Samenvatting
Privaatrecht
Hoorcollege 1
1) Algemene inleiding
1 Inhoud van het BW
2 Begrip van het vermogensrecht
Het vermogensrecht is dat gedeelte van het objectieve recht, dat een regeling geeft van de subjectieve
rechten en plichten die onderdeel van een vermogen kunnen vormen.
Objectieve rechten= het geheel van rechtsregels en normen die voortvloeien uit wetgeving, rechtspraak en gewoonten. Deze
regels reguleren het dagelijks leven van mensen en vormen de basis voor subjectieve rechten.
Subjectieve rechten= de bevoegdheden die individuen hebben om bepaalde handelingen te verrichten of te eisen, zoals het
recht op betaling van een verkoper. Deze rechten zijn erkend door het rechtssysteem en kunnen naar eigen goeddunken
worden uitgeoefend.
N.B. Het begrip vermogensrecht in subjectieve zin: een aan een bepaald persoon toekomend recht, dat
deel uitmaakt van zijn vermogen (Art. 3:1, 3:6 BW).
3 Systeem van het vermogensrecht
Onderscheid:
1. Actieve vermogensbestanddelen (goederen) in zaken
2. Vermogensrechten (art. 3:1 BW, nr. 11)
Boek 3 bevat bepalingen die voor alle goederen van belang kunnen zijn. Ook Boek 4 geldt voor alle
goederen; het geeft echter slechts een regeling voor één situatie: de overgang van goederen (en
schulden) na dode.
Boek 5 behandelt de rechten die alleen kunnen bestaan op zaken.
De Boeken 6, 7-7A en 8 zijn gewijd aan de vorderingsrechten, mede bezien vanuit de passieve kant (de
schulden): het verbintenissenrecht.
Boek 9 betreft een bijzondere groep van vermogensrechten: de rechten op voortbrengselen van de geest.
4 Algemeen deel, goederenrecht en verbintenissenrecht
Vermogensrecht wordt verdeeld in:
1. Goederenrecht:
a. Rechtsverhouding van mens tot goed. Het regelt hoe de macht over de goederen onder
de mensen is verdeeld en hoe in die privaatrechtelijke machtsposities verandering kan
worden gebracht.
b. Limitatief geregeld, grotendeels dwingend recht.
c. Statisch van aard.
d. Gedeelte van boek 3 (alle soorten goederen) en boek 5 (alleen in relatie tot zaken).
2. Verbintenissenrecht:
a. Rechtsverhouding van mens tot mens.
, b. Wordt voornamelijk aan partijen en aan de maatschappelijke ontwikkeling overgelaten
het verbintenissenrecht bevat voornamelijk regelend (aanvullend) recht.
Verbintenissenrecht is bij uitzondering dwingend, als (a) de belangen van een der
partijen in het nauw dreigen te komen of (b) de positie van derden op het spel staat.
c. Dynamisch van aard.
d. Boeken 6 en 7-7A.
Algemeen deel
2) Inleiding en begripsbepaling
9 Inhoud boek 3
10 Inhoud afdelingen 3.1.1, 3.1.1A en 3.1.1B
3.1.1:
Onderscheiding van vermogensbestanddelen:
- Goederen: 3:1
- Zaken: 3:2-5
- Vermogensrechten: 3:6-8
- Enkele bijzondere goederen: 3:9-10
Enige vermogensrechtelijke beginselen:
- Goede trouw: 3:11
- Redelijkheid en billijkheid: 3:12
- Misbruik van bevoegdheid: 3:13
- Strijd met regels van publiekrecht: 3:14
3.1.1A Elektronisch vermogensrechtelijk rechtsverkeer (nr. 27a)
3.1.1B het voeren van een administratie= verplicht een ieder die een bedrijf of zelfstandig een beroep
uitoefent, tot het voeren van een inzichtelijke administratie (3:15i-15j).
