Inleiding tot de criminologie
LES 1: CRIMINOLOGIE ALS ‘EEN HUIS MET VELE KAMERS’..................................................4
Vreemde opvattingen rondom Criminologie waarom juist?.............................................4
Het materiele voorwerp van de criminologie...................................................................4
2 grote projecten binnen de criminologie........................................................................4
Criminologie bestudeert criminaliteit, maar wat juist?.....................................................5
De verschillende definities binnen de criminologie..........................................................5
Wat doen criminologen?..................................................................................................... 5
Les 2: Wat is criminaliteit en wat is criminologie?...............................................................6
Wat is criminaliteit?......................................................................................................... 6
Wat is criminologie?......................................................................................................... 8
Conclusie....................................................................................................................... 13
Les 3: De meting van criminaliteit en veiligheid + bronnen van criminaliteitscijfers........14
Historische achtergrond................................................................................................. 14
Officiële criminaliteitscijfers........................................................................................... 15
Onderzoek bij daders: zelfrapportagestudies.................................................................17
Onderzoek naar slachtofferschap: slachtofferenquêtes.................................................18
Onderzoek naar onveiligheidsgevoelens........................................................................21
Conclusie....................................................................................................................... 23
Les 4: Veelvoorkomende criminaliteit...............................................................................23
Kernbegrippen en definities........................................................................................... 23
Belgische cijfers en trends............................................................................................. 25
Internationale en historische trends..............................................................................29
Conclusie....................................................................................................................... 32
Les 5: speciale criminaliteitsfenomenen: georganiseerde misdaad en
organisatiecriminaliteit..................................................................................................... 32
Inleiding......................................................................................................................... 32
Georganiseerde misdaad............................................................................................... 33
Organisatiecriminaliteit................................................................................................. 39
Conclusie....................................................................................................................... 42
Les 6: media criminaliteit.................................................................................................. 43
Inleiding......................................................................................................................... 43
Criminaliteit in de media................................................................................................ 44
Oorzaken van representatie van criminaliteit in de media.............................................46
Beïnvloeding van media op ons gedrag en attitudes.....................................................47
Gevolgen van representatie van criminaliteit in de media.............................................48
Conclusie....................................................................................................................... 50
,Les 7 Kwantitatief onderzoek............................................................................................ 51
Problemen bij criminologisch onderzoek........................................................................51
Twee types van criminologisch onderzoek.....................................................................53
Kenmerken van positivistisch onderzoek.......................................................................53
Kwantitatief onderzoeksjargon......................................................................................56
Conclusie....................................................................................................................... 58
Les 8: kwantitatief onderzoek........................................................................................... 58
Kritiek op kwantitatief onderzoek..................................................................................58
Voorbeeld van kwalitatief onderzoek.............................................................................60
Kwalitatief onderzoek: types en methoden....................................................................60
Kwalitatieve onderzoeksmethoden................................................................................60
Vergelijking kwalitatief en kwantitatief onderzoek.........................................................64
Conclusie....................................................................................................................... 67
Les 9: Klassiek positivisme................................................................................................ 68
Inleiding......................................................................................................................... 68
Het klassieke paradigma............................................................................................... 70
Het ontstaan van het positivisme in de criminologie.....................................................73
Institutionalisering van de criminologie in België en in Europa......................................79
Conclusie....................................................................................................................... 80
Les 10: Moderne sociologische positivisme.......................................................................81
Het moderne sociologische positivisme.........................................................................81
Drie uitdagingen voor het sociologische positivisme.....................................................87
Conclusie....................................................................................................................... 87
Les 11: De labelingsbenadering en kritische stromingen..................................................88
Drie uitdagingen voor het sociologische positivisme.....................................................88
De labelingbenadering................................................................................................... 89
Kritische stromingen...................................................................................................... 91
Conclusies..................................................................................................................... 95
Les 12: Neoklassieke stromingen en nieuwe tendensen...................................................96
Neoklassieke stroming en theorieën..............................................................................96
Nieuwe tendensen in de criminologie............................................................................99
Conclusies................................................................................................................... 101
Les 13: Biologisch en psychologisch positivisme............................................................103
Moderne en hedendaagse psychologische positivisme................................................103
Moderne en hedendaagse biologische positivisme......................................................106
Besluit Deel III.............................................................................................................. 109
Les 14: Criminaliteits- en veiligheidsbeeld......................................................................110
Centrale begrippen...................................................................................................... 110
, Het strafrecht doorheen de tijd....................................................................................111
De doelen en effectiviteit van bestraffing....................................................................113
De uitbreiding van het criminaliteits- en veiligheidsbeleid..........................................116
Conclusie..................................................................................................................... 119
Les 15 Politie en criminaliteitsbeleid...............................................................................120
Politie........................................................................................................................... 120
Strafrechtsbedeling en criminaliteitsbeleid in de praktijk............................................126
Conclusie..................................................................................................................... 131
Deel I: Criminaliteitspreventie......................................................................................... 132
Inleiding....................................................................................................................... 133
Soorten preventie........................................................................................................ 134
Onderzoek rond preventie........................................................................................... 137
Conclusie..................................................................................................................... 138
Deel II: Herstelrecht..................................................................................................... 138
Hoofdmodellen en de nationale toepassing daarvan...................................................140
HR in België................................................................................................................. 140
Conclusie..................................................................................................................... 142
,LES 1: CRIMINOLOGIE ALS ‘EEN HUIS MET VELE KAMERS’
VREEMDE OPVATTINGEN RONDOM CRIMINOLOGIE WAAROM JUIST?
