Filosofie
Les 10: Schopenhauer en de wil tot leven: de Romanti ek
Voorspel op de romantiek: Jean Jacques Rousseau
Kritiek op pretentie van de rede en naïeve vooruitgangsgeloof
- Montaigne zette overdreven belang van kennis op zij plaats en zei dat de wijsheid van een
boer beter is dan de boekenwijsheid van een veelweter
- Blaise Pascal vindt ‘redenen van het hart’ belangrijker dan de ‘redenen van het verstand’
- Jean-Jacques Rousseau opende alle register in aanval op pretentie van verlichting
Jean-Jacques Rousseau:
- Controversieel figuur
- Geboren in Genève
- Zijn leven was opeenvolging van conflicten, gebaseerd op
argwaan en vervreemding
- Werd beroemd door essay: argumenteert dat vooruitgang van
kunst en wetenschap aanleiding gaf tot groeiende
ongelijkheid, en dat materiele vooruitgang leidde tot
verdwijnen van vriendschappen en ontstaan van jaloezie
- Slagzin: ‘de mens is van nature goed’ -> maar instellingen
hebben hem verdorven
- Nobele wilde leeft in vrijheid in oorspronkelijke natuurstaat
- Technologie en wetenschappelijke vooruitgang hebben geen nut -> ze tasten alleen de
aangeboren goedheid van de mens aan en vervreemdde hem van zijn ware aard en van de
natuur
- Wil dat de regering de algemene wil van de bevolking moet volgen, doen ze het niet ->
worden ze afgezet
- Hij stelt de grondslagen van het verlichte denken in vraag
Voorspel op de Romantiek
“Mens is van nature goed”: in onze natuurstaat is de mens spontaan, onschuldig en
respectvol tegenover medemens en familie
“De mens is vrij geboren maar overal is hij in ketenen”: moderne mens wordt geregeerd
door trots, afgunst, jacht op status en geld
“Vervreemding”: we zijn vervreemd geraakt van onze ware natuur
o Verlies van oorspronkelijkheid en verbondenheid met de omgeving
Biedt ‘vooruitgang’ meer vrijheid?
Emile, of over de opvoeding (boek)
- Meest invloedrijke werk uit de verlichting
- Rousseau pleit om kind (in dit geval Emile) tijdens opvoeding zo goed mogelijk te
beschermen tegen de corrumperende invloed (=invloeden uit maatschappij die schadelijk
zijn) van de maatschappij, door zijn natuurlijke nieuwsgierigheid zoveel mogelijk te
vergemakkelijken en hem op zo een natuurlijk mogelijke manier tot groei te laten komen,
want de mens is van nature goed.
- Opvoeding dicht bij de natuur
- Leren door ervaring => niet straffen
, - Pas op latere leeftijd leren lezen en schrijven (als ze voldoende onderscheidingsvermogen en
kracht hebben ontwikkeld)
- Opmerking: Rousseau had zelf vijf kinderen die hij allemaal afstond en zijn principes golden
enkel voor jongens)
Arthur Schopenhauer
1788-1860
Geboren in polen
Heeft filosofie gestuurd, maar vond het onbenul en hielt niet vol
Rijke eenzaad
Invloed Kant en gefascineerd door oosterse wijsheid: Upanishaden
(oosterse filosofie cfr. les 1) en boeddhisme
Hoofdwerk “De wereld als Wil en Voorstelling”
Kreeg in begin niet veel aandacht, vanaf 1844 wel door
nieuwe herziene editie
Felle tegenstander van ‘blaaskaak’ Hegel
Wereld als wil en voorstelling
Fenomenale wereld (=datgene wat we ervaren) van Kant: de wereld is mijn
voorstelling/verschijning
o Was het hiermee eens
o De fenomenale wereld zoals die verschijnt, is mijn voorstelling
o Mijn lichaam is als subject en object in ruimte en tijd dat principe is van oorzaak en
gevolg
Schopenhauer reduceert de categorieën van Kant tot twee: ruimtetijd en oorzaak
Noumenale domein (= waar dingen op zich bestaan) van Kant: WIL => mijn onmiddellijke
ervaring van zijn/ervaren: ik besta, ik ben wil en die Wil => de Realiteit
o Kant geloofde hier niet in, Schopenhauer wel
o Dit domein is weldegelijk kenbaar en heel direct van binnenuit als directe
lichamelijke beleving
o De wereld buiten ervaar ik als toeschouwer, mijn innerlijke wereld ervaar ik
onmiddellijk
o Directe lichamelijke beleving= Wil/ Wil tot leven -> achterliggende van alles
o Alles in de wereld is Wil (magnetische en zwaartekracht, ontstaan van kristallen,
groeikracht van planten, voorplantingsdrang en overlevingskracht van dier en mens)
Eén enkele Wil tot leven
Onbewuste, irrationele, zinloze, blinde, doelloze levenskracht
o Verlangen, lust, volitie, streven, zijn, drang, energie – cfr. Sanskriet stam tṛṣṇā (dorst,
levensdorst)
o Is onze lichamelijke ervaring (we ervaren ons lichaam objectief EN subjectief)
o Freud vertaalde deze term als het ‘Es’ (naast het Ich en het Uber Ich)