A GOEDEREN
11 Goederen, zaken en vermogensrechten: 3:1, 3:2, 3:6
Goederen zijn alle actieve vermogensbestanddelen. De goederen worden onderscheden in (3:1):
- Zaken (3:2)= de voor menselijke beheersing vatbare stoffelijke objecten (ook dieren 3:2A)
- Vermogensrechten (3:6)= voldoet aan ten minste één criteria:
o Overdraagbaarheid (hetzij afzonderlijk, hetzij tezamen met een ander recht)
o Verband met stoffelijk voordeel:
Het recht strekt ertoe de rechthebbende stoffelijk voordeel te verschaffen, of
Het recht is verkregen in ruil voor verstrekt – of in het vooruitzicht gesteld –
stoffelijk voordeel
Alleen individuele zaken of vermogensrechten kunnen als goed worden aangemerkt, een
samenstel niet.
Passieve vermogensrechten (schulden) zijn géén goederen, maar het er tegenover staande
vorderingsrecht is wél een goed (in het vermogen van de crediteur).
,B ONDERSCHEIDING VAN ZAKEN
12 Roerende en onroerende zaken 3:3
Ziet alleen op zaken, niet op vermogensrechten!
Roerend zijn alle zaken die niet onroerend zijn (3:3). In 3:5 wordt een beschrijving gegeven van
een bijzonder complex van roerende zaken, de inboedel (van belang voor de boeken 1 en 4)
Onroerend zijn krachtens 3:3 (limitatief):
1. De grond
2. De nog niet gewonnen delfstoffen
3. De met de grond verenigde beplantingen
4. De gebouwen en werken die duurzaam met de grond zijn verenigd, hetzij rechtstreeks, hetzij
door vereniging met andere gebouwen of werken (naar aard en inrichting bestemd ter plaatste te
blijven, technische mogelijkheid tot verplaatsen doet er niet toe).
13 Bestanddelen 3:4
Naast zelfstandige zaken kent de wet bestanddelen: onzelfstandige zaakdelen die opgaan in de zaak
waarvan zij deel uitmaken. Bestanddelen zijn zelf geen zaken in de zin van 3:1.
Criteria:
1. Verkeersopvatting= alles wat volgens verkeersopvatting onderdeel van een zaak uitmaakt, is
bestanddeel van die zaak (3:4 lid 1). Bepaald door de omstandigheden van het geval. Gevallen
vóór aannemen bestanddeel:
a. De hoofdzaak is zonder het object onvoltooid of anderszins incompleet (niet geschikt om
aan haar bestemming te beantwoorden).
b. De hoofdzaak en het object zijn qua constructie specifiek op elkaar afgestemd.
De vraag of er tussen hoofdzaak en object een fysieke verbinding bestaat, is in dit kader niet
beslissend (fietsketting en fietssleutel).
Machines e.d. kunnen naar verkeersopvatting bestanddeel zijn van een fabrieksgebouw, wanneer
dat gebouw – dus niet het bedrijf dat daarin wordt uitgeoefend – zonder die machines onvolledig
zou zijn. Een aanwijzing tégen bestanddeelvorming bestaat o.a. als het object slechts een
tijdelijke hulpfunctie heeft en bestemd is om te worden verwijderd. Zie voor dit alles HR 15-11-
1991, AD1791, NJ 1993/316 (Dépex/Curatoren Bergel; machine in fabriek).
2. Fysieke verbinding= een zaak verliest haar zelfstandige karakter bovendien, als zij zo met een
hoofdzaak wordt verbonden, dat zij daarvan niet kan worden afgescheiden zonder dat
beschadiging van betekenis wordt toegebracht aan een van beide zaken (bestanddeelvorming
door verbinding, 3:4 lid 2), (plant die wortel heeft gesloten, ingemetselde gevelsteen)
Hoe groot de financiële schade zou zijn, is in dit verband niet beslissend.
14 Gevolgen van het zijn van bestanddelen
1. De eigenaar van de zaak is eigenaar van al haar bestanddelen (tenzij de wet anders bepaalt, 5:3,
nr, 208, 226).
