Theorie wondzorg
● Functies van de huid
○ Bescherming tegen
■ Koude en hitte
■ Druk, stoten, frictie (elasticiteit van de huid)
■ Effecten van chemische substanties
■ Invasie van bacteriën en virussen (door de zuurmantel)
■ Verlies van warmte en vocht (o.a. door talgproductie)
○ Afkoeling door zweetsecretie
○ Absorptie van actieve bestanddelen (vb. transdermale toediening van
medicijnen)
○ Aanmaak vitamine D door blootstelling UV-B
○ Thermoregulatie (door beïnvloeden van huidcirculatie)
○ Waarnemen van druk, vibratie, tast, pijn en temperatuur.
○
● Anatomie huid:
○ Twee lagen:
■ Epidermis / opperhuid
■ Dermis / lederhuid
■ Hypodermis
● Vet- en bindweefsellaag
○ Mechanische buffer
○ Isolatie
○ Vetdepot
● Verbindt de huid met onderliggende structuren
○
● Cellagen epidermis:
1) Stratum corneum
Hoornlaag
– Vergelijkbaar met een bakstenen muur: cellen zijn opgestapeld op elkaar
– Functie: barrièrefunctie
2) Stratum lucidum
Heldere laag
– Alleen aanwezig in handpalm en voetzool
– Bestaat voornamelijk uit dode cellen
3) Stratum granulosum
Granulaire laag
– Begin van het verhoorningsproces
– Keratinocyten verliezen hun kern en worden corneocyten
1
,4) Stratum spinosum
Korrellaag
– Cellen zijn stevig met elkaar verbonden via desmosomen
5) Stratum basale
Basale laag
– Bevindt zich aan de grens met de dermis
● Celverbindingen met desmosomen en hemidesmosomen:
○ Thv het stratum spinosum zijn de cellen sterk met elkaar verbonden via
talrijke celverbindingen of desmosomen.
○
● De zuurmantel / hydrolipidefilm
○ Een beschermende film
○ Zweet, talg, verhoorningsproducten en zuurstof
○ pH: 4,5 - 5,5 ⇒ micro-organismen kunnen zich niet makkelijk
vermenigvuldigen
○ Water lost de zuurmantel op (bv wassen) ⇒ herstel kan uren duren
○
● Celtypes epidermis
1) Keratinocyten
– Belangrijk voor de structuur van de epidermis
– Vormen een fysieke barrière tegen bacteriën, schimmels en virussen
2) Melanocyten
– Pigmentcellen
– Produceren melaninepigment
– Kleur van de huid
– Bescherming tegen UV-stralen
3) Langerhanscellen
– Immuuncellen
– Binden aan ongewenste binnendringers (zoals pathogenen)
4) Merkelcellen
– Verantwoordelijk voor de lichte tastzin
● Dermis of lederhuid
○ Veel dikker dan epidermis
○ Opgebouwd uit bindweefsel
○ Bevat:
■ Bloedvaten
■ Lymfevaten
■ Zenuwvezels
■ Talgklieren
■ Zweetklieren
■ …
2
,● Cellagen van de dermis:
○ Stratum papillare / papillaire laag:
■ Vormt lijntjes op het huidoppervlak (zoals vingerafdrukken)
■ Bestaat uit golvende uitlopers die in de epidermis steken
■ Voorziet het stratum basale van voedingsstoffen en zuurstof
■ Bevat een netwerk van collageen- en elastinevezels,
geproduceerd door fibroblasten
○ Stratum reticulaire / reticulaire laag
■ Dieper gelegen deel van de dermis
■ Stevig netwerk van collageen
■ Bevat bloed, lymfen, zenuwen, klieren, …
■ Collageenbundels verbinden de huid met het onderhuidse
weefsel
■
● Celtypes dermis:
○ Fibroblasten
■ Produceren pro-elastine
■ Belangrijk in wondgenezing
○ Macrofagen
■ Opnemen en verteren bacteriën
○ Mestcellen:
■ Bevatten vasoactieve stoffen zoals histamine, heparine,
serotonine (spelen rol bij ontsteking)
■
● Veroudering huid
○ Dunnere epidermis
– Grotere invloed van schadelijke stoffen
○ Minder golvend patroon van de dermale-epidermale
junctie (contact laag vlakt af)
– Verhoogt de kans op skin tears (huidbeschadigingen)
○ Vermindering van collageen en elastine
– Verhoogt de kans op skin tears
○ Atrofie en contractie van de dermis
– Leidt tot rimpels
○ Verminderde zweetfunctie en talgproductie
– Huid wordt dunner en droger
○ Verminderde bloedvoorziening door dunnere
capillairen
– Heeft invloed op de stofwisseling van de huid
3
, ● Wat is een wonde?
