Vroegmoderne tijd - tijdvak 5 (1500-1600 - 16e eeuw)
1. Het begin van de Europese overzeese expansie
In 1415 veroverden de Portugezen de Marokkaanse havenstad Ceuta. Daarna varen de
Portugezen steeds zuidelijker langs de Afrikaanse kust, richting de later zo beroemd
geworden Goudkust. Daar worden eerst voor Portugal zo winstgevende plantages gesticht
waar vooral de oorspronkelijke bevolking van Afrika als slaven te werk wordt gesteld.
Portugal reist steeds verder reizen om tot een route te komen naar Azië voor specerijen en
goederen, enorme winst en daardoor rijk worden. In 1488 zuid afrika kaap de goede hoop.
Redenen voor Europese expansie =
Economische reden = zelf handelen in specerijen/goud enz voor winst
Politieke reden = Europese heersers willen een groot rijk veroveren
Culturele reden = verspreiding van het christendom, nieuwsgierigheid
In 1492 leek het er ineens op dat de Spanjaarden sneller met het veroveren van de
Canarische eilanden daarvandaan ontdekkingsreiziger Colombus in opdracht van het
Spaanse koningspaar naar het westen en bereikte Amerika dat toen onbekend was.
Amerigo Vespucci in 1500 rok in Portugese dienst naar westen en verkende kust van
Brazilië. Hij trok de conclusie dat er een nieuw continent dat hij nieuwe wereld noemde en
later werd Amerika genoemd (spaanse conquistadores)
- Indianen sterven door europese ziektes en werden bekeert tot het christendom
- Indianen werden gedwongen tot zware arbeid, want met hun eenvoudige wapens
hadden indianen weinig verweer tegen de Spanjaarden met hun zwaarden en
kanonnen en paarden.
2. Het veranderde mens en wereldbeeld van de renaissance en het begin van een
nieuwe wetenschappelijke belangstelling
Door de welvaart veranderde het mens en het wereldbeeld van burgers begon in Italië,
maar verspreidde zich over heel Europa. De stedelijke bovenlaag (elite) groeit het besef dat
het individu een eigen rol kan spelen in de samenleving. De regels van de kerk blijven
belangrijk, maar moet wel aansluiten bij de wetenschappelijke ontdekkingen op basis van
observatie. Er vindt een wedergeboorte (renaissance) plaats van grieks romeinse filosofie,
literatuur en kunst, waarbij het individu steeds belangrijker werd (carpe diem pluk de dag)
3. De hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke oudheid
Dankzij de oplevende economie en handel ontstaan in Europa enkele gebieden waar het
individu steeds een grote rol gaat spelen. Vooral in Noord Amerika brengt dit een
hernieuwde belangstelling voor de culturele prestaties in de klassieke oudheid met zich mee.
Kunstenaars en schrijvers bestuderen de klassieke vormentaal en vinden hierin inspiratie
voor een nieuwe kunststroming. Kunsthistoricus Giorgio Vasari noemt deze stroming de
Renaissance ofwel wedergeboorte: de klassieke kunst is weer tot leven gekomen.
Geleerden gingen eveneens oudheid bestuderen, ze noemden zichzelf humanisten
waarmee ze bedoelen dat ze de vrijheid en waardigheid van de mens belangrijk vonden en
de wereld proberen te verklaren op een rationele manier
4. De protestantse reformatie die de splitsing van de christelijke kerk in west europa tot
gevolg had.
Gelovige leefde een leven die in strijd was met de kerk zoals het houden van geld en macht.
De kerk was corrupt niet volgens de bijbel en verkochten aflaten (aflaat als je iets had
, gedaan wat fout waas volgens de bijbel en je daardoor naar de hel zou gaan kon je een
aflaat kopen om weer in de hemel te komen.
Katholiek geloof Lutheranisme Calvinisme
Paus = leider van de kerk Zelf bijbel bestuderen Bijbel centraal
Geestelijken mochten niet Alleen jezus en god Sober leven en hard werken
trouwen Alleen door geloof in de God heeft bepaald of je naar de
Veel rijkdom en beelden in de hemel hemel gaat
kerk. Geloofden in de kerk Sober ingericht Burgers bestuderen de kerk
Aflaten Volk mag in opstand komen
Maarten Luther was een duitse monnik en uit protest tegen de aflaten schreef hij 1517 96
stellingen. Daarmee begon hij de protestantse reformatie of hervorming, waardoor het
christendom in west europa uiteenviel in de katholieke en de protestantse kerken. Luther
werd uit de kerk gezet en moest naar Karel V die zei dat Luther berouw moet tonen op
Rijksdag, Luther weigerde en werd vogelvrij verklaard, maar werd beschermd door een
duitse vorsten. Luther vertaalde de bijbel en door de boekdrukkunsten verspreiden die snel
waardoor hij veel aanhangers kreeg en sommige kerken hervormden naar lutheranisme, het
geloof dat op de bijbel is gebaseerd.
