Filosofie
Les 4: De teleologie van Aristoteles: over doelen en zingeving
De “Atheense school”: Aristoteles
Enkele citaten:
“De natuur doet niets zonder doel”
“De mens is een politiek/sociaal dier”
Aristoteles
Voeten stevig op de grond en handpalm naar beneden
Houdt de “Ethica” vast, een praktisch werk
Achtergrond
- 384 v.C: geboren in Stageira (vader was arts)
- Advies van orakel zei: hij moet filosofie studeren (in Athene)
- Leerling van Plato, werd ‘de lezer’ genoemd
- Na studies richtte hij eigen school op: Lyceum
- Leraar van Alexander de Grote
- Aristoteles bleef de bron van ‘wetenschappelijke’ kennis tot Renaissance
- Stierf in ballingschap in 323 v.C (strafrechtelijke uitzetting uit het geboorteland, voor
collaboratie en godslastering)
1. Hilomorfisme: de vorm zit ‘in’ de dingen
Vorm + stof: hilo-morfisme, de vorm in de dingen
=> Verband tussen vorm (eidos/morphe) en stof/materie (hule)?
=> De vorm zit IN de dingen (en niet er “boven” bij Plato’s Vormen-wereld)
=> “De vorm van het paard is GEEN afspiegeling van het ‘ideaal’ paard, de vorm van het paard
bevindt zich in elk afzonderlijk paard.
=> Entelechie: er zit een stuwende kracht (een soort een inwendige vorm) in elk ding/wezen dat
ervoor zorgt dat het ding/wezen ‘streeft’ naar zijn ver-vol-making (volledig worden)
Teleologische visie: entelechie
=> Telos: doel (let op: teleologie verschilt van theologie!)
=> Entelechie: alles streeft ernaar haar inherente doel en vorm te bereiken
De vorm is het plan, en dat plan dient een doel
Doel van een steen?
Doel van een zaadje?
Doel van een kip?
Doel van de mens?
De 4 oorzaken
Alle dingen en processen zijn teug te voeren tot 4 oorzaken/zaken waarzonder iets niet kan bestaan:
, Oorzaken zijn de noodzakelijke voorwaarden waaruit iets bestaat:
1. Materiële oorzaak
- Waaruit?
- Verwijst naar het materiaal (stof of hulé) waaruit iets is gemaakt
- Bv: bakstenen van het huis
2. Bewegende oorzaak
- Actie, door wie of wat?
- Verwijst naar diegene die het maakt, in gang houdt of aandrijft
- Bv: bouwvakkers die werken aan het huis
3. Formele oorzaak
- Vorm, plan?
- Plan of ontwerp van iets
- Hoger de inherente vorm van de dingen
- Bv: het plan van het huis
4. Doeloorzaak
- Waartoe, waarvoor, waarom?
- Eindoorzaak
- Doel waarvoor iets is gemaakt
- ‘Bedoeling’ (bv: onderdak, bescherming van het huis)
4 oorzaken:
Telos Vorm Stof Bewerker
Doeloorzaak Formele oorzaak Materiële oorzaak Efficiënte oorzaak
Woonwens Bouwplan Bouwmaterialen Bouwvakkers
Op deze manier beschrijft Aristoteles de wereld en de wezens in daarin als een systeem van
met elkaar verweven oorzaken en doelen.
- Al het stoffelijke streeft ernaar zijn inwendige vorm te ontplooien en doelen te realiseren.
Inwendige vorm = het plan
Dat plan correspondeert met doel of telos waarnaar elk ding of wezen streeft
- Aristoteles’ filosofie= m.a.w teleologisch (teleologie=doelenleer)
Doel van elk object op wezen werkt als een soort van trekkende kracht
Entelechie: alles streeft naar een te realiseren doel
Bv: doel van een veulen is om een paard te worden
In het object/wezen (dit geval een veulen) is een inherente vorm aanwezig die zich
wil verwezenlijken. Die verwezenlijking is dan het doel.
Ook de mens streeft ernaar om volwaardig mens te worden en dat volwaardige zit
hem in zijn geestelijke vermogen.
