Aantekeningen Sociale Psychologie – Universiteit
Utrecht
Hoofdstuk 1: Introductie Sociale Psychologie
Sociale psychologie is de wetenschappelijke studie in de manier waarop de gedachten,
gevoelens, en het gedrag van mensen beïnvloed worden door de aanwezigheid van anderen,
of wel de gehele sociale situatie.
De studie van directe pogingen tot sociale beïnvloeding is een groot gedeelte van sociale
psychologie. Sociale beïnvloeding is breder dan pogingen van een persoon om een ander
persoon te veranderen. Het gaat over onze gedachten en gevoelens als over onze openlijke
handelingen en heeft meerdere vormen anders dan opzettelijke pogingen tot overtuiging.
We worden vaak beïnvloed merendeels door de aanwezigheid van andere mensen, inclusief
onbekenden die niet met ons interacteren.
Mensen zijn vaak niet bewust van de redenen achter hun eigen reacties en gevoelens.
Sociale psychologen proberen het gedrag te voorspellen van zeer geavanceerd organisme in
complexe situaties. Hierdoor spelen er meerdere uitdagingen bij het doen van experimenten
binnen de sociale psychologie.
De eerste taak van een sociale psycholoog is het maken van een beredeneerde gok, ook
hypothese genoemd, over een specifieke situatie waaronder de ene of een andere uitkomst
zou voorkomen. Hierna wordt de hypothese getest door middel van een experiment. De
volgende taak is dus het creëren van een experiment die geavanceerd genoeg is om de
situatie uit te lokken om de uitkomst te achterhalen. Deze methode geeft ons de
mogelijkheid om accurate voorspellingen te doen wanneer we de sleutelaspecten weten van
de situatie.
Sociologie Sociale Psychologie Persoonlijkheidspsychologie
De studie van groepen, De studie van de De studie van de
organisaties en gemeenschappelijke karakteristieken dat een
maatschappijen in plaats psychologische processen individu uniek en
van individuen. die mensen verdacht maken verschillend maakt van een
voor sociale beïnvloeding. ander individu.
Cross-cultureel onderzoek is zeer waardevol binnen sociale psychologie, omdat het
theorieën aanscherpt, hetzij door hun universaliteit aan te tonen, hetzij door ons extra
variabelen te laten ontdekken die ons helpen menselijk gedrag beter te begrijpen en te
voorspellen.
Een sociaal psycholoog is tegen een formidabele barrière die bekend staat als de
fundamentele attribution error – de neiging van het overschatten om onze eigen gedrag en
het gedrag van anderen uit te leggen in termen van persoonlijkheidstrekken (interne
dispositionele factoren) en het onderschatten van de invloed van sociale beïnvloeding en de
directe situatie (situationele factoren).
,Het behaviorisme, een stroming binnen de psychologie, stelt dat om menselijk gedrag te
begrijpen, men alleen rekening hoeft te houden met de versterkende eigenschappen van de
omgeving: wanneer gedrag gevolgd wordt door een beloning, zou dit gedrag aanhouden.
Wanneer gedrag gevolgd wordt door een straf, zou dit gedrag verminderen. In tegenstelling
tot sociale psychologen hebben behavioristen het belang van hoe mensen interacteren met
hun omgeving over het hoofd gezien.
Voor sociale psychologen is de relatie tussen de sociale omgeving en het individu in twee
richtingen. De situatie heeft niet alleen invloed op het gedrag van mensen, maar het gedrag
van mensen is ook afhankelijk van hun interpretatie. Dit wordt ook wel construeren
genoemd – de manier waarop mensen de sociale wereld waarnemen, begrijpen en
interpreteren. De nadruk op construeren heeft zijn oorsprong van een benadering vanuit de
Gestalt psychologie. Dit is een stroming binnen de psychologie met de nadruk op het belang
van het studeren van de subjectieve manier waarin een object verschijnt in de hoofden van
mensen in plaats van de objectieve, fysieke kenmerken van het object.
Een speciale vorm van construeren is naive realisme (Lee Ross) – de overtuiging dat we
dingen waarnemen zoals ze echt zijn. Als anderen dezelfde dingen anders waarnemen, zou
dit moeten komen omdat ze biased (bevooroordeeld) zijn.
Sociale psychologen benadrukken de rol van twee centrale motieven:
1. The need to feel good about ourselves (self-esteem motive) – de evaluatie van de
mens over zijn eigenwaarde, ook wel de manier waarop zij zichzelf zien als goed,
competent en degelijk. Kennis over onze eigen tekorten is moeilijk, zelfs als dat ten
koste gaat van een onjuiste kijk op de wereld. De mens is gemotiveerd om een
positieve kijken op zichzelf te behouden, gedeeltelijk door het rechtvaardigen van
hun eigen gedrag, en dat dit eronder bepaalde nader te specificeren voorwaarden
toe leidt dat ze dingen doen die op het eerste gezicht verrassend of paradoxaal lijken.
