Mens & Gedrag 1
Levensfasen
hoofdstuk 1 t/m 6
Social Work
Periode 1
Leerjaar 1
Isa Beuze
,Mens & gedrag samenvatting Levensfasen
Inhoud
Leerdoelen pag. 3
Leerdoelen per hoofdstuk pag. 3
De prenatale periode
1.1 De lichamelijke ontwikkeling pag. 5
1.3 Visie op het prenatale bewustzijn pag. 5
1.4 De omgeving van het embryo en de foetus pag. 6
De geboorte en de eerste zes maanden
2.3 De ontwikkeling van het leren pag. 7
2.5 Visies op een pasgeboren mens pag. 8
2.6 Hechting pag. 8
Van zes maanden tot twee jaar
3.3 Het leren pag. 10
3.5 De sociale ontwikkeling en de persoonlijkheidsontwikkeling pag. 11
Van twee tot zes jaar
4.3 De cognitieve ontwikkeling pag. 13
4.5 De persoonlijkheidsontwikkeling pag. 14
4.6 De sociale ontwikkeling pag. 14
4.7 De morele ontwikkeling pag. 15
Van zes tot twaalf jaar
5.4.1 – 5.4.3 De cognitieve ontwikkeling pag. 16
5.6 De morele ontwikkeling pag. 20
5.7 De sociale ontwikkeling pag. 21
5.8 Contact met de andere sekse pag. 22
De puberteit of de adolescentie
6.2 De cognitieve ontwikkeling pag. 23
6.3 De ontwikkeling van een eigen geweten pag. 24
6.4 De ontwikkeling van de autonomie pag. 24
6.5 Normaal of abnormaal gedrag pag. 26
6.7 Het psychosociaal moratorium pag. 27
6.8 Het contact met de andere sekse pag. 29
2
,Mens & gedrag samenvatting Levensfasen
Leerdoelen
- De student legt uit wat de functie is van ontwikkelings- en levenslooppsychologie als
sociaal wetenschappelijke discipline.
- De student kan de menselijke levensfasen van 0-100 benoemen en kan
eigenschappen en kenmerken van ontwikkelingsdomeinen en ontwikkelingstaken
binnen deze levensfasen benoemen en herkennen. Te denken valt aan: sociaal-
emotionele ontwikkeling; morele ontwikkeling; psychoseksuele ontwikkeling;
identiteitsontwikkeling en cognitieve ontwikkeling.
- De student kan veel gehanteerde ontwikkelingstheorieën in relatie tot mensbeelden,
ontwikkelings-/ en levenslooppsychologie benoemen, herkennen en op een
betekenisvolle wijze integreren en inzetten bij IBT.
- De student kan betekenis geven aan de waarde van pedagogiek als praktisch
wetenschappelijke discipline voor de Social Worker.
- De student heeft kennis van de jeugdhulpverlening en de rechten van het kind en
kan opvoedingsondersteuning, interventies en behandelmethodieken uitleggen in
hulpverleningssituaties.
- De student kan visies en opvattingen over opvoeden benoemen, herkennen en op
een betekenisvolle wijze integreren en inzetten binnen IBT.
- De student kan opvoedingsmilieus, opvoedingsstijlen, gezinstypen in de 21e eeuw
benoemen, herkennen, beschrijven en op een betekenisvolle wijze toepassen en
integreren bij IBT.
- De student kan opvoedingstaken per levensfase op ontwikkelingsdomein, in de 21e
eeuw, benoemen, herkennen en beschrijven en op betekenisvolle wijze toepassen en
integreren bij IBT.
Leerdoelen per hoofdstuk
Hoofdstuk 1
- De student kent de drie factoren waarvan de prenatale ontwikkeling afhankelijk is.
- De student kent de visies op prenataal bewustzijn.
- De student kan een aantal omgevingsinvloeden benoemen die schadelijk zijn voor de
embryo.
Hoofdstuk 2
- De student heeft kennis van de ontwikkeling van leren in de leeftijd van 0-6 maanden.
- De student kan de functie van de sensomotorische ervaringen bij
informatieverwerking benoemen in de leeftijd van 0-6 maanden.
- De student kan het belang van hechting als ontwikkelingstaak in de leeftijd van 0-6
maanden benoemen (Bowlby).
- De student kan vier verschillende kwaliteiten van hechting benoemen (Ainsworth).
- De student kan drie temperamentstijlen benoemen.
- De student kan de relatie tussen temperament, en hechtingsgedrag benoemen
(Chess).
- De student kan de ontwikkelingsopgave voor ik-ontwikkeling voor deze leeftijdsfase
(Erikson) benoemen.