Enkele definities, maar: “Waarom zo vreemd?”
- Sellin: een “bastard science”
- Downes: een “rendezvous subject”
- Newburn: een “strange beast”
Criminologie bezit geen kenmerken van een wetenschap
- Geen duidelijke materieel en formeel voorwerp
- Het is intrinsiek multidisciplinair
o Geen duidelijke grenzen, inzichten hebben van heel wat verschillende
disciplines
Criminologie verandert in loop van de tijd
- Meer geïntegreerde theorieën tegenwoordig
HET MATERIELE VOORWERP VAN DE CRIMINOLOGIE
Goethals: 3 hoofdthema’s in criminologisch onderzoek
1) De fenomenen criminaliteit (en recentelijk ook onveiligheid), met inbegrip van
Fenomenologie (de kwantitatieve en kwalitatieve vormgeving) ervan
Samenhang met sociaal structurele en individu gebonden kenmerken
2) De processen van benoeming van criminaliteit
(waarom en hoe bepaalde vormen van gedrag ‘ge(de)criminaliseerd’ of
‘ge(de)penaliseerd’ worden en andere niet)
3) De wijze waarop de samenleving op deze criminaliteit reageert via preventie,
repressie, bestraffing en nazorg.
Garland: 2 hoofdkenmerken van de criminologie
1. Empirisch gegronde, wetenschappelijke aanpak
a. Verschil strafrecht = focus vanuit een normatief perspectief
2. Specifieke focus op criminaliteit
a. Vertrek vanuit officiële definities, geen juridische
b. Alle vormen van afwijkend gedrag
2 GROTE PROJECTEN BINNEN DE CRIMINOLOGIE
1. Lombrosiaanse project = fundamenteel onderzoek om de ook oorzaken van
criminaliteit te gaan identificeren
Onderscheiden van criminelen: hoe zit een crimineel er uit?
Individu, maatschappij en omgeving
Blootleggen oorzaken van de criminaliteit = centrale doelstelling
2. Gouvernmentele project = praktische aan om strafrechtssysteem te
ondersteunen
Advies aan de overheid om concrete maatschappelijke problemen aan te
pakken
i. Gesubsidieerd en uitgevoerd door de staat
ii. Beheersbaarheid van criminaliteit en criminelen
Door de verbinding van deze twee projecten is de criminologie ontstaan
,CRIMINOLOGIE BESTUDEERT CRIMINALITEIT, MAAR WAT JUIST?
- Denkwijze van een criminelen
o Soorten daders of slachtoffers
- Preventietips, welke groepen zijn bijzonder kwetsbaar?
o Maatregelen ter voorkoming of vermijding
- De maatschappelijke gevolgen van criminaliteit, welke soort schade?