5. Het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse
staat
Karel V was landheer van Nederlanden 1515-1555. Karel V vervolgden de protestanten en
met Filips II voerden ze centralisatiepolitiek door, wat een bedreiging was voor de
privileges van edelen en steden in de Nederlandse gewesten. Ook waren veel bestuurders
vanwege hun humanisme tegen de fanatieke kettervervolging. Filips II vroeg ook steeds
hogere belastingen aan de protestanten voor zijn oorlog tegen Frankrijk. Bij vertrek werd
Margaretha van Parma landvoogdes en in april 1566 smeekte ze edelen met een
smeekschrift en Margaretha stopte met geloofsvervolging. Zomer 1566 durfden calvinisten
bijeenkomst te houden in de openlucht. 10 augustus 1566 kwam de beeldenstorm in
Nederland en werden honderden kloosters en kerken vernield. Filips was woedend en
verving haar door hertog van Alva. Filips wilden niet alleen doodstraf voor calvintsneen maar
ook voor bestuuders die te slap waren geweest.
1567: Alva met een groot leger naar Nederland. Willem van Oranje samenwerken met
calvinistische vluchtelingen (geuzen) en in 1568 valt hij de Nederlanden binnen.
1 april 1572: Inname den Briel door de geuzen.
1576: Spaanse soldaten die al maanden niet waren betaald trokken plunderend en
moordend door vlaanderen en brabant
1579: Opstandige gewesten sloten een militair en politiek bondgenootschap = de Unie van
Utrecht
1581: Plakkaat van Verlatinge = Unie van utrecht erkennen filips niet meer als vorst
1588: Ondergang van de Spaanse armada tegen Engeland. Na enkele pogingen een andere
vorst voor de Nederlanden te vinden besluiten de staten generaal dat het gebied ook zonder
vorst kan worden bestuurd: De republiek der zeven verenigde provincies wordt uitgeroepen.
Vroegmoderne tijd - Tijdvak 6 (1600-1700 - 17e eeuw)
6. Het streven van vorsten naar absolute macht
1. Het begin van de Europese overzeese expansie
In 1415 veroverden de Portugezen de Marokkaanse havenstad Ceuta. Daarna varen de
Portugezen steeds zuidelijker langs de Afrikaanse kust, richting de later zo beroemd
geworden Goudkust. Daar worden eerst voor Portugal zo winstgevende plantages gesticht
waar vooral de oorspronkelijke bevolking van Afrika als slaven te werk wordt gesteld.
Portugal reist steeds verder reizen om tot een route te komen naar Azië voor specerijen en
goederen, enorme winst en daardoor rijk worden. In 1488 zuid afrika kaap de goede hoop.
Redenen voor Europese expansie =
Economische reden = zelf handelen in specerijen/goud enz voor winst
Politieke reden = Europese heersers willen een groot rijk veroveren
Culturele reden = verspreiding van het christendom, nieuwsgierigheid
In 1492 leek het er ineens op dat de Spanjaarden sneller met het veroveren van de
Canarische eilanden daarvandaan ontdekkingsreiziger Colombus in opdracht van het
Spaanse koningspaar naar het westen en bereikte Amerika dat toen onbekend was.
Amerigo Vespucci in 1500 rok in Portugese dienst naar westen en verkende kust van
Brazilië. Hij trok de conclusie dat er een nieuw continent dat hij nieuwe wereld noemde en
later werd Amerika genoemd (spaanse conquistadores)
- Indianen sterven door europese ziektes en werden bekeert tot het christendom
- Indianen werden gedwongen tot zware arbeid, want met hun eenvoudige wapens
hadden indianen weinig verweer tegen de Spanjaarden met hun zwaarden en
kanonnen en paarden.
2. Het veranderde mens en wereldbeeld van de renaissance en het begin van een
nieuwe wetenschappelijke belangstelling
Door de welvaart veranderde het mens en het wereldbeeld van burgers begon in Italië,
maar verspreidde zich over heel Europa. De stedelijke bovenlaag (elite) groeit het besef dat
het individu een eigen rol kan spelen in de samenleving. De regels van de kerk blijven
belangrijk, maar moet wel aansluiten bij de wetenschappelijke ontdekkingen op basis van
observatie. Er vindt een wedergeboorte (renaissance) plaats van grieks romeinse filosofie,
literatuur en kunst, waarbij het individu steeds belangrijker werd (carpe diem pluk de dag)
3. De hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke oudheid
Dankzij de oplevende economie en handel ontstaan in Europa enkele gebieden waar het
individu steeds een grote rol gaat spelen. Vooral in Noord Amerika brengt dit een
hernieuwde belangstelling voor de culturele prestaties in de klassieke oudheid met zich mee.