2. The need to be accurate (social cognition motive) – de manier hoe mensen denken
over zichzelf en de sociale wereld. Meer specifiek, hoe mensen sociale informatie
selecteren, interpreteren, herinneren en gebruiken om keuzes en oordelen te maken.
Mensen proberen de wereld zo accuraat als mogelijk te zien. Mensen proberen op
hun beste manier hun eigen sociale wereld te begrijpen en voorspellen. Hierin maken
we fouten, omdat we nooit echt alle feiten, die we nodig hebben om een oordeel te
vellen aan een gegeven accurate situatie, zeker weten. Soms interfereren onze
verwachtingen over de sociale wereld met het accurate waarnemen.
a. Self-fullfilling prophecy – de overtuiging dat jij of een ander zich op een
bepaalde manier zou gedragen, waardoor je handelt in de manier om deze
voorspelling uit te laten komen.
Hoorcollege 1: Inleiding
Sociale psychologie – de wetenschappelijke studie van de manieren waarop mensen hun
gedachten, gevoelens en gedragingen worden beïnvloed door de (daadwerkelijke en/of
voorgestelde) aanwezigheid van andere mensen.
Fascinatie voor invloed van sociale situaties (en individuele verschillen) op menselijke
gedachten, gevoelens en gedragingen
Brede en precieze discipline
, Eigenstandige discipline plus unieke combinatie van diverse wetenschappelijke
disciplines
o Processen uit ontwikkelingspsychologie, persoonlijkheidspsychologie- en
functieleer
o Toepassingen in organisatie-, gezondheids- en klinische psychologie
o Raakvlakken met sociologie, rechten en economie
Drie belangrijke psychologische motieven:
1. Epistemologisch – opzoek naar informatie in de wereld
2. Existentieel – angst
3. Identificatie – goed voelen over jezelf en de groep waar je bij hoort
Axioma’s in sociale psychologie:
Menselijk denken, doen en voelen = f (persoon x situatie)
Verschillende mensen reageren verschillend op dezelfde situatie
If people define situations as real, they are real in their consequences (Thomas &
Thomas, 1928).
Mens construeert eigen realiteit
o Het denken, doen en voelen van mensen wordt sterk beïnvloed door de
situatie, of liever, door hun interpretatie van de situatie.
Omgeving beïnvloedt mensen hun gedachten, gevoelens en gedragingen
o Invloed van fysieke omgeving – Heider & Simmel (1944)
De mens construeert eigen sociale realiteit (social construals) vaak in
termen van persoonseigenschappen.
Wordt ook bepaald door cultuur
o Invloed van sociale omgeving – gedragen naar de sociale norm
Sociale beïnvloeding
Fundamentele attributiefout – oorzaken van gedrag toeschrijven aan
persoonlijkheidseigenschappen (Lee Ross)
Self-fulfilling prophecy – (on)geloof in een persoon veroorzaakt dat
die (on)geloof in de persoon realiteit wordt. Mensen geven niet graag
toe dat ze zich vergissen. Ze zoeken meteen de bevestiging van hun
eerste indruk van alle informatie die binnenkomt.
Cold-hot empathy gap – Loewenstein (1996):
Empathie – je verplaatsen in het gevoel dat iemand anders heeft. Dit is lastig als je
niet in dezelfde situatie zit of dit niet hebt meegemaakt.
Het basisprincipe van de sociale psychologie:
Twee manieren van informatie verwerken:
o Gecontroleerd – automatisch
, Systematisch – heuristisch (Chaiken)
Centraal – perifeer (Petty)
Rationalistisch – experiëntieel (Epstein)
o Wanneer wat?
Willen (gemotiveerd, belangrijk, duur, zelf gerelateerd)
Kunnen (genoeg cognitieve capaciteit, voldoende informatie)
Schema’s en heuristieken als je niet anders wil of niet anders kunt.
o “Want” werkt zo goed dat het niet uitmaakt wat de reden is. Het werkt omdat
mensen informatie oppervlakkig verwerken: heuristische
informatieverwerking.
Hoofdstuk 13: Vooroordelen, stereotypen en discriminatie
Vooroordelen is een krachtige emotionele houding bestaande uit drie componenten:
1. Cognitief component – geloof en gedachten
2. Affectieve of emotionele component – het type emotie gekoppeld met de houding
en de intensiteit van de emotie.
