Aantekeningen Cognitie en Gedrag – Universiteit
Utrecht
Hoofdstuk 1 – introductie Cognitieve Psychologie
Cognitieve psychologie is een tak van psychologie die zich bezighoudt met de
wetenschappelijke studie van het brein.
Wat is het brein?
De geest betrokken bij het geheugen
De geest als probleemoplosser
De geest die gebruikt wordt om keuze te maken en mogelijkheden te overwegen
Een gezonde geest wordt geassocieerd met normaal functioneren, een ongezonde
geest wordt geassocieerd met abnormaal functioneren.
De geest is waardevol en beschrijft mensen.
Het brein maakt en controleert mentale functies als perceptie, aandacht, geheugen,
emoties, taal, kiezen, denken en redeneren. Deze definitie reflecteert de centrale rol van het
brein bij het bepalen van verschillende mentale capaciteiten.
Het brein is een systeem dat representaties van de wereld creëert zodat wij kunnen
handelen om onze doelen te behalen. Deze definitie reflecteert de geest als belangrijk voor
het functioneren en overleven.
Geschiedenis Cognitieve Psychologie:
Persoon Procedure Resultaten en Bijdrage
conclusie
Donders (1868) Simpele reactietijd Keuzereactietijd Het eerste
vs. keuze reactietijd heeft 100 ms langer cognitieve
nodig, dus het duurt psychologische
100 ms om een experiment
keuze te maken.
Wundt (1879) Analytische - Het eerste
introspectie - een laboratorium voor
techniek waarbij wetenschappelijke
getrainde psychologie
participanten hun
sensatie, gevoelens
en gedachten
processen
beschreven in een
respons op een
stimuli.
Ebbinghaus (1885) Savings methode om Vergeten gebeurt Kwantitatieve
vergeten te meten; snel in de eerste tot methode van het
savings = (orginele tweede dag na meten van mentale
tijd om iets te leren) origineel leren. processen
, – (tijd van het
herleren na een
vertraging)
James (1890) Geen experiment, Een beschrijving van Het eerste
maar hij een reeks psychologische
rapporteerde ervaringen; denken, boek, waarvan
observaties van zijn bewustzijn, sommige
eigen ervaringen aandacht, geheugen, observaties vandaag
perceptie, nog steeds gelden.
verbeelding en
redenering.
Negatieve reacties op Wundt’s analytische introspectie zorgde voor een negatieve
verschuiving en afwijzing van de cognitieve psychologie. Dit kwam door het behaviorisme
(studie van stimulus-respons en input-output relaties):
1913 – Watson behaviorisme: kritiek op analytische introspectie omdat (1) het
uiterste uiteenlopende resultaten opleverde (2) en deze resultaten waren moeilijk te
verifiëren.
1890 – Pavlov klassiek conditioneren: Watson’s ideeën sloten aan bij het klassiek
conditioneren, stimulus-respons relatie.
1938 – Skinner operant conditioneren: Skinner focuste op hoe gedrag versterkt
wordt door positieve bekrachtigen.
Een algemeen punt van kritiek was dat een stimulus-respons theorie niet kan
verklaren dat mensen vaak reageren op verschillende aspecten van dezelfde
stimulusgebeurtenis, en welk aspect dat is, is niet bekend totdat de reactie wordt
gegeven.
Twijfels over het behaviorisme ontstonden door experimenten van Tolman en Chomsky:
Tolman – cognitieve map; een mentale representatie.
Chomsky – taalontwikkeling wordt niet bepaald door bekrachtiging of imitatie maar
is een aangeboren biologisch programma in stand gehouden over de culturen heen.
Het decennium 1950 wordt over het algemeen gezien als het begin van de cognitieve
revolutie - een verandering in de psychologie van de stimulus-respons relatie van de
behavioristen naar een benadering van het begrijpen van de geest. De computer is hierin de
belangrijkste uitvinding, waarbij een nieuwe denkweg werd gesuggereerd over het brein:
Information-processing approach – een benadering die reeks mentale processen
traceert die betrokken zijn bij cognitie.
o De werking van het brein kan worden beschreven als een proces dat in een
aantal fases plaatsvindt.
o Flow diagrammen zijn een manier geworden om de werking van het brein te
visualiseren en analyseren in termen van een reeks processen en fases.