Hoofdstuk 3
- De student kent het begrip cognitieve ontwikkeling.
- De student neemt kennis van het stadium model van cognitieve ontwikkeling (Piaget).
- De student kan de kenmerken van de sensomotorische fase als cognitief stadium
(Piaget) voor leren in de leeftijd van 6 maand tot 2 jaar herkennen en benoemen.
- De student kan de ontwikkelingsopgave voor ik-ontwikkeling voor de leeftijdsfase van
6m. – 2 jaar (Erikson) herkennen en benoemen.
- De student kan de relatie tussen veiligheid (kwaliteit van hechting) en leren
herkennen en benoemen.
3
,Mens & gedrag samenvatting Levensfasen
Hoofdstuk 4
- De student kan de kenmerken van de pre-operationele fase als cognitief stadium
(Piaget) voor leren in de leeftijd van 2 – 6 jaar herkennen en benoemen.
- De student kan de ontwikkelingsopgave voor ik-ontwikkeling in de leeftijdsfase van 2-
6 jaar (Erikson) herkennen en benoemen.
- De student kan het didactische principe van Vygotsky herkennen en benoemen.
- De student neemt kennis van het stadiummodel voor morele ontwikkeling (Kohlberg).
- De student kan de kenmerken van de pre-conventionele moraliteit als moreel
ontwikkelingsstadium (Kohlberg) voor de leeftijd van 6 maand tot 2 jaar herkennen
en benoemen.
Hoofdstuk 5
- De student kan de kenmerken van de concreet-operationele fase als cognitief
stadium (Piaget) voor leren in de leeftijd van 6-12 jaar herkennen en benoemen.
- De student kan twee attributiestijlen die van invloed zijn op motivatie bij leren
herkennen en benoemen.
- De student kan de kenmerken van de conventionele moraliteit als moreel
ontwikkelingsstadium (Kohlberg) voor de leeftijd van 6-12 jaar herkennen en
benoemen.
- De student kan de ontwikkelingsopgave voor ik-ontwikkeling in de leeftijdsfase van 6-
12 jaar (Erikson) herkennen en benoemen.
- De student kan de persoonlijkheidsstructuur en vijf symbolische fasen van
persoonlijkheidsontwikkeling (Freud) volgens de psychoanalytische benadering
herkennen en benoemen.
Hoofdstuk 6
- De student kan de kenmerken van de formeel-operationele fase als cognitief stadium
(Piaget) voor leren in de leeftijd van 12 – 22 jaar herkennen en benoemen.
- De student kan de kenmerken van de post-conventionele moraliteit als moreel
ontwikkelingsstadium (Kohlberg) voor de leeftijd van 12-22 jaar herkennen en
benoemen.
- De student kan de ontwikkelingsopgave voor ik-ontwikkeling in de leeftijdsfase van
12-22 jaar (Erikson) herkennen en benoemen.
- De student kan vier identiteitsstatussen (Marcia) herkennen en benoemen: identity
achievement, moratorium, foreclosure en identity confusion.
- De student kan het belang van leeftijdsgenoten (peers) voor de puber/adolescent
herkennen en benoemen.
- De student kan vier typen peergroups herkennen en benoemen.
In elke levensfase is een crisis waar evenwicht in gevonden moet worden volgens Erikson.
0 – 6 maanden; vertrouwen vs. wantrouwen
6 maand – 2 jaar; autonomie vs. schaamte
2 – 6 jaar; initiatief vs. schuld
6 – 12 jaar; ijver vs. minderwaardigheid
12 – 22 jaar; identiteit vs. rolverwarring
4
, Mens & gedrag samenvatting Levensfasen
De prenatale periode
1.1 De lichamelijke ontwikkeling
Ontwikkeling van het specifieke individu is ontogenese. Ontwikkeling van de soort is
fylogenese.
Prenatale ontwikkeling is afhankelijk van;
- Groei: toename van cellen & toename van lengte en gewicht. Groei is in sterke mate
erfelijk bepaald.
- Rijping: in staat zijn om nieuwe functies te vervullen, is een lichamelijk (fysiologisch)
proces. Wordt nauwelijks beïnvloed door de omgeving, wel door erfelijke factoren.
Onder de erfelijke factoren vallen fysieke kenmerken. De rijping kan in de prenatale
periode worden beïnvloed door bijv. roken & drinken.
- Leren: negatieve gevolgen van het drinken & gebruik van drugs. Hebben te maken
met de rijping van het zenuwstelsel.