Kunstenaars en schrijvers bestuderen de klassieke vormentaal en vinden hierin inspiratie
voor een nieuwe kunststroming. Kunsthistoricus Giorgio Vasari noemt deze stroming de
Renaissance ofwel wedergeboorte: de klassieke kunst is weer tot leven gekomen.
Geleerden gingen eveneens oudheid bestuderen, ze noemden zichzelf humanisten
waarmee ze bedoelen dat ze de vrijheid en waardigheid van de mens belangrijk vonden en
de wereld proberen te verklaren op een rationele manier
4. De protestantse reformatie die de splitsing van de christelijke kerk in west europa tot
gevolg had.
Gelovige leefde een leven die in strijd was met de kerk zoals het houden van geld en macht.
De kerk was corrupt niet volgens de bijbel en verkochten aflaten (aflaat als je iets had
, gedaan wat fout waas volgens de bijbel en je daardoor naar de hel zou gaan kon je een
aflaat kopen om weer in de hemel te komen.
Katholiek geloof Lutheranisme Calvinisme
Paus = leider van de kerk Zelf bijbel bestuderen Bijbel centraal
Geestelijken mochten niet Alleen jezus en god Sober leven en hard werken
trouwen Alleen door geloof in de God heeft bepaald of je naar de
Veel rijkdom en beelden in de hemel hemel gaat
kerk. Geloofden in de kerk Sober ingericht Burgers bestuderen de kerk
Aflaten Volk mag in opstand komen
Maarten Luther was een duitse monnik en uit protest tegen de aflaten schreef hij 1517 96
stellingen. Daarmee begon hij de protestantse reformatie of hervorming, waardoor het
christendom in west europa uiteenviel in de katholieke en de protestantse kerken. Luther
werd uit de kerk gezet en moest naar Karel V die zei dat Luther berouw moet tonen op
Rijksdag, Luther weigerde en werd vogelvrij verklaard, maar werd beschermd door een
duitse vorsten. Luther vertaalde de bijbel en door de boekdrukkunsten verspreiden die snel
waardoor hij veel aanhangers kreeg en sommige kerken hervormden naar lutheranisme, het
geloof dat op de bijbel is gebaseerd.
5. Het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse
staat
Karel V was landheer van Nederlanden 1515-1555. Karel V vervolgden de protestanten en
met Filips II voerden ze centralisatiepolitiek door, wat een bedreiging was voor de
privileges van edelen en steden in de Nederlandse gewesten. Ook waren veel bestuurders
vanwege hun humanisme tegen de fanatieke kettervervolging. Filips II vroeg ook steeds
hogere belastingen aan de protestanten voor zijn oorlog tegen Frankrijk. Bij vertrek werd
Margaretha van Parma landvoogdes en in april 1566 smeekte ze edelen met een
smeekschrift en Margaretha stopte met geloofsvervolging. Zomer 1566 durfden calvinisten
bijeenkomst te houden in de openlucht. 10 augustus 1566 kwam de beeldenstorm in
Nederland en werden honderden kloosters en kerken vernield. Filips was woedend en
verving haar door hertog van Alva. Filips wilden niet alleen doodstraf voor calvintsneen maar
ook voor bestuuders die te slap waren geweest.
1567: Alva met een groot leger naar Nederland. Willem van Oranje samenwerken met
calvinistische vluchtelingen (geuzen) en in 1568 valt hij de Nederlanden binnen.
1 april 1572: Inname den Briel door de geuzen.
1576: Spaanse soldaten die al maanden niet waren betaald trokken plunderend en
moordend door vlaanderen en brabant
1579: Opstandige gewesten sloten een militair en politiek bondgenootschap = de Unie van
Utrecht
1581: Plakkaat van Verlatinge = Unie van utrecht erkennen filips niet meer als vorst
1588: Ondergang van de Spaanse armada tegen Engeland. Na enkele pogingen een andere
vorst voor de Nederlanden te vinden besluiten de staten generaal dat het gebied ook zonder
vorst kan worden bestuurd: De republiek der zeven verenigde provincies wordt uitgeroepen.
Vroegmoderne tijd - Tijdvak 6 (1600-1700 - 17e eeuw)
6. Het streven van vorsten naar absolute macht