Input Input Memory Arithmetic output
processor unit unit
,Cherry’s dichotisch luisteren:
“Input” zijn geluiden van de aandachtige en onaandachtige berichten
De “filter” laat het aandachtige bericht door en filter de onaandachtige berichten
eruit.
De “detector” neemt de informatie, die door de filter komt, op.
Dichotisch luisteren betekent het presenteren van een verschillende stimuli ‘s in het
rechteroor als het linkeroor.
Input naar het geheugen
Filter Detector
De ontwikkeling van de computer zorgde niet alleen voor het idee van verwerkingsfasen van
het brein. Het inspireerde onderzoekers ook om te kijken naar intelligent gedrag:
Kunstmatige intelligentie – “een machine zich zo laten gedragen dat het intelligent
genoemd zou worden als een mens zich zo zou gedragen.”
Logische theoretici – een programma die in staat is om bewijzen te maken van
wiskundige stellingen waarbij principes van de logica betrokken zijn. En dit
programma wordt gezien als het menselijk proces van problemen oplossen.
“immediate memory” – mensen zijn in staat om 7 items te onthouden. Het
geheugen is niet alleen een passieve plek voor sensorische informatie. En onze
cognitieve functies hebben ook limitaties.
Er zijn over het algemeen twee aspecten van onderzoek die gelden voor cognitieve
psychologie:
1. De rol van modellen in cognitieve psychologie – modellen zijn een representatie van
structuren of processen dat ons helpt deze structuren of processen te visualiseren of
uit te leggen.
a. Structurele modellen – representeert structuren in het brein die betrokken
zijn bij specifieke functies
b. Procesmodellen – illustreren hoe een proces verloopt.
2. Voordelen voor wetenschap en maatschappij – het begrijpen en leren van de
cognitieve functies zorgt voor belangrijke informatie die we toe kunnen passen in de
maatschappij.
Hoorcollege 1 – introductie
De geest is een verzameling cognitieve competenties waaronder; aandacht, bewustzijn,
perceptie, kennis, geheugen, leren, probleem oplossen, beslissen en taal.
Donders (1868) – hoelang duurt het nemen van een beslissing?
Stimulus detectie
Stimulus discriminatie
Kiezen (beslissen)
Uitvoeren actie
Reactietijd (simpele reactietijd taak vs. keuze reactietijd taak).
, Simpele reactietijd = stimulus detectie + motor respons
Keuze reactietijd = stimulus detectie + stimulus discriminatie + kiezen (beslissen) +
motor respons
Go/no go reactietijd = stimulus detectie + stimulus discriminate + motor respons
Wet van Weber (19e eeuw) – het waarneembare verschil bij zintuigelijke grootheid is
relatief. Het waarneembare verschil is constant (weberfractie).
De inhoud van ons bewustzijn is een parade van sensaties, gevoelens, gedachten, beelden et
cetera. Dit wordt introspectie genoemd (James & Wundt).
Behaviorisme – de geest en introspectie kunnen we niet observeren, dus de geest is niet
wetenschappelijk. Psychologie is gedrag en de invloed van stimuli op gedrag. Gedrag bestaat
uit aangeleerde stimulus-respons relaties.
Kritiekpunten van het behaviorisme:
1. Ontwikkeling van taal:
a. Skinner: taal wordt ontwikkeld door positieve bekrachtiging (behaviorisme)
b. Chomsky: aangeboren taalvaardigheid, bekrachtiging is pas na uitspraak
(cognitieve revolutie).
2. Computer:
a. Informatieverwerking: input verwerking output
b. Verwerkingsstapen in flow diagram
Structurele modellen beschrijven de fysieke (biologische) structuren. Procesmodellen zijn
modellen waarbij je elke verwerkingsstap een blokje geeft en die beschrijven de cognitieve
processen.
Hoofdstuk 6 – andere zintuigelijke systemen
Module 6.1: horen
Geluidsgolven zijn periodieke compressies van lucht, water en andere media. Ze verschillen
in amplitude, frequentie en klank.