2. Bestanddelen van een onroerende zaak zijn onroerend: zij maken immers deel uit van de
onroerende zaak zelf.
3. Goederenrechtelijke rechtshandelingen met betrekking tot een afzonderlijk bestanddeel zijn niet
mogelijk zonder beëindiging van de onzelfstandigheid. Wel kan het bestanddeel voorwerp zijn
van een verbintenisrechtelijke rechtshandeling (huur van een kamer).
4. Goederenrechtelijke rechtshandelingen met betrekking tot de zaak omvatten ook de
bestanddelen van die zaak (met name van belang voor hypotheek).
5. Verbintenisrechtelijke rechtshandelingen met betrekking tot een zaak omvatten ook
bestanddelen, tenzij van een andere partijbedoeling blijkt.
, C ONDERSCHEIDINGEN VAN VERMOGENSRECHTEN
16 Volledige rechten
De volledige rechten– een benaming die wordt gebruikt ter onderscheiding van de in nr. 17 besproken
beperkte rechten– vallen in drie groepen uiteen:
1. Eigendom: het meest omvattende recht dat een persoon op een zaak kan hebben (5:1 lid 1). In
het spraakgebruik wordt de eigendom van een zaak veelal met de zaak zelf geïdentificeerd. Zo
spreekt men niet van overdracht van de eigendom van een zaak, maar van overdracht van de
zaak. Dit spraakgebruik wordt in 3:1 door de wetgever aanvaard. Het feit dat zaken en
vermogensrechten in dit artikel op één lijn worden gesteld, leidt immers tot de conclusie dat met
‘zaak’ in 3:1 in wezen gedoeld wordt op het eigendomsrecht op de zaak. Deze vereenzelviging van
eigendom en zaak is van groot belang voor het systeem van het BW. Zij verklaart waarom de in
Boek 5 genoemde beperkte rechten als zakelijke rechten (rechten op zaken) worden aangemerkt,
hoewel zij in wezen op het eigendomsrecht van de zaak rusten.
2. Vorderingsrechten, die recht geven op een door een bepaalde schuldenaar te verrichten
prestatie.
3. (Volledige) rechten op voortbrengselen van de geest (b.v. auteursrecht, octrooirecht,
merkenrecht, kwekersrecht).
Het eigendomsrecht en de rechten op voortbrengselen van de geest zijn absolute rechten: zij werken
jegens iedereen. De vorderingsrechten hebben daarentegen een relatief (persoonlijk) karakter, daar zij
slechts jegens een bepaalde schuldenaar werking hebben.
18 Zakelijke rechten
Zakelijke rechten zijn alle rechten op zaken:
1. Eigendomsrecht (5.1 e.v.).
2. Beperkte rechten op zaken: vruchtgebruik op een zaak, pand op een zaak, hypotheek op een
zaak, erfdienstbaarheid, erfpacht, opstal. Hoewel deze beperkte rechten strikt genomen uit het
eigendomsrecht op de betreffende zaak zijn afgeleid, worden zij in het wettelijk aanvaarde
spraakgebruik geacht op de zaak zelf te rusten.
De in Boek 5 geplaatste rechten kunnen slechts op een zaak betrekking hebben, en zijn dus per definitie
zakelijk. De in Boek 3 opgenomen rechten zijn slechts zakelijk indien zij in het concrete geval een zaak tot
voorwerp hebben.
D ENIGE BIJZONDERE GOEDEREN
21 Registergoederen: 3:10
Registergoederen zijn goederen voor de overdracht of vestiging waarvan inschrijving in daartoe bestemde
openbare registers noodzakelijk is (3:10).
Registergoederen zijn:
a. Onroerende zaken, 3:89.
b. Teboekgestelde schepen en luchtvaartuigen, 8:199, 8:790, 8:1306. Zij zijn roerend, maar
toch registergoed.
c. Aandelen in een registergoed, 3:96.
d. Beperkte rechten op een registergoed, 3:98.