○ Verbreking van anatomische en functionele samenhang van weefsel
○ Exogene oorzaak:
■ Mechanische, termische, chemische, elektrische beschadiging
○ Endogene oorzaak:
■ Onderliggende aandoening
■
● Wat is een wondgebied?
○ 1 of meerdere wonden (moet niet op eenzelfde moment)
○ Gevolg van eenzelfde:
■ Trauma
■ Ingreep
■ Verwonding
○ Niet noodzakelijk onder 1 verband (bv laprascopie)
⇒ Toch zelfde wondgebied
! Verschillend wondgebied niet behandelen met zelfde instrumenten!
○ Wonden met verschillende oorzaak, maar onder 1 verband ⇒ 1
wondgebied (bv gevallen met heupfractuur en schaafwonde op zelfde
plaats)
○ Verschillende wondgebied: vb. patiënt met abdominale ingreep en
drains (wondgebied 1), maar ook een decubitus aan hielen
(wondgebied 2)
○
● Soorten wonden
Gesloten wonde Open wonde
—------------------------------------------------------------------------------------------------------
4
● Functies van de huid
○ Bescherming tegen
■ Koude en hitte
■ Druk, stoten, frictie (elasticiteit van de huid)
■ Effecten van chemische substanties
■ Invasie van bacteriën en virussen (door de zuurmantel)
■ Verlies van warmte en vocht (o.a. door talgproductie)
○ Afkoeling door zweetsecretie
○ Absorptie van actieve bestanddelen (vb. transdermale toediening van
medicijnen)
○ Aanmaak vitamine D door blootstelling UV-B
○ Thermoregulatie (door beïnvloeden van huidcirculatie)
○ Waarnemen van druk, vibratie, tast, pijn en temperatuur.
○
● Anatomie huid:
○ Twee lagen:
■ Epidermis / opperhuid
■ Dermis / lederhuid
■ Hypodermis
● Vet- en bindweefsellaag
○ Mechanische buffer
○ Isolatie
○ Vetdepot
● Verbindt de huid met onderliggende structuren
○
● Cellagen epidermis:
1) Stratum corneum
Hoornlaag
– Vergelijkbaar met een bakstenen muur: cellen zijn opgestapeld op elkaar
– Functie: barrièrefunctie
2) Stratum lucidum
Heldere laag
– Alleen aanwezig in handpalm en voetzool
– Bestaat voornamelijk uit dode cellen
3) Stratum granulosum
Granulaire laag
– Begin van het verhoorningsproces
– Keratinocyten verliezen hun kern en worden corneocyten
1
,4) Stratum spinosum
Korrellaag
– Cellen zijn stevig met elkaar verbonden via desmosomen
5) Stratum basale
Basale laag
– Bevindt zich aan de grens met de dermis
● Celverbindingen met desmosomen en hemidesmosomen:
○ Thv het stratum spinosum zijn de cellen sterk met elkaar verbonden via
talrijke celverbindingen of desmosomen.