Amplitude – de intensiteit van een geluidsgolf (de hoogte van geluidsgolven)
Utrecht
Hoofdstuk 1 – introductie Cognitieve Psychologie
Cognitieve psychologie is een tak van psychologie die zich bezighoudt met de
wetenschappelijke studie van het brein.
Wat is het brein?
De geest betrokken bij het geheugen
De geest als probleemoplosser
De geest die gebruikt wordt om keuze te maken en mogelijkheden te overwegen
Een gezonde geest wordt geassocieerd met normaal functioneren, een ongezonde
geest wordt geassocieerd met abnormaal functioneren.
De geest is waardevol en beschrijft mensen.
Het brein maakt en controleert mentale functies als perceptie, aandacht, geheugen,
emoties, taal, kiezen, denken en redeneren. Deze definitie reflecteert de centrale rol van het
brein bij het bepalen van verschillende mentale capaciteiten.
Het brein is een systeem dat representaties van de wereld creëert zodat wij kunnen
handelen om onze doelen te behalen. Deze definitie reflecteert de geest als belangrijk voor
het functioneren en overleven.
Geschiedenis Cognitieve Psychologie:
Persoon Procedure Resultaten en Bijdrage
conclusie
Donders (1868) Simpele reactietijd Keuzereactietijd Het eerste
vs. keuze reactietijd heeft 100 ms langer cognitieve
nodig, dus het duurt psychologische
100 ms om een experiment
keuze te maken.
Wundt (1879) Analytische - Het eerste
introspectie - een laboratorium voor
techniek waarbij wetenschappelijke
getrainde psychologie
participanten hun
sensatie, gevoelens
en gedachten
processen
beschreven in een
respons op een
stimuli.
Ebbinghaus (1885) Savings methode om Vergeten gebeurt Kwantitatieve
vergeten te meten; snel in de eerste tot methode van het
savings = (orginele tweede dag na meten van mentale
tijd om iets te leren) origineel leren. processen
, – (tijd van het
herleren na een
vertraging)
James (1890) Geen experiment, Een beschrijving van Het eerste
maar hij een reeks psychologische
rapporteerde ervaringen; denken, boek, waarvan
observaties van zijn bewustzijn, sommige
eigen ervaringen aandacht, geheugen, observaties vandaag
perceptie, nog steeds gelden.
verbeelding en
redenering.
Negatieve reacties op Wundt’s analytische introspectie zorgde voor een negatieve
verschuiving en afwijzing van de cognitieve psychologie. Dit kwam door het behaviorisme
(studie van stimulus-respons en input-output relaties):
1913 – Watson behaviorisme: kritiek op analytische introspectie omdat (1) het
uiterste uiteenlopende resultaten opleverde (2) en deze resultaten waren moeilijk te
verifiëren.
1890 – Pavlov klassiek conditioneren: Watson’s ideeën sloten aan bij het klassiek
conditioneren, stimulus-respons relatie.
1938 – Skinner operant conditioneren: Skinner focuste op hoe gedrag versterkt
wordt door positieve bekrachtigen.
Een algemeen punt van kritiek was dat een stimulus-respons theorie niet kan
verklaren dat mensen vaak reageren op verschillende aspecten van dezelfde
stimulusgebeurtenis, en welk aspect dat is, is niet bekend totdat de reactie wordt
gegeven.
Twijfels over het behaviorisme ontstonden door experimenten van Tolman en Chomsky:
Tolman – cognitieve map; een mentale representatie.
Chomsky – taalontwikkeling wordt niet bepaald door bekrachtiging of imitatie maar
is een aangeboren biologisch programma in stand gehouden over de culturen heen.
Het decennium 1950 wordt over het algemeen gezien als het begin van de cognitieve
revolutie - een verandering in de psychologie van de stimulus-respons relatie van de
behavioristen naar een benadering van het begrijpen van de geest. De computer is hierin de
belangrijkste uitvinding, waarbij een nieuwe denkweg werd gesuggereerd over het brein:
Information-processing approach – een benadering die reeks mentale processen
traceert die betrokken zijn bij cognitie.
o De werking van het brein kan worden beschreven als een proces dat in een
aantal fases plaatsvindt.
o Flow diagrammen zijn een manier geworden om de werking van het brein te
visualiseren en analyseren in termen van een reeks processen en fases.