Privaatrecht
Hoorcollege 1
1) Algemene inleiding
1 Inhoud van het BW
2 Begrip van het vermogensrecht
Het vermogensrecht is dat gedeelte van het objectieve recht, dat een regeling geeft van de subjectieve
rechten en plichten die onderdeel van een vermogen kunnen vormen.
Objectieve rechten= het geheel van rechtsregels en normen die voortvloeien uit wetgeving, rechtspraak en gewoonten. Deze
regels reguleren het dagelijks leven van mensen en vormen de basis voor subjectieve rechten.
Subjectieve rechten= de bevoegdheden die individuen hebben om bepaalde handelingen te verrichten of te eisen, zoals het
recht op betaling van een verkoper. Deze rechten zijn erkend door het rechtssysteem en kunnen naar eigen goeddunken
worden uitgeoefend.
N.B. Het begrip vermogensrecht in subjectieve zin: een aan een bepaald persoon toekomend recht, dat
deel uitmaakt van zijn vermogen (Art. 3:1, 3:6 BW).
3 Systeem van het vermogensrecht
Onderscheid:
1. Actieve vermogensbestanddelen (goederen) in zaken
2. Vermogensrechten (art. 3:1 BW, nr. 11)
Boek 3 bevat bepalingen die voor alle goederen van belang kunnen zijn. Ook Boek 4 geldt voor alle
goederen; het geeft echter slechts een regeling voor één situatie: de overgang van goederen (en
schulden) na dode.
Boek 5 behandelt de rechten die alleen kunnen bestaan op zaken.
De Boeken 6, 7-7A en 8 zijn gewijd aan de vorderingsrechten, mede bezien vanuit de passieve kant (de
schulden): het verbintenissenrecht.
Boek 9 betreft een bijzondere groep van vermogensrechten: de rechten op voortbrengselen van de geest.
4 Algemeen deel, goederenrecht en verbintenissenrecht
Vermogensrecht wordt verdeeld in:
1. Goederenrecht:
a. Rechtsverhouding van mens tot goed. Het regelt hoe de macht over de goederen onder
de mensen is verdeeld en hoe in die privaatrechtelijke machtsposities verandering kan
worden gebracht.
b. Limitatief geregeld, grotendeels dwingend recht.
c. Statisch van aard.
d. Gedeelte van boek 3 (alle soorten goederen) en boek 5 (alleen in relatie tot zaken).
2. Verbintenissenrecht:
a. Rechtsverhouding van mens tot mens.
, b. Wordt voornamelijk aan partijen en aan de maatschappelijke ontwikkeling overgelaten
het verbintenissenrecht bevat voornamelijk regelend (aanvullend) recht.
Verbintenissenrecht is bij uitzondering dwingend, als (a) de belangen van een der
partijen in het nauw dreigen te komen of (b) de positie van derden op het spel staat.
c. Dynamisch van aard.
d. Boeken 6 en 7-7A.
Algemeen deel
2) Inleiding en begripsbepaling
9 Inhoud boek 3
10 Inhoud afdelingen 3.1.1, 3.1.1A en 3.1.1B
3.1.1:
Onderscheiding van vermogensbestanddelen:
- Goederen: 3:1
- Zaken: 3:2-5
- Vermogensrechten: 3:6-8
- Enkele bijzondere goederen: 3:9-10
Enige vermogensrechtelijke beginselen:
- Goede trouw: 3:11
- Redelijkheid en billijkheid: 3:12
- Misbruik van bevoegdheid: 3:13
- Strijd met regels van publiekrecht: 3:14
3.1.1A Elektronisch vermogensrechtelijk rechtsverkeer (nr. 27a)
3.1.1B het voeren van een administratie= verplicht een ieder die een bedrijf of zelfstandig een beroep
uitoefent, tot het voeren van een inzichtelijke administratie (3:15i-15j).