- Mediarepresentatie van criminaliteit
- Angst, onveiligheidsgevoel
- Criminaliseringsprocessen, hoe definiëren wij als maatschappij de criminaliteit
Voorbeelden criminaliteit
- Drugs is een heel actueel topic, groei geweld Antwerpen en Brussel
- BV’s die worden beschuldigd van criminele feiten
Jaren 30 definitie criminologie
- A king without a kingdom = criminoloog
DE VERSCHILLENDE DEFINITIES BINNEN DE CRIMINOLOGIE
Sutherland: Criminology is the study of the process of law-making, law-breaking and law-
enforcing
- Te breed:
o Geen specifieke focus op strafrechtelijke wetten of andere wetten
o Overtredingen op het beleid
- Te smal:
o Maatschappelijke reacties worden ook bestudeerd, niet enkel de publieke
reacties
Vb. homoseksualiteit werd vroeger gecriminaliseerd, nu niet meer
berokkent geen schade
Paoli: studie van de gedragingen en activiteiten die gecriminaliseerd zijn of als
schadelijk/deviant worden ervaren (incl. hun actoren en oorzaken), de controle
criminalisering controle, preventie ervan en de andere maatschappelijke reacties erop
- Met als einddoel = de maatschappelijke schade te beperken voor slachtoffers,
daders en maatschappij
3 hoofdthema’s en onderzoek
1. Criminaliteit, daders, onveiligheid, hun oorzaken en gevolgen
2. Processen van de (de)-criminalisering
3. Criminaliteitsbeleid en maatschappelijke reacties op de criminaliteit
Onderzoek met verschillende methodes (beschrijvend, evaluerend),onderzoeksaanpak of
uitgangspunten
WAT DOEN CRIMINOLOGEN?
Criminologie: “een huis met vele kamers”
Vanuit onderzoek:
- Meerdere onderzoeksthema’s
- Vanuit meerdere disciplines
- Vanuit meerdere paradigma’s (waarden, opvattingen over mens en
maatschappij…)
- Aan de hand van meerdere onderzoeksmethodes
Vanuit de arbeidsmarkt:
- Meerdere domeinen en meerdere types van functies
,Conclusie – College 1
Criminologie is “the study of the process of [criminal] law-making, law-breaking and law-
enforcing” (Sutherland, 1937)
- En nog iets meer: sociale constructie, onveiligheid, deviantie
Er zijn twee hoofdkenmerken
- Empirisch gegronde, wetenschappelijke aanpak
- Focus op criminaliteit
Maar “huis met vele kamers” = verschillende thema’s, onderzoek naar verschillende
disciplines/uitgangspunten/onderzoeksmethodes
LES 2: WAT IS CRIMINALITEIT EN WAT IS CRIMINOLOGIE?
WAT IS CRIMINALITEIT?
Het concept ‘criminaliteit’ is “in wezen betwist”(Gallie, 1956) (geen consensus over
mogelijk)
- Normatief = nauwe verbondenheid met criminologie en normatieve kwesties
- Complex = zeer veel aspecten betrokken (juridisch, politiek, media, criminologie)
o Kakafonie, veel stemmen, veel opinies
Criminologen zijn bewust van beperking van definitie criminaliteit!
Wat gezien wordt als crimineel veranderd ook doorheen de tijd. Het is een dynamisch
begrip.
Strafrechtelijke definities van criminaliteit stellen een “anker” (Reiner, 2016)
- MAAR enkel op mechanische wijze
- Criminaliteit is “een daad OF een nalatigheid, die wordt beschouwd als een
misdrijf dat wordt bestraft via het strafrecht.”
