PSB3E-M24 BCS 2025 – Complete Samenvatting Colleges 1 t/m 8 (Week 1–8) | Brain,
Consciousness and Society | RUG
Week 1: Introductie – De Opkomst van “Neuro” en Kritisch Denken over de Hersenen
Doel van het vak
Het vak onderzoekt hoe de moderne neurowetenschappen – en hun groeiende invloed – het denken
over menselijk gedrag, maatschappij, beleid en identiteit beïnvloeden. We gebruiken het boek Neuro
van Rose & Abi-Rached als leidraad. Hun houding is kritisch maar open: zij erkennen de waarde van
hersenwetenschap, maar waarschuwen voor overdreven claims.
De aantrekkingskracht van neurowetenschap
De “SANE”-effect: Seductive Allure of Neuroscience Explanations
Hersenscans en breintermen maken uitleg vaak overtuigend, zelfs als ze inhoudelijk weinig
toevoegen.
Voorbeeld: een irrelevant hersenplaatje verhoogt het vertrouwen van leken in
wetenschappelijke claims.
Waarom is dit een probleem?
Omdat dit leidt tot overmatige geloofwaardigheid van hersenverklaringen – zonder dat we ze echt
begrijpen. Daarom is kritisch denken essentieel.
Wat betekent ‘kritisch zijn’?
Niet: alles afwijzen.
Wel: de bredere context begrijpen waarin een claim wordt gedaan.
Vraag: “In welke wereld zou deze uitspraak waar kunnen zijn?”
Volgens Rose & Abi-Rached gaat kritisch denken over:
1. De nieuwe manieren van denken over de hersenen begrijpen.
2. De problemen en voorwaarden waaronder dit denken mogelijk is.
3. Hoe dit alles wordt verbonden aan nieuwe technologieën en manieren om gedrag te
reguleren “in naam van het brein”.
De opkomst van de neurowetenschappen
Neurowetenschap is nog vrij jong als discipline:
Jaar Ontwikkeling
1958 ± 650 brein-gerelateerde publicaties
1962 Term ‘neuroscience’ bedacht
, Jaar Ontwikkeling
1969 Oprichting Society for Neuroscience
2008 ± 26.500 publicaties per jaar
Conclusie: Er is een explosieve groei geweest in aandacht voor de hersenen, mede dankzij
technologische ontwikkelingen (CT, MRI, fMRI).
De ‘neuroficatie’ van de maatschappij
Vroeger hadden we overal het voorvoegsel “psy-” (zoals psychologie, psychotherapie, psychoanalyse).
Nu is dat vervangen door “neuro-”:
Neurolaw
Neuroeconomics
Neuromarketing
Neuroaesthetics
Neuroethics
Neuroeducation
Neurotheology, etc.
Deze trend toont hoe hersenwetenschap zich buiten het lab begeeft en invloed uitoefent op
maatschappij, beleid en identiteit.
Belangrijke “neuro-imaginaries” (verbeeldingen van de toekomst)
1. Psychofarmacologie: pillen kunnen je brein én gedrag direct veranderen.
2. Psychiatrische genomica: sommige mensen zijn genetisch kwetsbaarder.
3. Plasticiteit: het brein is veranderlijk, zelfs op volwassen leeftijd.
Deze ideeën worden versterkt door technologieën zoals fMRI waarmee emoties, overtuigingen en
beslissingen ‘zichtbaar’ worden gemaakt.
Kritiek op neuro-optimisme
Een voorbeeld: de “dementia time bomb”.
Redenering: investeer nu in hersenonderzoek bij kinderen om latere kosten (zoals dementie
of crimineel gedrag) te voorkomen.
Probleem: dit neigt naar vooruitgrijpend biopolitiek beleid, waarbij kinderen al gescreend
worden op risico’s voordat ze iets verkeerds hebben gedaan.
Consciousness and Society | RUG
Week 1: Introductie – De Opkomst van “Neuro” en Kritisch Denken over de Hersenen
Doel van het vak
Het vak onderzoekt hoe de moderne neurowetenschappen – en hun groeiende invloed – het denken
over menselijk gedrag, maatschappij, beleid en identiteit beïnvloeden. We gebruiken het boek Neuro
van Rose & Abi-Rached als leidraad. Hun houding is kritisch maar open: zij erkennen de waarde van
hersenwetenschap, maar waarschuwen voor overdreven claims.
De aantrekkingskracht van neurowetenschap
De “SANE”-effect: Seductive Allure of Neuroscience Explanations
Hersenscans en breintermen maken uitleg vaak overtuigend, zelfs als ze inhoudelijk weinig
toevoegen.
Voorbeeld: een irrelevant hersenplaatje verhoogt het vertrouwen van leken in
wetenschappelijke claims.
Waarom is dit een probleem?
Omdat dit leidt tot overmatige geloofwaardigheid van hersenverklaringen – zonder dat we ze echt
begrijpen. Daarom is kritisch denken essentieel.
Wat betekent ‘kritisch zijn’?
Niet: alles afwijzen.
Wel: de bredere context begrijpen waarin een claim wordt gedaan.
Vraag: “In welke wereld zou deze uitspraak waar kunnen zijn?”
Volgens Rose & Abi-Rached gaat kritisch denken over:
1. De nieuwe manieren van denken over de hersenen begrijpen.
2. De problemen en voorwaarden waaronder dit denken mogelijk is.
3. Hoe dit alles wordt verbonden aan nieuwe technologieën en manieren om gedrag te
reguleren “in naam van het brein”.
De opkomst van de neurowetenschappen
Neurowetenschap is nog vrij jong als discipline:
Jaar Ontwikkeling
1958 ± 650 brein-gerelateerde publicaties
1962 Term ‘neuroscience’ bedacht
, Jaar Ontwikkeling
1969 Oprichting Society for Neuroscience
2008 ± 26.500 publicaties per jaar
Conclusie: Er is een explosieve groei geweest in aandacht voor de hersenen, mede dankzij
technologische ontwikkelingen (CT, MRI, fMRI).
De ‘neuroficatie’ van de maatschappij
Vroeger hadden we overal het voorvoegsel “psy-” (zoals psychologie, psychotherapie, psychoanalyse).
Nu is dat vervangen door “neuro-”:
Neurolaw
Neuroeconomics
Neuromarketing
Neuroaesthetics
Neuroethics
Neuroeducation
Neurotheology, etc.
Deze trend toont hoe hersenwetenschap zich buiten het lab begeeft en invloed uitoefent op
maatschappij, beleid en identiteit.
Belangrijke “neuro-imaginaries” (verbeeldingen van de toekomst)
1. Psychofarmacologie: pillen kunnen je brein én gedrag direct veranderen.
2. Psychiatrische genomica: sommige mensen zijn genetisch kwetsbaarder.
3. Plasticiteit: het brein is veranderlijk, zelfs op volwassen leeftijd.
Deze ideeën worden versterkt door technologieën zoals fMRI waarmee emoties, overtuigingen en
beslissingen ‘zichtbaar’ worden gemaakt.
Kritiek op neuro-optimisme
Een voorbeeld: de “dementia time bomb”.
Redenering: investeer nu in hersenonderzoek bij kinderen om latere kosten (zoals dementie
of crimineel gedrag) te voorkomen.
Probleem: dit neigt naar vooruitgrijpend biopolitiek beleid, waarbij kinderen al gescreend
worden op risico’s voordat ze iets verkeerds hebben gedaan.