A GOEDEREN
11 Goederen, zaken en vermogensrechten: 3:1, 3:2, 3:6
Goederen zijn alle actieve vermogensbestanddelen. De goederen worden onderscheden in (3:1):
- Zaken (3:2)= de voor menselijke beheersing vatbare stoffelijke objecten (ook dieren 3:2A)
- Vermogensrechten (3:6)= voldoet aan ten minste één criteria:
o Overdraagbaarheid (hetzij afzonderlijk, hetzij tezamen met een ander recht)
o Verband met stoffelijk voordeel:
Het recht strekt ertoe de rechthebbende stoffelijk voordeel te verschaffen, of
Het recht is verkregen in ruil voor verstrekt – of in het vooruitzicht gesteld –
stoffelijk voordeel
Alleen individuele zaken of vermogensrechten kunnen als goed worden aangemerkt, een
samenstel niet.
Passieve vermogensrechten (schulden) zijn géén goederen, maar het er tegenover staande
vorderingsrecht is wél een goed (in het vermogen van de crediteur).
,B ONDERSCHEIDING VAN ZAKEN
12 Roerende en onroerende zaken 3:3
Ziet alleen op zaken, niet op vermogensrechten!
Roerend zijn alle zaken die niet onroerend zijn (3:3). In 3:5 wordt een beschrijving gegeven van
een bijzonder complex van roerende zaken, de inboedel (van belang voor de boeken 1 en 4)
Onroerend zijn krachtens 3:3 (limitatief):
1. De grond
2. De nog niet gewonnen delfstoffen
3. De met de grond verenigde beplantingen
4. De gebouwen en werken die duurzaam met de grond zijn verenigd, hetzij rechtstreeks, hetzij
door vereniging met andere gebouwen of werken (naar aard en inrichting bestemd ter plaatste te
blijven, technische mogelijkheid tot verplaatsen doet er niet toe).
13 Bestanddelen 3:4
Naast zelfstandige zaken kent de wet bestanddelen: onzelfstandige zaakdelen die opgaan in de zaak
waarvan zij deel uitmaken. Bestanddelen zijn zelf geen zaken in de zin van 3:1.
Criteria:
1. Verkeersopvatting= alles wat volgens verkeersopvatting onderdeel van een zaak uitmaakt, is
bestanddeel van die zaak (3:4 lid 1). Bepaald door de omstandigheden van het geval. Gevallen
vóór aannemen bestanddeel:
a. De hoofdzaak is zonder het object onvoltooid of anderszins incompleet (niet geschikt om
aan haar bestemming te beantwoorden).
b. De hoofdzaak en het object zijn qua constructie specifiek op elkaar afgestemd.
De vraag of er tussen hoofdzaak en object een fysieke verbinding bestaat, is in dit kader niet
beslissend (fietsketting en fietssleutel).
Machines e.d. kunnen naar verkeersopvatting bestanddeel zijn van een fabrieksgebouw, wanneer
dat gebouw – dus niet het bedrijf dat daarin wordt uitgeoefend – zonder die machines onvolledig
zou zijn. Een aanwijzing tégen bestanddeelvorming bestaat o.a. als het object slechts een
tijdelijke hulpfunctie heeft en bestemd is om te worden verwijderd. Zie voor dit alles HR 15-11-
1991, AD1791, NJ 1993/316 (Dépex/Curatoren Bergel; machine in fabriek).
2. Fysieke verbinding= een zaak verliest haar zelfstandige karakter bovendien, als zij zo met een
hoofdzaak wordt verbonden, dat zij daarvan niet kan worden afgescheiden zonder dat
beschadiging van betekenis wordt toegebracht aan een van beide zaken (bestanddeelvorming
door verbinding, 3:4 lid 2), (plant die wortel heeft gesloten, ingemetselde gevelsteen)
Hoe groot de financiële schade zou zijn, is in dit verband niet beslissend.
14 Gevolgen van het zijn van bestanddelen
1. De eigenaar van de zaak is eigenaar van al haar bestanddelen (tenzij de wet anders bepaalt, 5:3,
nr, 208, 226).