o Definitie zegt niks over de ware aard van criminaliteit, enkel dat de
gedraging te vinden is in het Strafwetboek, maar niet waarom bepaalde
misdrijven er in staan
BEPERKINGEN VAN STRAFRECHTELIJKE DEFINITIES VAN CRIMINALITEIT
- Gaan niet dieper in op ware aard van criminaliteit
o Vertrekt van de strafrechtelijke definitie van een bepaald crimineel feit, dan
weet je alleen dat het feit strafrechtelijk verboden is, precies waarom
weten we niet
- Dynamisch
o Veranderen met de tijd, vage grens tussen administratieve /
civielrechtelijke overtreding
o Vb. abortus was vroeger illegaal, nu is het legaal gemaakt
- Niet steeds duidelijk
- Verschillen tussen landen
o Vb. Cannabis illegaal in België maar in andere landen niet
- Gedragingen voordelig voor sociale vooruitgang
o Vb. Martin Luther King is bestraft en vermoord maar vandaag beschouwen
we hem als een grote held
Ondanks deze (en andere) beperkingen volgen de meeste positivisten zonder
meer strafrechtelijke definities
ANDERE PROBLEMEN MET STRAFRECHTELIJKE DEFINITIES
Burgers of experten weten niet precies wat crimineel is
Volgens Stuntz (2001) omvat het strafrecht twee verschillende onderdelen
1. Beperkt aantal kernmisdrijven , vb. Moord, diefstal, fraude
2. Al het overige dat in het strafrecht is opgenomen = specialisaties in het
recht
, Er wordt vaak enkel gefocust op het eerste, maar het tweede is ook belangrijk
Wij hebben geen idee wat de werkelijke criminaliteit nu is, er is een vertekend beeld
Verschil tussen formele en daadwerkelijke criminalisering (Lacey, 2009)
- Veel misdrijven in Sw. die nooit aandacht krijgen, deze feiten worden feitelijk niet
vervolgd
Onmogelijkheid om het strafrecht op inhoudelijke wijze te definiëren Snelle groei van
het strafrecht
- Ashworth (2000): strafrecht = “een verloren zaak vanuit principieel oogpunt”
- EHRM gebruikt enkel formele en procedurele bepalingen om het strafrecht van het
burgerlijk recht te onderscheiden kijken enkel of er een sanctie is voor het
criminele feit
CONSTRUCTIVISME: DE UITDAGING VAN HET LEGALISME TOT NIHILISME
Vanaf de jaren ‘60 hebben constructivisten strafrechtelijke definities uitgedaagd
- Vb. volgens Hulsman (1986) “kent criminaliteit geen ontologische realiteit”
- Criminaliteit ligt niet aan de basis van het strafrechtelijk beleid, maar is een
product daarvan
o Is het product van een productieproces, veel actoren media, justitie,
politiek
Intussen consensus in sociale wetenschappen dat constructivisme een kern van waarheid
bevat
- Kernidee van constructivisme: vooral de sociaal wetenschappelijke wereld is
een product van maatschappelijke constructies
Constructivistische benadering niet onverenigbaar met legalistische definities
- Ook Sutherland’s definitie van criminologie heeft constructivistisch insteek
- MAAR sommige constructivisten (bv. postmodernisten) vervallen in relativisme en
Constructivisme = een groep van kennistheorieën die de nadruk legt op de het feit dat kennis
tot
stand komt door een actieve constructie. Een absolute waarheid bestaat niet, kennis is een
product
van historische en sociale processen.
Postmodernisme = een door twijfel en relativering gekenmerkte wereldbeschouwing die het
bestaan van een absolute waarheid ter discussie stelt
Relativisme = het idee dat een bepaald concept niet op zich staat, maar afhankelijk is van iets
anders. De waarheid van een uitspraak of theorie is niet absoluut, maar afhankelijk van de mens
met zijn specifieke eigenschap
Nihilisme = De objectieve werkelijkheid en alle waarden, geloven en waarheden wordt ontkend.
Men gelooft nergens (extreem relativisme)
nihilisme
ZONDER STRAFRECHT GEEN CRIMINALITEIT?
Criminaliteit is grotendeels een juridische categorie
In strikte zin kunnen we niet van criminaliteit praten, als een bepaalde gedragingen niet
strafrechtelijk verboden is
- MAAR criminologen gebruiken een bredere definitie van criminaliteit, ze kijken ook
naar overtredingen van andere takken van het recht
ALTERNATIEVE DEFINITIES VAN CRIMINALITEIT
- Sellin (1938): gevolg van conflicterende gedragsregels
LES 1: CRIMINOLOGIE ALS ‘EEN HUIS MET VELE KAMERS’..................................................4
Vreemde opvattingen rondom Criminologie waarom juist?.............................................4
Het materiele voorwerp van de criminologie...................................................................4
2 grote projecten binnen de criminologie........................................................................4
Criminologie bestudeert criminaliteit, maar wat juist?.....................................................5
De verschillende definities binnen de criminologie..........................................................5
Wat doen criminologen?..................................................................................................... 5
Les 2: Wat is criminaliteit en wat is criminologie?...............................................................6
Wat is criminaliteit?......................................................................................................... 6
Wat is criminologie?......................................................................................................... 8
Conclusie....................................................................................................................... 13
Les 3: De meting van criminaliteit en veiligheid + bronnen van criminaliteitscijfers........14
Historische achtergrond................................................................................................. 14
Officiële criminaliteitscijfers........................................................................................... 15
Onderzoek bij daders: zelfrapportagestudies.................................................................17
Onderzoek naar slachtofferschap: slachtofferenquêtes.................................................18
Onderzoek naar onveiligheidsgevoelens........................................................................21
Conclusie....................................................................................................................... 23
Les 4: Veelvoorkomende criminaliteit...............................................................................23
Kernbegrippen en definities........................................................................................... 23
Belgische cijfers en trends............................................................................................. 25
Internationale en historische trends..............................................................................29
Conclusie....................................................................................................................... 32
Les 5: speciale criminaliteitsfenomenen: georganiseerde misdaad en
organisatiecriminaliteit..................................................................................................... 32
Inleiding......................................................................................................................... 32
Georganiseerde misdaad............................................................................................... 33
Organisatiecriminaliteit................................................................................................. 39