Les 10: Schopenhauer en de wil tot leven: de Romanti ek
Voorspel op de romantiek: Jean Jacques Rousseau
Kritiek op pretentie van de rede en naïeve vooruitgangsgeloof
- Montaigne zette overdreven belang van kennis op zij plaats en zei dat de wijsheid van een
boer beter is dan de boekenwijsheid van een veelweter
- Blaise Pascal vindt ‘redenen van het hart’ belangrijker dan de ‘redenen van het verstand’
- Jean-Jacques Rousseau opende alle register in aanval op pretentie van verlichting
Jean-Jacques Rousseau:
- Controversieel figuur
- Geboren in Genève
- Zijn leven was opeenvolging van conflicten, gebaseerd op
argwaan en vervreemding
- Werd beroemd door essay: argumenteert dat vooruitgang van
kunst en wetenschap aanleiding gaf tot groeiende
ongelijkheid, en dat materiele vooruitgang leidde tot
verdwijnen van vriendschappen en ontstaan van jaloezie
- Slagzin: ‘de mens is van nature goed’ -> maar instellingen
hebben hem verdorven
- Nobele wilde leeft in vrijheid in oorspronkelijke natuurstaat
- Technologie en wetenschappelijke vooruitgang hebben geen nut -> ze tasten alleen de
aangeboren goedheid van de mens aan en vervreemdde hem van zijn ware aard en van de
natuur
- Wil dat de regering de algemene wil van de bevolking moet volgen, doen ze het niet ->
worden ze afgezet
- Hij stelt de grondslagen van het verlichte denken in vraag
Voorspel op de Romantiek
“Mens is van nature goed”: in onze natuurstaat is de mens spontaan, onschuldig en
respectvol tegenover medemens en familie
“De mens is vrij geboren maar overal is hij in ketenen”: moderne mens wordt geregeerd
door trots, afgunst, jacht op status en geld
“Vervreemding”: we zijn vervreemd geraakt van onze ware natuur
o Verlies van oorspronkelijkheid en verbondenheid met de omgeving
Biedt ‘vooruitgang’ meer vrijheid?
Emile, of over de opvoeding (boek)
- Meest invloedrijke werk uit de verlichting
- Rousseau pleit om kind (in dit geval Emile) tijdens opvoeding zo goed mogelijk te
beschermen tegen de corrumperende invloed (=invloeden uit maatschappij die schadelijk
zijn) van de maatschappij, door zijn natuurlijke nieuwsgierigheid zoveel mogelijk te
vergemakkelijken en hem op zo een natuurlijk mogelijke manier tot groei te laten komen,
want de mens is van nature goed.
- Opvoeding dicht bij de natuur
- Leren door ervaring => niet straffen
, - Pas op latere leeftijd leren lezen en schrijven (als ze voldoende onderscheidingsvermogen en
kracht hebben ontwikkeld)
- Opmerking: Rousseau had zelf vijf kinderen die hij allemaal afstond en zijn principes golden
enkel voor jongens)
Arthur Schopenhauer
1788-1860
Geboren in polen
Heeft filosofie gestuurd, maar vond het onbenul en hielt niet vol
Rijke eenzaad
Invloed Kant en gefascineerd door oosterse wijsheid: Upanishaden
(oosterse filosofie cfr. les 1) en boeddhisme
Hoofdwerk “De wereld als Wil en Voorstelling”
Kreeg in begin niet veel aandacht, vanaf 1844 wel door
nieuwe herziene editie
Felle tegenstander van ‘blaaskaak’ Hegel
Wereld als wil en voorstelling
Fenomenale wereld (=datgene wat we ervaren) van Kant: de wereld is mijn
voorstelling/verschijning
o Was het hiermee eens
o De fenomenale wereld zoals die verschijnt, is mijn voorstelling
o Mijn lichaam is als subject en object in ruimte en tijd dat principe is van oorzaak en
gevolg
Schopenhauer reduceert de categorieën van Kant tot twee: ruimtetijd en oorzaak
Noumenale domein (= waar dingen op zich bestaan) van Kant: WIL => mijn onmiddellijke
ervaring van zijn/ervaren: ik besta, ik ben wil en die Wil => de Realiteit
o Kant geloofde hier niet in, Schopenhauer wel
o Dit domein is weldegelijk kenbaar en heel direct van binnenuit als directe
lichamelijke beleving
o De wereld buiten ervaar ik als toeschouwer, mijn innerlijke wereld ervaar ik
onmiddellijk
o Directe lichamelijke beleving= Wil/ Wil tot leven -> achterliggende van alles
o Alles in de wereld is Wil (magnetische en zwaartekracht, ontstaan van kristallen,
groeikracht van planten, voorplantingsdrang en overlevingskracht van dier en mens)
Eén enkele Wil tot leven
Onbewuste, irrationele, zinloze, blinde, doelloze levenskracht
o Verlangen, lust, volitie, streven, zijn, drang, energie – cfr. Sanskriet stam tṛṣṇā (dorst,
levensdorst)
o Is onze lichamelijke ervaring (we ervaren ons lichaam objectief EN subjectief)
o Freud vertaalde deze term als het ‘Es’ (naast het Ich en het Uber Ich)