3. Gedragscomponent – gerelateerd aan iemands gedrag.
In deze context is een vooroordeel een negatieve of vijandige houding tegen mensen in een
onderscheidbare groep uitsluitend gebaseerd op hun lidmaatschap van die groep. Het heeft
een cognitief element (een stereotype) en kan gedrag beïnvloeden (in de vorm van
discriminatie). Vooroordelen hebben twee richtingen: het verloopt vaak van de
minderheidsgroep naar de meerderheidsgroep en andersom.
Cognitieve component: stereotype
Het menselijk brein kan het creëren van categorieën – het plaatsen van mensen in groepen
gebaseerd op bepaalde karakteristieken – niet vermijden. Het is een adaptief mechanisme
dat gebouwd is in het menselijk brein. Pasgeboren hebben al een voorkeur voor gezichten
van hun eigen ras terwijl ze pas 3 maanden oud zijn. Als zij twee of meer gezichten
herhaaldelijk zien verdwijnt deze voorkeur. We zijn geboren met de mogelijkheid om
verschillende categorieën te herkennen, maar ervaring vormt dat vermogen.
We geven zin aan onze sociale wereld door het groeperen van mensen op basis van
karakteristieken die belangrijk zijn, met name gender, leeftijd en ras. We vertrouwen daarbij
op onze perceptie van hoe mensen met vergelijkbare kenmerken in het verleden zijn
geweest om ons te helpen bepalen hoe we moeten reageren op iemand anders met
dezelfde kenmerken. Dit is handig en nodig, maar is ook de eerste stap voor vooroordelen.
Stereotypering gaat een stap verder dan categoriseren. Een stereotype is een generalisatie
over een groep mensen waarbij identieke kenmerken worden toegekend aan vrijwel alle
leden van de groep, ongeacht de werkelijke variatie tussen de leden. Het is een cognitief
proces, en een stereotype kan negatief als positief zijn. Stereotypering is een techniek dat
we allemaal gebruiken om onze kijk op de wereld te vereenvoudigen. We maximaliseren
onze cognitieve tijd en energie door elegante, accurate houdingen te ontwikkelen over
sommige onderwerpen, terwijl we voor andere vertrouwen op eenvoudige, schetsmatige
overtuigingen.
Utrecht
Hoofdstuk 1: Introductie Sociale Psychologie
Sociale psychologie is de wetenschappelijke studie in de manier waarop de gedachten,
gevoelens, en het gedrag van mensen beïnvloed worden door de aanwezigheid van anderen,
of wel de gehele sociale situatie.
De studie van directe pogingen tot sociale beïnvloeding is een groot gedeelte van sociale
psychologie. Sociale beïnvloeding is breder dan pogingen van een persoon om een ander
persoon te veranderen. Het gaat over onze gedachten en gevoelens als over onze openlijke
handelingen en heeft meerdere vormen anders dan opzettelijke pogingen tot overtuiging.
We worden vaak beïnvloed merendeels door de aanwezigheid van andere mensen, inclusief
onbekenden die niet met ons interacteren.
Mensen zijn vaak niet bewust van de redenen achter hun eigen reacties en gevoelens.
Sociale psychologen proberen het gedrag te voorspellen van zeer geavanceerd organisme in
complexe situaties. Hierdoor spelen er meerdere uitdagingen bij het doen van experimenten
binnen de sociale psychologie.
De eerste taak van een sociale psycholoog is het maken van een beredeneerde gok, ook
hypothese genoemd, over een specifieke situatie waaronder de ene of een andere uitkomst
zou voorkomen. Hierna wordt de hypothese getest door middel van een experiment. De
volgende taak is dus het creëren van een experiment die geavanceerd genoeg is om de
situatie uit te lokken om de uitkomst te achterhalen. Deze methode geeft ons de
mogelijkheid om accurate voorspellingen te doen wanneer we de sleutelaspecten weten van
de situatie.
Sociologie Sociale Psychologie Persoonlijkheidspsychologie
De studie van groepen, De studie van de De studie van de
organisaties en gemeenschappelijke karakteristieken dat een
maatschappijen in plaats psychologische processen individu uniek en
van individuen. die mensen verdacht maken verschillend maakt van een
voor sociale beïnvloeding. ander individu.
Cross-cultureel onderzoek is zeer waardevol binnen sociale psychologie, omdat het
theorieën aanscherpt, hetzij door hun universaliteit aan te tonen, hetzij door ons extra
variabelen te laten ontdekken die ons helpen menselijk gedrag beter te begrijpen en te
voorspellen.