Bevruchte eicel is zygote, deze deelt zich in een paar dagen tot een morule. Na een week
zijn er 100-150 cellen en hieruit vormt de placenta, de navelstreng en de vliezen.
Trimester 1
Bestaat uit 2 periodes, samen de embryonale fase genoemd;
- Germinale fase; de eerste 2 weken. Celdeling van de zygote. 1 cel deelt zich tot een
aantal biljoen cellen. Spermatoza & eicel bevatten beide 23 chromosomen die
samensmelten en DNA vormen voor de ongeboren mens.
- 6-10 weken: centrale zenuwstelsel, ogen, hart, oren, tanden, gehemelte & externe
genitaliën ontwikkelen.
In de eerste 8 weken komen er elke seconde 8000 hersencellen bij. Vanaf de 3e week van
de zwangerschap begint het brein zich te vormen. Boven de wervelkolom ontstaat het
achterbrein (hersenstam, hierin groeien de kleine hersenen). Daarna volgen het middenbrein
& voorbrein. Na 12 weken is de structurele bouw volledig, je noemt het foetus.
Trimester 2
Maand 3-7. De foetus gaat bewegen;
- Buigen
- Strekken
- Handen sluiten
- Kruip- en klimbewegingen
Rond 21 weken zijn beweging van handen, voeten & hoofd te onderscheiden. Halverwege
de zwangerschap is de foetus 25 cm. In dit trimester ontwikkelen de meeste reflexen, dit
geeft informatie over het functioneren van de hersenen. Aan het eind van maand 5 zijn alle
hersencellen aangemaakt. Hierna zullen de zintuigen worden ontwikkeld.
Trimester 3
Snelle gewichtstoename, hierdoor kan de foetus zich minder goed bewegen. Rond 8
maanden is de foetus zo’n 2700 gram en 45 cm. Het hersengewicht is ongeveer 400 gram.
De foetus kan muziek horen licht/donker zien. Ook kan hij smaken onderscheiden.
1.3 Visie op het prenatale bewustzijn
Visies in het Westen:
- Behavioristische visie: de mens is bij geboorte een onbeschreven blad en wordt
bepaald door leerervaringen. De mens leert al dingen in de prenatale fase.
- Biologische visie: erfelijke factoren bepalen de mens.
- Omgevingspsychologische visie: de mens wordt bepaald door wisselwerking
tussen de sociale & materiële omgeving.
5
Levensfasen
hoofdstuk 1 t/m 6
Social Work
Periode 1
Leerjaar 1
Isa Beuze
,Mens & gedrag samenvatting Levensfasen
Inhoud
Leerdoelen pag. 3
Leerdoelen per hoofdstuk pag. 3
De prenatale periode
1.1 De lichamelijke ontwikkeling pag. 5
1.3 Visie op het prenatale bewustzijn pag. 5
1.4 De omgeving van het embryo en de foetus pag. 6
De geboorte en de eerste zes maanden
2.3 De ontwikkeling van het leren pag. 7
2.5 Visies op een pasgeboren mens pag. 8
2.6 Hechting pag. 8
Van zes maanden tot twee jaar
3.3 Het leren pag. 10
3.5 De sociale ontwikkeling en de persoonlijkheidsontwikkeling pag. 11
Van twee tot zes jaar
4.3 De cognitieve ontwikkeling pag. 13
4.5 De persoonlijkheidsontwikkeling pag. 14
4.6 De sociale ontwikkeling pag. 14
4.7 De morele ontwikkeling pag. 15
Van zes tot twaalf jaar
5.4.1 – 5.4.3 De cognitieve ontwikkeling pag. 16
5.6 De morele ontwikkeling pag. 20
5.7 De sociale ontwikkeling pag. 21
5.8 Contact met de andere sekse pag. 22
De puberteit of de adolescentie
6.2 De cognitieve ontwikkeling pag. 23
6.3 De ontwikkeling van een eigen geweten pag. 24
6.4 De ontwikkeling van de autonomie pag. 24
6.5 Normaal of abnormaal gedrag pag. 26
6.7 Het psychosociaal moratorium pag. 27
6.8 Het contact met de andere sekse pag. 29
2
,Mens & gedrag samenvatting Levensfasen
Leerdoelen
- De student legt uit wat de functie is van ontwikkelings- en levenslooppsychologie als
sociaal wetenschappelijke discipline.
- De student kan de menselijke levensfasen van 0-100 benoemen en kan
eigenschappen en kenmerken van ontwikkelingsdomeinen en ontwikkelingstaken
binnen deze levensfasen benoemen en herkennen. Te denken valt aan: sociaal-
emotionele ontwikkeling; morele ontwikkeling; psychoseksuele ontwikkeling;
identiteitsontwikkeling en cognitieve ontwikkeling.