2. Bestanddelen van een onroerende zaak zijn onroerend: zij maken immers deel uit van de
onroerende zaak zelf.
3. Goederenrechtelijke rechtshandelingen met betrekking tot een afzonderlijk bestanddeel zijn niet
mogelijk zonder beëindiging van de onzelfstandigheid. Wel kan het bestanddeel voorwerp zijn
van een verbintenisrechtelijke rechtshandeling (huur van een kamer).
4. Goederenrechtelijke rechtshandelingen met betrekking tot de zaak omvatten ook de
bestanddelen van die zaak (met name van belang voor hypotheek).
5. Verbintenisrechtelijke rechtshandelingen met betrekking tot een zaak omvatten ook
bestanddelen, tenzij van een andere partijbedoeling blijkt.
, C ONDERSCHEIDINGEN VAN VERMOGENSRECHTEN
16 Volledige rechten
De volledige rechten– een benaming die wordt gebruikt ter onderscheiding van de in nr. 17 besproken
beperkte rechten– vallen in drie groepen uiteen:
1. Eigendom: het meest omvattende recht dat een persoon op een zaak kan hebben (5:1 lid 1). In
het spraakgebruik wordt de eigendom van een zaak veelal met de zaak zelf geïdentificeerd. Zo
spreekt men niet van overdracht van de eigendom van een zaak, maar van overdracht van de
zaak. Dit spraakgebruik wordt in 3:1 door de wetgever aanvaard. Het feit dat zaken en
vermogensrechten in dit artikel op één lijn worden gesteld, leidt immers tot de conclusie dat met
‘zaak’ in 3:1 in wezen gedoeld wordt op het eigendomsrecht op de zaak. Deze vereenzelviging van
eigendom en zaak is van groot belang voor het systeem van het BW. Zij verklaart waarom de in
Boek 5 genoemde beperkte rechten als zakelijke rechten (rechten op zaken) worden aangemerkt,
hoewel zij in wezen op het eigendomsrecht van de zaak rusten.
2. Vorderingsrechten, die recht geven op een door een bepaalde schuldenaar te verrichten
prestatie.
3. (Volledige) rechten op voortbrengselen van de geest (b.v. auteursrecht, octrooirecht,
merkenrecht, kwekersrecht).
Het eigendomsrecht en de rechten op voortbrengselen van de geest zijn absolute rechten: zij werken
jegens iedereen. De vorderingsrechten hebben daarentegen een relatief (persoonlijk) karakter, daar zij
slechts jegens een bepaalde schuldenaar werking hebben.
18 Zakelijke rechten
Zakelijke rechten zijn alle rechten op zaken:
1. Eigendomsrecht (5.1 e.v.).
2. Beperkte rechten op zaken: vruchtgebruik op een zaak, pand op een zaak, hypotheek op een
zaak, erfdienstbaarheid, erfpacht, opstal. Hoewel deze beperkte rechten strikt genomen uit het
eigendomsrecht op de betreffende zaak zijn afgeleid, worden zij in het wettelijk aanvaarde
spraakgebruik geacht op de zaak zelf te rusten.
De in Boek 5 geplaatste rechten kunnen slechts op een zaak betrekking hebben, en zijn dus per definitie
zakelijk. De in Boek 3 opgenomen rechten zijn slechts zakelijk indien zij in het concrete geval een zaak tot
voorwerp hebben.
D ENIGE BIJZONDERE GOEDEREN
21 Registergoederen: 3:10
Registergoederen zijn goederen voor de overdracht of vestiging waarvan inschrijving in daartoe bestemde
openbare registers noodzakelijk is (3:10).
Registergoederen zijn:
a. Onroerende zaken, 3:89.
b. Teboekgestelde schepen en luchtvaartuigen, 8:199, 8:790, 8:1306. Zij zijn roerend, maar
toch registergoed.
c. Aandelen in een registergoed, 3:96.
d. Beperkte rechten op een registergoed, 3:98.
