Minder onderwijzen, meer leren
Hoofdstuk 7. De uitgangspunten van handelingsgericht werken.
Het volgen en uitlokken van ontwikkeling kan op verschillende manieren, maar om Passend
Onderwijs voor alle kinderen te realisteren, is de systematische werkmethodiek van
Handelingsgericht werken (HGW) zeek bruikbaar. Handelingsgericht werken is gebaseerd op
de volgende zeven uitgangspunten:
1. Het handelen van de leerkracht is doelgericht: samen doelen formuleren en
evalueren.
2. Wisselwerking en afstemming: wat werkt?
3. Onderwijsbehoeften van leerlingen staan centraal: wat heeft de leerling nodig om de
doelen te bereiken?
4. De leraar doet ertoe.
5. Positieve aspecten van kind, leraar en ouders zijn van groot belang.
6. Constructieve samenwerking tussen school, kind, ouders en professionals.
7. De werkwijze is systematisch, in stappen en transparant.
1. Doelgericht werken.
Leraar en leerling stellen samen doelen op, gaan na of de doelen behaald zijn en analyseren
waarom dat wel of niet is gelukt. Samen zoeken ze naar de succesfactoren in het leerproces.
Een onderzoekende houding van de leraar is daarbij van belang. Het is belangrijk om te
weten waar je samen op uit bent. Ook leerlingen dienen dit te weten. Het doel op korte en
lange termijn visualiseren is hiervan belang. Wanneer je weet wat de bedoeling is, kun je
keuzes maken en de voortgang bewaken.
1
, 2. Wisselwerking en afstemming.
Het tweede uitgangspunt van HGW gaat om het besef dat het functioneren van ieder kind
afhankelijk is van een groot aantal factoren en dat die factoren elkaar wederzijds
beïnvloeden.
Het komt erop aan dat de wisselwerking tussen negatieve verwachtingen van de leraar over
kinderen en negatieve prestaties van die kinderen te doorbreken.
Naast de wisselwerking tussen leraar en leerling zijn er andere stimulerende en
belemmerende factoren die invloed hebben op hoe het met kinderen gaat op school:
Factoren in het kind, zoals intelligentie, concentratie en motivatie. Is er sprake van
intrinsieke motivatie of extrinsieke motivatie?
Factoren in de leeromgeving op school die te maken hebben met:
o Doelgerichtheid: gebruikte methoden, duidelijke leerdoelen, hoge verwachtingen
en goed bewaken van de leervorderingen.
o Onderwijsleerklimaat.
o Gestructureerd, maar afgestemd onderwijs. Hieronder wordt verstaan doelgericht
en planmatig werken, een uitdagende leeromgeving bieden en passende
feedback en ondersteuning geven, afgestemd op individuele leerbehoeften.
Factoren in de thuissituatie.
Bij Handelingsgericht Werken heb je oog voor de wisselwerking tussen alle verschillende
factoren. Op basis van je analyse bepaal je samen met de leerling (en zijn ouders) wat zijn
onderwijsbehoeften zijn en kies je hierop afgestemde werkwijzen en materialen.
Instructiebehoeften bestaan uit de steun die een leerling nodig heeft om te snappen wat er
geleerd wordt.
Ondersteuningsbehoeften bestaan uit de steun die hij nodig heeft om het proces van leren
voor elkaar te krijgen.
Effectieve leraren passen verschillende aanpakken toe, zowel in de instructievorm als in de
manier van ondersteunen.
3. Onderwijsbehoeften.
De grondgedachte van het constructivisme is dat een leerling zelf actief kennis en inzicht
construeert in interactie met zijn omgeving. Nieuwe informatie wordt gekoppeld aan en
verwerkt met bestaande informatie en reeds aanwezige kennis. Zo heeft iedere leerling een
eigen construct in zijn hoofd van begrippen en inhouden, en van de werkelijkheid. Door deze
manier van leren raken leerlingen meer betrokken en is de kans op intrinsieke motivatie
groter.
Elke leerling construeert kennis op basis van zijn persoonlijke kennis, ervaring en
interpretaties. Leerlingen hebben dus niet allemaal dezelfde onderwijsbehoeften.
Om je onderwijs af te stemmen op individuele onderwijsbehoeften, onderzoek je samen met
het kind wat hij nodig heeft om bepaalde doelen te bereiken. Als het leren niet zo loop als
verwacht zoek je naar wat het kind nodig heeft.
In de werkcyclus van Handelingsgericht Werken werk je met onderwijsbehoeften voor de
hele groep, voor enkele subgroepjes en voor één of meer individuen.