- De student kan veel gehanteerde ontwikkelingstheorieën in relatie tot mensbeelden,
ontwikkelings-/ en levenslooppsychologie benoemen, herkennen en op een
betekenisvolle wijze integreren en inzetten bij IBT.
- De student kan betekenis geven aan de waarde van pedagogiek als praktisch
wetenschappelijke discipline voor de Social Worker.
- De student heeft kennis van de jeugdhulpverlening en de rechten van het kind en
kan opvoedingsondersteuning, interventies en behandelmethodieken uitleggen in
hulpverleningssituaties.
- De student kan visies en opvattingen over opvoeden benoemen, herkennen en op
een betekenisvolle wijze integreren en inzetten binnen IBT.
- De student kan opvoedingsmilieus, opvoedingsstijlen, gezinstypen in de 21e eeuw
benoemen, herkennen, beschrijven en op een betekenisvolle wijze toepassen en
integreren bij IBT.
- De student kan opvoedingstaken per levensfase op ontwikkelingsdomein, in de 21e
eeuw, benoemen, herkennen en beschrijven en op betekenisvolle wijze toepassen en
integreren bij IBT.
Leerdoelen per hoofdstuk
Hoofdstuk 1
- De student kent de drie factoren waarvan de prenatale ontwikkeling afhankelijk is.
- De student kent de visies op prenataal bewustzijn.
- De student kan een aantal omgevingsinvloeden benoemen die schadelijk zijn voor de
embryo.
Hoofdstuk 2
- De student heeft kennis van de ontwikkeling van leren in de leeftijd van 0-6 maanden.
- De student kan de functie van de sensomotorische ervaringen bij
informatieverwerking benoemen in de leeftijd van 0-6 maanden.
- De student kan het belang van hechting als ontwikkelingstaak in de leeftijd van 0-6
maanden benoemen (Bowlby).
- De student kan vier verschillende kwaliteiten van hechting benoemen (Ainsworth).
- De student kan drie temperamentstijlen benoemen.
- De student kan de relatie tussen temperament, en hechtingsgedrag benoemen
(Chess).
- De student kan de ontwikkelingsopgave voor ik-ontwikkeling voor deze leeftijdsfase
(Erikson) benoemen.
Hoofdstuk 3
- De student kent het begrip cognitieve ontwikkeling.
- De student neemt kennis van het stadium model van cognitieve ontwikkeling (Piaget).
- De student kan de kenmerken van de sensomotorische fase als cognitief stadium
(Piaget) voor leren in de leeftijd van 6 maand tot 2 jaar herkennen en benoemen.
- De student kan de ontwikkelingsopgave voor ik-ontwikkeling voor de leeftijdsfase van
6m. – 2 jaar (Erikson) herkennen en benoemen.
- De student kan de relatie tussen veiligheid (kwaliteit van hechting) en leren
herkennen en benoemen.
3
,Mens & gedrag samenvatting Levensfasen
Hoofdstuk 4
- De student kan de kenmerken van de pre-operationele fase als cognitief stadium
(Piaget) voor leren in de leeftijd van 2 – 6 jaar herkennen en benoemen.
- De student kan de ontwikkelingsopgave voor ik-ontwikkeling in de leeftijdsfase van 2-
6 jaar (Erikson) herkennen en benoemen.
- De student kan het didactische principe van Vygotsky herkennen en benoemen.
- De student neemt kennis van het stadiummodel voor morele ontwikkeling (Kohlberg).
- De student kan de kenmerken van de pre-conventionele moraliteit als moreel
ontwikkelingsstadium (Kohlberg) voor de leeftijd van 6 maand tot 2 jaar herkennen
en benoemen.
Hoofdstuk 5
- De student kan de kenmerken van de concreet-operationele fase als cognitief
stadium (Piaget) voor leren in de leeftijd van 6-12 jaar herkennen en benoemen.
- De student kan twee attributiestijlen die van invloed zijn op motivatie bij leren
herkennen en benoemen.
- De student kan de kenmerken van de conventionele moraliteit als moreel
ontwikkelingsstadium (Kohlberg) voor de leeftijd van 6-12 jaar herkennen en
benoemen.
- De student kan de ontwikkelingsopgave voor ik-ontwikkeling in de leeftijdsfase van 6-
12 jaar (Erikson) herkennen en benoemen.
- De student kan de persoonlijkheidsstructuur en vijf symbolische fasen van
persoonlijkheidsontwikkeling (Freud) volgens de psychoanalytische benadering
herkennen en benoemen.