Input Input Memory Arithmetic output
processor unit unit
,Cherry’s dichotisch luisteren:
“Input” zijn geluiden van de aandachtige en onaandachtige berichten
De “filter” laat het aandachtige bericht door en filter de onaandachtige berichten
eruit.
De “detector” neemt de informatie, die door de filter komt, op.
Dichotisch luisteren betekent het presenteren van een verschillende stimuli ‘s in het
rechteroor als het linkeroor.
Input naar het geheugen
Filter Detector
De ontwikkeling van de computer zorgde niet alleen voor het idee van verwerkingsfasen van
het brein. Het inspireerde onderzoekers ook om te kijken naar intelligent gedrag:
Kunstmatige intelligentie – “een machine zich zo laten gedragen dat het intelligent
genoemd zou worden als een mens zich zo zou gedragen.”
Logische theoretici – een programma die in staat is om bewijzen te maken van
wiskundige stellingen waarbij principes van de logica betrokken zijn. En dit
programma wordt gezien als het menselijk proces van problemen oplossen.
“immediate memory” – mensen zijn in staat om 7 items te onthouden. Het
geheugen is niet alleen een passieve plek voor sensorische informatie. En onze
cognitieve functies hebben ook limitaties.
Er zijn over het algemeen twee aspecten van onderzoek die gelden voor cognitieve
psychologie:
1. De rol van modellen in cognitieve psychologie – modellen zijn een representatie van
structuren of processen dat ons helpt deze structuren of processen te visualiseren of
uit te leggen.
a. Structurele modellen – representeert structuren in het brein die betrokken
zijn bij specifieke functies
b. Procesmodellen – illustreren hoe een proces verloopt.
2. Voordelen voor wetenschap en maatschappij – het begrijpen en leren van de
cognitieve functies zorgt voor belangrijke informatie die we toe kunnen passen in de
maatschappij.
Hoorcollege 1 – introductie
De geest is een verzameling cognitieve competenties waaronder; aandacht, bewustzijn,
perceptie, kennis, geheugen, leren, probleem oplossen, beslissen en taal.
Donders (1868) – hoelang duurt het nemen van een beslissing?
Stimulus detectie
Stimulus discriminatie
Kiezen (beslissen)
Uitvoeren actie
Reactietijd (simpele reactietijd taak vs. keuze reactietijd taak).
, Simpele reactietijd = stimulus detectie + motor respons
Keuze reactietijd = stimulus detectie + stimulus discriminatie + kiezen (beslissen) +
motor respons
Go/no go reactietijd = stimulus detectie + stimulus discriminate + motor respons
Wet van Weber (19e eeuw) – het waarneembare verschil bij zintuigelijke grootheid is
relatief. Het waarneembare verschil is constant (weberfractie).
De inhoud van ons bewustzijn is een parade van sensaties, gevoelens, gedachten, beelden et
cetera. Dit wordt introspectie genoemd (James & Wundt).
Behaviorisme – de geest en introspectie kunnen we niet observeren, dus de geest is niet
wetenschappelijk. Psychologie is gedrag en de invloed van stimuli op gedrag. Gedrag bestaat
uit aangeleerde stimulus-respons relaties.
Kritiekpunten van het behaviorisme:
1. Ontwikkeling van taal:
a. Skinner: taal wordt ontwikkeld door positieve bekrachtiging (behaviorisme)
b. Chomsky: aangeboren taalvaardigheid, bekrachtiging is pas na uitspraak
(cognitieve revolutie).
2. Computer:
a. Informatieverwerking: input verwerking output
b. Verwerkingsstapen in flow diagram
Structurele modellen beschrijven de fysieke (biologische) structuren. Procesmodellen zijn
modellen waarbij je elke verwerkingsstap een blokje geeft en die beschrijven de cognitieve
processen.
Hoofdstuk 6 – andere zintuigelijke systemen
Module 6.1: horen
Geluidsgolven zijn periodieke compressies van lucht, water en andere media. Ze verschillen
in amplitude, frequentie en klank.
Amplitude – de intensiteit van een geluidsgolf (de hoogte van geluidsgolven)