Mensenziel: het vermogen tot kennis
=> Technè: praktische kennis
Poiesis: iets vervaardigen (vb. tafel)
Les 4: De teleologie van Aristoteles: over doelen en zingeving
De “Atheense school”: Aristoteles
Enkele citaten:
“De natuur doet niets zonder doel”
“De mens is een politiek/sociaal dier”
Aristoteles
Voeten stevig op de grond en handpalm naar beneden
Houdt de “Ethica” vast, een praktisch werk
Achtergrond
- 384 v.C: geboren in Stageira (vader was arts)
- Advies van orakel zei: hij moet filosofie studeren (in Athene)
- Leerling van Plato, werd ‘de lezer’ genoemd
- Na studies richtte hij eigen school op: Lyceum
- Leraar van Alexander de Grote
- Aristoteles bleef de bron van ‘wetenschappelijke’ kennis tot Renaissance
- Stierf in ballingschap in 323 v.C (strafrechtelijke uitzetting uit het geboorteland, voor
collaboratie en godslastering)
1. Hilomorfisme: de vorm zit ‘in’ de dingen
Vorm + stof: hilo-morfisme, de vorm in de dingen
=> Verband tussen vorm (eidos/morphe) en stof/materie (hule)?
=> De vorm zit IN de dingen (en niet er “boven” bij Plato’s Vormen-wereld)
=> “De vorm van het paard is GEEN afspiegeling van het ‘ideaal’ paard, de vorm van het paard
bevindt zich in elk afzonderlijk paard.
=> Entelechie: er zit een stuwende kracht (een soort een inwendige vorm) in elk ding/wezen dat
ervoor zorgt dat het ding/wezen ‘streeft’ naar zijn ver-vol-making (volledig worden)
Teleologische visie: entelechie
=> Telos: doel (let op: teleologie verschilt van theologie!)
=> Entelechie: alles streeft ernaar haar inherente doel en vorm te bereiken
De vorm is het plan, en dat plan dient een doel
Doel van een steen?
Doel van een zaadje?
Doel van een kip?
Doel van de mens?
De 4 oorzaken
Alle dingen en processen zijn teug te voeren tot 4 oorzaken/zaken waarzonder iets niet kan bestaan:
, Oorzaken zijn de noodzakelijke voorwaarden waaruit iets bestaat:
1. Materiële oorzaak
- Waaruit?
- Verwijst naar het materiaal (stof of hulé) waaruit iets is gemaakt
- Bv: bakstenen van het huis
2. Bewegende oorzaak
- Actie, door wie of wat?
- Verwijst naar diegene die het maakt, in gang houdt of aandrijft
- Bv: bouwvakkers die werken aan het huis
3. Formele oorzaak
- Vorm, plan?
- Plan of ontwerp van iets
- Hoger de inherente vorm van de dingen
- Bv: het plan van het huis
4. Doeloorzaak
- Waartoe, waarvoor, waarom?
- Eindoorzaak
- Doel waarvoor iets is gemaakt
- ‘Bedoeling’ (bv: onderdak, bescherming van het huis)
4 oorzaken:
Telos Vorm Stof Bewerker
Doeloorzaak Formele oorzaak Materiële oorzaak Efficiënte oorzaak
Woonwens Bouwplan Bouwmaterialen Bouwvakkers
Op deze manier beschrijft Aristoteles de wereld en de wezens in daarin als een systeem van
met elkaar verweven oorzaken en doelen.
- Al het stoffelijke streeft ernaar zijn inwendige vorm te ontplooien en doelen te realiseren.
Inwendige vorm = het plan
Dat plan correspondeert met doel of telos waarnaar elk ding of wezen streeft
- Aristoteles’ filosofie= m.a.w teleologisch (teleologie=doelenleer)
Doel van elk object op wezen werkt als een soort van trekkende kracht
Entelechie: alles streeft naar een te realiseren doel
Bv: doel van een veulen is om een paard te worden
In het object/wezen (dit geval een veulen) is een inherente vorm aanwezig die zich
wil verwezenlijken. Die verwezenlijking is dan het doel.
Ook de mens streeft ernaar om volwaardig mens te worden en dat volwaardige zit
hem in zijn geestelijke vermogen.
Mensenziel: het vermogen tot kennis
=> Technè: praktische kennis
Poiesis: iets vervaardigen (vb. tafel)