Een sociaal psycholoog is tegen een formidabele barrière die bekend staat als de
fundamentele attribution error – de neiging van het overschatten om onze eigen gedrag en
het gedrag van anderen uit te leggen in termen van persoonlijkheidstrekken (interne
dispositionele factoren) en het onderschatten van de invloed van sociale beïnvloeding en de
directe situatie (situationele factoren).
,Het behaviorisme, een stroming binnen de psychologie, stelt dat om menselijk gedrag te
begrijpen, men alleen rekening hoeft te houden met de versterkende eigenschappen van de
omgeving: wanneer gedrag gevolgd wordt door een beloning, zou dit gedrag aanhouden.
Wanneer gedrag gevolgd wordt door een straf, zou dit gedrag verminderen. In tegenstelling
tot sociale psychologen hebben behavioristen het belang van hoe mensen interacteren met
hun omgeving over het hoofd gezien.
Voor sociale psychologen is de relatie tussen de sociale omgeving en het individu in twee
richtingen. De situatie heeft niet alleen invloed op het gedrag van mensen, maar het gedrag
van mensen is ook afhankelijk van hun interpretatie. Dit wordt ook wel construeren
genoemd – de manier waarop mensen de sociale wereld waarnemen, begrijpen en
interpreteren. De nadruk op construeren heeft zijn oorsprong van een benadering vanuit de
Gestalt psychologie. Dit is een stroming binnen de psychologie met de nadruk op het belang
van het studeren van de subjectieve manier waarin een object verschijnt in de hoofden van
mensen in plaats van de objectieve, fysieke kenmerken van het object.
Een speciale vorm van construeren is naive realisme (Lee Ross) – de overtuiging dat we
dingen waarnemen zoals ze echt zijn. Als anderen dezelfde dingen anders waarnemen, zou
dit moeten komen omdat ze biased (bevooroordeeld) zijn.
Sociale psychologen benadrukken de rol van twee centrale motieven:
1. The need to feel good about ourselves (self-esteem motive) – de evaluatie van de
mens over zijn eigenwaarde, ook wel de manier waarop zij zichzelf zien als goed,
competent en degelijk. Kennis over onze eigen tekorten is moeilijk, zelfs als dat ten
koste gaat van een onjuiste kijk op de wereld. De mens is gemotiveerd om een
positieve kijken op zichzelf te behouden, gedeeltelijk door het rechtvaardigen van
hun eigen gedrag, en dat dit eronder bepaalde nader te specificeren voorwaarden
toe leidt dat ze dingen doen die op het eerste gezicht verrassend of paradoxaal lijken.
2. The need to be accurate (social cognition motive) – de manier hoe mensen denken
over zichzelf en de sociale wereld. Meer specifiek, hoe mensen sociale informatie
selecteren, interpreteren, herinneren en gebruiken om keuzes en oordelen te maken.
Mensen proberen de wereld zo accuraat als mogelijk te zien. Mensen proberen op
hun beste manier hun eigen sociale wereld te begrijpen en voorspellen. Hierin maken
we fouten, omdat we nooit echt alle feiten, die we nodig hebben om een oordeel te
vellen aan een gegeven accurate situatie, zeker weten. Soms interfereren onze
verwachtingen over de sociale wereld met het accurate waarnemen.
a. Self-fullfilling prophecy – de overtuiging dat jij of een ander zich op een
bepaalde manier zou gedragen, waardoor je handelt in de manier om deze
voorspelling uit te laten komen.
Hoorcollege 1: Inleiding
Sociale psychologie – de wetenschappelijke studie van de manieren waarop mensen hun
gedachten, gevoelens en gedragingen worden beïnvloed door de (daadwerkelijke en/of
voorgestelde) aanwezigheid van andere mensen.
Fascinatie voor invloed van sociale situaties (en individuele verschillen) op menselijke
gedachten, gevoelens en gedragingen
Brede en precieze discipline
, Eigenstandige discipline plus unieke combinatie van diverse wetenschappelijke
disciplines
o Processen uit ontwikkelingspsychologie, persoonlijkheidspsychologie- en
functieleer
o Toepassingen in organisatie-, gezondheids- en klinische psychologie
o Raakvlakken met sociologie, rechten en economie
Drie belangrijke psychologische motieven:
1. Epistemologisch – opzoek naar informatie in de wereld
2. Existentieel – angst
3. Identificatie – goed voelen over jezelf en de groep waar je bij hoort
Axioma’s in sociale psychologie:
Menselijk denken, doen en voelen = f (persoon x situatie)
Verschillende mensen reageren verschillend op dezelfde situatie
If people define situations as real, they are real in their consequences (Thomas &
Thomas, 1928).