Hoofdstuk 6
- De student kan de kenmerken van de formeel-operationele fase als cognitief stadium
(Piaget) voor leren in de leeftijd van 12 – 22 jaar herkennen en benoemen.
- De student kan de kenmerken van de post-conventionele moraliteit als moreel
ontwikkelingsstadium (Kohlberg) voor de leeftijd van 12-22 jaar herkennen en
benoemen.
- De student kan de ontwikkelingsopgave voor ik-ontwikkeling in de leeftijdsfase van
12-22 jaar (Erikson) herkennen en benoemen.
- De student kan vier identiteitsstatussen (Marcia) herkennen en benoemen: identity
achievement, moratorium, foreclosure en identity confusion.
- De student kan het belang van leeftijdsgenoten (peers) voor de puber/adolescent
herkennen en benoemen.
- De student kan vier typen peergroups herkennen en benoemen.
In elke levensfase is een crisis waar evenwicht in gevonden moet worden volgens Erikson.
0 – 6 maanden; vertrouwen vs. wantrouwen
6 maand – 2 jaar; autonomie vs. schaamte
2 – 6 jaar; initiatief vs. schuld
6 – 12 jaar; ijver vs. minderwaardigheid
12 – 22 jaar; identiteit vs. rolverwarring
4
, Mens & gedrag samenvatting Levensfasen
De prenatale periode
1.1 De lichamelijke ontwikkeling
Ontwikkeling van het specifieke individu is ontogenese. Ontwikkeling van de soort is
fylogenese.
Prenatale ontwikkeling is afhankelijk van;
- Groei: toename van cellen & toename van lengte en gewicht. Groei is in sterke mate
erfelijk bepaald.
- Rijping: in staat zijn om nieuwe functies te vervullen, is een lichamelijk (fysiologisch)
proces. Wordt nauwelijks beïnvloed door de omgeving, wel door erfelijke factoren.
Onder de erfelijke factoren vallen fysieke kenmerken. De rijping kan in de prenatale
periode worden beïnvloed door bijv. roken & drinken.
- Leren: negatieve gevolgen van het drinken & gebruik van drugs. Hebben te maken
met de rijping van het zenuwstelsel.
Bevruchte eicel is zygote, deze deelt zich in een paar dagen tot een morule. Na een week
zijn er 100-150 cellen en hieruit vormt de placenta, de navelstreng en de vliezen.
Trimester 1
Bestaat uit 2 periodes, samen de embryonale fase genoemd;
- Germinale fase; de eerste 2 weken. Celdeling van de zygote. 1 cel deelt zich tot een
aantal biljoen cellen. Spermatoza & eicel bevatten beide 23 chromosomen die
samensmelten en DNA vormen voor de ongeboren mens.
- 6-10 weken: centrale zenuwstelsel, ogen, hart, oren, tanden, gehemelte & externe
genitaliën ontwikkelen.
In de eerste 8 weken komen er elke seconde 8000 hersencellen bij. Vanaf de 3e week van
de zwangerschap begint het brein zich te vormen. Boven de wervelkolom ontstaat het
achterbrein (hersenstam, hierin groeien de kleine hersenen). Daarna volgen het middenbrein
& voorbrein. Na 12 weken is de structurele bouw volledig, je noemt het foetus.
Trimester 2
Maand 3-7. De foetus gaat bewegen;
- Buigen
- Strekken
- Handen sluiten
- Kruip- en klimbewegingen
Rond 21 weken zijn beweging van handen, voeten & hoofd te onderscheiden. Halverwege
de zwangerschap is de foetus 25 cm. In dit trimester ontwikkelen de meeste reflexen, dit
geeft informatie over het functioneren van de hersenen. Aan het eind van maand 5 zijn alle
hersencellen aangemaakt. Hierna zullen de zintuigen worden ontwikkeld.
Trimester 3
Snelle gewichtstoename, hierdoor kan de foetus zich minder goed bewegen. Rond 8
maanden is de foetus zo’n 2700 gram en 45 cm. Het hersengewicht is ongeveer 400 gram.
De foetus kan muziek horen licht/donker zien. Ook kan hij smaken onderscheiden.
1.3 Visie op het prenatale bewustzijn
Visies in het Westen:
- Behavioristische visie: de mens is bij geboorte een onbeschreven blad en wordt
bepaald door leerervaringen. De mens leert al dingen in de prenatale fase.
- Biologische visie: erfelijke factoren bepalen de mens.
- Omgevingspsychologische visie: de mens wordt bepaald door wisselwerking
tussen de sociale & materiële omgeving.
5