2
Hoofdstuk 7. De uitgangspunten van handelingsgericht werken.
Het volgen en uitlokken van ontwikkeling kan op verschillende manieren, maar om Passend
Onderwijs voor alle kinderen te realisteren, is de systematische werkmethodiek van
Handelingsgericht werken (HGW) zeek bruikbaar. Handelingsgericht werken is gebaseerd op
de volgende zeven uitgangspunten:
1. Het handelen van de leerkracht is doelgericht: samen doelen formuleren en
evalueren.
2. Wisselwerking en afstemming: wat werkt?
3. Onderwijsbehoeften van leerlingen staan centraal: wat heeft de leerling nodig om de
doelen te bereiken?
4. De leraar doet ertoe.
5. Positieve aspecten van kind, leraar en ouders zijn van groot belang.
6. Constructieve samenwerking tussen school, kind, ouders en professionals.
7. De werkwijze is systematisch, in stappen en transparant.
1. Doelgericht werken.
Leraar en leerling stellen samen doelen op, gaan na of de doelen behaald zijn en analyseren
waarom dat wel of niet is gelukt. Samen zoeken ze naar de succesfactoren in het leerproces.
Een onderzoekende houding van de leraar is daarbij van belang. Het is belangrijk om te
weten waar je samen op uit bent. Ook leerlingen dienen dit te weten. Het doel op korte en
lange termijn visualiseren is hiervan belang. Wanneer je weet wat de bedoeling is, kun je
keuzes maken en de voortgang bewaken.
1
, 2. Wisselwerking en afstemming.
Het tweede uitgangspunt van HGW gaat om het besef dat het functioneren van ieder kind
afhankelijk is van een groot aantal factoren en dat die factoren elkaar wederzijds
beïnvloeden.
Het komt erop aan dat de wisselwerking tussen negatieve verwachtingen van de leraar over
kinderen en negatieve prestaties van die kinderen te doorbreken.
Naast de wisselwerking tussen leraar en leerling zijn er andere stimulerende en
belemmerende factoren die invloed hebben op hoe het met kinderen gaat op school:
Factoren in het kind, zoals intelligentie, concentratie en motivatie. Is er sprake van
intrinsieke motivatie of extrinsieke motivatie?
Factoren in de leeromgeving op school die te maken hebben met:
o Doelgerichtheid: gebruikte methoden, duidelijke leerdoelen, hoge verwachtingen
en goed bewaken van de leervorderingen.
o Onderwijsleerklimaat.
o Gestructureerd, maar afgestemd onderwijs. Hieronder wordt verstaan doelgericht
en planmatig werken, een uitdagende leeromgeving bieden en passende
feedback en ondersteuning geven, afgestemd op individuele leerbehoeften.
Factoren in de thuissituatie.
Bij Handelingsgericht Werken heb je oog voor de wisselwerking tussen alle verschillende
factoren. Op basis van je analyse bepaal je samen met de leerling (en zijn ouders) wat zijn
onderwijsbehoeften zijn en kies je hierop afgestemde werkwijzen en materialen.
Instructiebehoeften bestaan uit de steun die een leerling nodig heeft om te snappen wat er
geleerd wordt.
Ondersteuningsbehoeften bestaan uit de steun die hij nodig heeft om het proces van leren
voor elkaar te krijgen.
Effectieve leraren passen verschillende aanpakken toe, zowel in de instructievorm als in de
manier van ondersteunen.
3. Onderwijsbehoeften.
De grondgedachte van het constructivisme is dat een leerling zelf actief kennis en inzicht
construeert in interactie met zijn omgeving. Nieuwe informatie wordt gekoppeld aan en
verwerkt met bestaande informatie en reeds aanwezige kennis. Zo heeft iedere leerling een
eigen construct in zijn hoofd van begrippen en inhouden, en van de werkelijkheid. Door deze
manier van leren raken leerlingen meer betrokken en is de kans op intrinsieke motivatie
groter.
Elke leerling construeert kennis op basis van zijn persoonlijke kennis, ervaring en
interpretaties. Leerlingen hebben dus niet allemaal dezelfde onderwijsbehoeften.
Om je onderwijs af te stemmen op individuele onderwijsbehoeften, onderzoek je samen met
het kind wat hij nodig heeft om bepaalde doelen te bereiken. Als het leren niet zo loop als
verwacht zoek je naar wat het kind nodig heeft.
In de werkcyclus van Handelingsgericht Werken werk je met onderwijsbehoeften voor de
hele groep, voor enkele subgroepjes en voor één of meer individuen.
2