Mens construeert eigen realiteit
o Het denken, doen en voelen van mensen wordt sterk beïnvloed door de
situatie, of liever, door hun interpretatie van de situatie.
Omgeving beïnvloedt mensen hun gedachten, gevoelens en gedragingen
o Invloed van fysieke omgeving – Heider & Simmel (1944)
De mens construeert eigen sociale realiteit (social construals) vaak in
termen van persoonseigenschappen.
Wordt ook bepaald door cultuur
o Invloed van sociale omgeving – gedragen naar de sociale norm
Sociale beïnvloeding
Fundamentele attributiefout – oorzaken van gedrag toeschrijven aan
persoonlijkheidseigenschappen (Lee Ross)
Self-fulfilling prophecy – (on)geloof in een persoon veroorzaakt dat
die (on)geloof in de persoon realiteit wordt. Mensen geven niet graag
toe dat ze zich vergissen. Ze zoeken meteen de bevestiging van hun
eerste indruk van alle informatie die binnenkomt.
Cold-hot empathy gap – Loewenstein (1996):
Empathie – je verplaatsen in het gevoel dat iemand anders heeft. Dit is lastig als je
niet in dezelfde situatie zit of dit niet hebt meegemaakt.
Het basisprincipe van de sociale psychologie:
Twee manieren van informatie verwerken:
o Gecontroleerd – automatisch
, Systematisch – heuristisch (Chaiken)
Centraal – perifeer (Petty)
Rationalistisch – experiëntieel (Epstein)
o Wanneer wat?
Willen (gemotiveerd, belangrijk, duur, zelf gerelateerd)
Kunnen (genoeg cognitieve capaciteit, voldoende informatie)
Schema’s en heuristieken als je niet anders wil of niet anders kunt.
o “Want” werkt zo goed dat het niet uitmaakt wat de reden is. Het werkt omdat
mensen informatie oppervlakkig verwerken: heuristische
informatieverwerking.
Hoofdstuk 13: Vooroordelen, stereotypen en discriminatie
Vooroordelen is een krachtige emotionele houding bestaande uit drie componenten:
1. Cognitief component – geloof en gedachten
2. Affectieve of emotionele component – het type emotie gekoppeld met de houding
en de intensiteit van de emotie.
3. Gedragscomponent – gerelateerd aan iemands gedrag.
In deze context is een vooroordeel een negatieve of vijandige houding tegen mensen in een
onderscheidbare groep uitsluitend gebaseerd op hun lidmaatschap van die groep. Het heeft
een cognitief element (een stereotype) en kan gedrag beïnvloeden (in de vorm van
discriminatie). Vooroordelen hebben twee richtingen: het verloopt vaak van de
minderheidsgroep naar de meerderheidsgroep en andersom.
Cognitieve component: stereotype
Het menselijk brein kan het creëren van categorieën – het plaatsen van mensen in groepen
gebaseerd op bepaalde karakteristieken – niet vermijden. Het is een adaptief mechanisme
dat gebouwd is in het menselijk brein. Pasgeboren hebben al een voorkeur voor gezichten
van hun eigen ras terwijl ze pas 3 maanden oud zijn. Als zij twee of meer gezichten
herhaaldelijk zien verdwijnt deze voorkeur. We zijn geboren met de mogelijkheid om
verschillende categorieën te herkennen, maar ervaring vormt dat vermogen.
We geven zin aan onze sociale wereld door het groeperen van mensen op basis van
karakteristieken die belangrijk zijn, met name gender, leeftijd en ras. We vertrouwen daarbij
op onze perceptie van hoe mensen met vergelijkbare kenmerken in het verleden zijn
geweest om ons te helpen bepalen hoe we moeten reageren op iemand anders met
dezelfde kenmerken. Dit is handig en nodig, maar is ook de eerste stap voor vooroordelen.
Stereotypering gaat een stap verder dan categoriseren. Een stereotype is een generalisatie
over een groep mensen waarbij identieke kenmerken worden toegekend aan vrijwel alle
leden van de groep, ongeacht de werkelijke variatie tussen de leden. Het is een cognitief
proces, en een stereotype kan negatief als positief zijn. Stereotypering is een techniek dat
we allemaal gebruiken om onze kijk op de wereld te vereenvoudigen. We maximaliseren
onze cognitieve tijd en energie door elegante, accurate houdingen te ontwikkelen over
sommige onderwerpen, terwijl we voor andere vertrouwen op eenvoudige, schetsmatige
overtuigingen.