○
● De zuurmantel / hydrolipidefilm
○ Een beschermende film
○ Zweet, talg, verhoorningsproducten en zuurstof
○ pH: 4,5 - 5,5 ⇒ micro-organismen kunnen zich niet makkelijk
vermenigvuldigen
○ Water lost de zuurmantel op (bv wassen) ⇒ herstel kan uren duren
○
● Celtypes epidermis
1) Keratinocyten
– Belangrijk voor de structuur van de epidermis
– Vormen een fysieke barrière tegen bacteriën, schimmels en virussen
2) Melanocyten
– Pigmentcellen
– Produceren melaninepigment
– Kleur van de huid
– Bescherming tegen UV-stralen
3) Langerhanscellen
– Immuuncellen
– Binden aan ongewenste binnendringers (zoals pathogenen)
4) Merkelcellen
– Verantwoordelijk voor de lichte tastzin
● Dermis of lederhuid
○ Veel dikker dan epidermis
○ Opgebouwd uit bindweefsel
○ Bevat:
■ Bloedvaten
■ Lymfevaten
■ Zenuwvezels
■ Talgklieren
■ Zweetklieren
■ …
2
,● Cellagen van de dermis:
○ Stratum papillare / papillaire laag:
■ Vormt lijntjes op het huidoppervlak (zoals vingerafdrukken)
■ Bestaat uit golvende uitlopers die in de epidermis steken
■ Voorziet het stratum basale van voedingsstoffen en zuurstof
■ Bevat een netwerk van collageen- en elastinevezels,
geproduceerd door fibroblasten
○ Stratum reticulaire / reticulaire laag
■ Dieper gelegen deel van de dermis
■ Stevig netwerk van collageen
■ Bevat bloed, lymfen, zenuwen, klieren, …
■ Collageenbundels verbinden de huid met het onderhuidse
weefsel
■
● Celtypes dermis:
○ Fibroblasten
■ Produceren pro-elastine
■ Belangrijk in wondgenezing
○ Macrofagen
■ Opnemen en verteren bacteriën
○ Mestcellen:
■ Bevatten vasoactieve stoffen zoals histamine, heparine,
serotonine (spelen rol bij ontsteking)
■
● Veroudering huid
○ Dunnere epidermis
– Grotere invloed van schadelijke stoffen
○ Minder golvend patroon van de dermale-epidermale
junctie (contact laag vlakt af)
– Verhoogt de kans op skin tears (huidbeschadigingen)
○ Vermindering van collageen en elastine
– Verhoogt de kans op skin tears
○ Atrofie en contractie van de dermis
– Leidt tot rimpels
○ Verminderde zweetfunctie en talgproductie
– Huid wordt dunner en droger
○ Verminderde bloedvoorziening door dunnere
capillairen
– Heeft invloed op de stofwisseling van de huid
3
, ● Wat is een wonde?
○ Verbreking van anatomische en functionele samenhang van weefsel
○ Exogene oorzaak:
■ Mechanische, termische, chemische, elektrische beschadiging
○ Endogene oorzaak:
■ Onderliggende aandoening
■
● Wat is een wondgebied?
○ 1 of meerdere wonden (moet niet op eenzelfde moment)
○ Gevolg van eenzelfde:
■ Trauma
■ Ingreep
■ Verwonding
○ Niet noodzakelijk onder 1 verband (bv laprascopie)
⇒ Toch zelfde wondgebied
! Verschillend wondgebied niet behandelen met zelfde instrumenten!
○ Wonden met verschillende oorzaak, maar onder 1 verband ⇒ 1
wondgebied (bv gevallen met heupfractuur en schaafwonde op zelfde
plaats)
○ Verschillende wondgebied: vb. patiënt met abdominale ingreep en
drains (wondgebied 1), maar ook een decubitus aan hielen
(wondgebied 2)
○
● Soorten wonden
Gesloten wonde Open wonde
—------------------------------------------------------------------------------------------------------
4
