samenvatting H5 tuin van Epicurus

Filosofie
Les 5: De tuin van Epicurus


De periode van de grote rijken (323 vChr tot 476
naChr)
Hellenistische rijk (323 vChr) & Romeinse rijk (117 nChr)




- Hellenistische periode (323
v.Chr.-146v.Chr.)
- 475 n.Chr. is de val van Rome maar de academie van Plato en het Lyceum van Aristoteles
blijven wel staan
- Er ontwikkelen nieuwe stromingen en scholen ->
- In deze periode wordt filosofie beschouwd als een manier om geestelijk gezond te blijven en
gemoedsrust te vinden


Epicurus en het epicurisme
- Geboren in Samos (341 v.Chr.)
- Beïnvloed door leer van de Cynici (=filosofen die geloofden dat je gelukkig werd door simpel
te leven, zonder luxe en geld)
- Sticht soort commune (=woon en leefomgeving waar alles samen wordt gedaan): de Tuin
(kêpos)
 Aan de poort van de tuin stond: “Welkom vriend, hier is genot (hedonè) het hoogste
goed”
 “Leef verborgen” -> stelregel van Epicurus (het is beter je niet in te laten met
politiek, rijkdom, eer en invloed en je zo weinig mogelijk sociale verplichtingen op de
hals te halen)
 “Pluk de dag” -> werd aan Epicurus toegeschreven
 Vrouwen waren deel van de groep en hij behandelde slaven als vrije burgers (heel
raar voor die tijd)
- Zijn wereldbeeld is erg modern, er kwam veel kritiek en geroddel op
- Epicuristisch: sober genietend of vol uitspattingen?

Epicuristische kosmologie

- Materialisme: de kosmos bestaat uit atomen die samenklitten en uiteenvallen (cfr.
Democritos)
- Heel nuchtere benadering van God en godenwereld: de goden bemoeien zich niet met de
mensen

, Het hedonisme van Epicurus

Hedonisme= Ethische strekking die het streven naar plezier of genot als hoogste goed beschouwd
=> Hedonè (lust, genot, geluk) is uitgangspunt en doel van het leven
 Lichamelijk genot: afwezigheid van pijn (aponia) lange duur, soberheid (“stuur me een pot
kaas, zodat ik een feestmaal kan aanrichten”)
 Geestelijke rust: ataraxia (afwezigheid van zorgen, onverstoorbaarheid, gemoedsrust)
=> Centrale vraag: Wat zijn de natuurlijke & noodzakelijke voorwaarden /wat is er nodig om gelukkig
te zijn?
=> De visie op filosofie als “geneeskunde voor de ziel” verwijst naar de transformerende kracht van
reflectie in de zoektocht naar het goede leven
=> Doel van zijn leer: hij onderzoekt hoe we ons leven op de best mogelijke manier kunnen inrichten
om zoveel mogelijk geluk en zo weinig mogelijk pijn te ervaren -> hedonè


Soorten behoeften
- Natuurlijke behoeften (basisbehoeften) versus tegenover ijdele/lege/ onnatuurlijke
behoeften (weelde, macht, prestige, roem,…)
- Noodzakelijke behoeften: veroorzaken lichamelijk of psychisch lijden indien onvervuld
(primaire behoeften + zie verder)
- Niet-noodzakelijke behoeften: veroorzaken geen lijden indien onvervuld (luxe, seks (?))

Natuurlijke en noodzakelijke behoeften

Levenskunst: vraag naar het goede leven
Wat zijn de voorwaarden voor een geluk, voor een goed leven? (Quality of life en Epicurus)
 Vriendschap => sociale participatie
 Vrijheid => onafhankelijkheid
 Reflectie => geestelijk welbevinden

Vriendschap

“Van alle middelen tot volledig levensgeluk die de wijsheid ons verschaft, is het verwerven van
vriendschap verreweg het belangrijkste.” – Epicurus
“Enkel wolven eten alleen”
“Vriendschap bevindt zich tussen egoïsme en opoffering”
 Vrienden aanvaarden ons zoals we zijn en bevestigen onze identiteit
 Vriendschap houdt ook risico’s in, zoals misbruik van vertrouwen en smart als een vriend iets
ergs overkomt
 Belangrijk om in nabijheid van vrienden te zijn en (samen te eten want alleen wolven eten
alleen)

Vrijheid/autonomie (autarkie of genoeg aan zichzelf)
“We moeten ons bevrijden uit de gevangenis van het dagelijkse leven en de politiek”
 In zijn tuin hebben ze een eigen moestuin -> onafhankelijkheid
Niet afhankelijk hoeven te zijn van bazen en geen last hebben van de stress dat dat
meebrengt
 “Jezelf” kunnen zijn (geen poses, geen stress, geen verplichtingen)
 Vergelijk met behoefte aan “onthaasting