Conclusie....................................................................................................................... 42
Les 6: media criminaliteit.................................................................................................. 43
Inleiding......................................................................................................................... 43
Criminaliteit in de media................................................................................................ 44
Oorzaken van representatie van criminaliteit in de media.............................................46
Beïnvloeding van media op ons gedrag en attitudes.....................................................47
Gevolgen van representatie van criminaliteit in de media.............................................48
Conclusie....................................................................................................................... 50
,Les 7 Kwantitatief onderzoek............................................................................................ 51
Problemen bij criminologisch onderzoek........................................................................51
Twee types van criminologisch onderzoek.....................................................................53
Kenmerken van positivistisch onderzoek.......................................................................53
Kwantitatief onderzoeksjargon......................................................................................56
Conclusie....................................................................................................................... 58
Les 8: kwantitatief onderzoek........................................................................................... 58
Kritiek op kwantitatief onderzoek..................................................................................58
Voorbeeld van kwalitatief onderzoek.............................................................................60
Kwalitatief onderzoek: types en methoden....................................................................60
Kwalitatieve onderzoeksmethoden................................................................................60
Vergelijking kwalitatief en kwantitatief onderzoek.........................................................64
Conclusie....................................................................................................................... 67
Les 9: Klassiek positivisme................................................................................................ 68
Inleiding......................................................................................................................... 68
Het klassieke paradigma............................................................................................... 70
Het ontstaan van het positivisme in de criminologie.....................................................73
Institutionalisering van de criminologie in België en in Europa......................................79
Conclusie....................................................................................................................... 80
Les 10: Moderne sociologische positivisme.......................................................................81
Het moderne sociologische positivisme.........................................................................81
Drie uitdagingen voor het sociologische positivisme.....................................................87
Conclusie....................................................................................................................... 87
Les 11: De labelingsbenadering en kritische stromingen..................................................88
Drie uitdagingen voor het sociologische positivisme.....................................................88
De labelingbenadering................................................................................................... 89
Kritische stromingen...................................................................................................... 91
Conclusies..................................................................................................................... 95
Les 12: Neoklassieke stromingen en nieuwe tendensen...................................................96
Neoklassieke stroming en theorieën..............................................................................96
Nieuwe tendensen in de criminologie............................................................................99
Conclusies................................................................................................................... 101
Les 13: Biologisch en psychologisch positivisme............................................................103
Moderne en hedendaagse psychologische positivisme................................................103
Moderne en hedendaagse biologische positivisme......................................................106
Besluit Deel III.............................................................................................................. 109
Les 14: Criminaliteits- en veiligheidsbeeld......................................................................110
Centrale begrippen...................................................................................................... 110
, Het strafrecht doorheen de tijd....................................................................................111
De doelen en effectiviteit van bestraffing....................................................................113
De uitbreiding van het criminaliteits- en veiligheidsbeleid..........................................116
Conclusie..................................................................................................................... 119
Les 15 Politie en criminaliteitsbeleid...............................................................................120
Politie........................................................................................................................... 120
Strafrechtsbedeling en criminaliteitsbeleid in de praktijk............................................126
Conclusie..................................................................................................................... 131
Deel I: Criminaliteitspreventie......................................................................................... 132
Inleiding....................................................................................................................... 133
Soorten preventie........................................................................................................ 134
Onderzoek rond preventie........................................................................................... 137
Conclusie..................................................................................................................... 138
Deel II: Herstelrecht..................................................................................................... 138
Hoofdmodellen en de nationale toepassing daarvan...................................................140
HR in België................................................................................................................. 140
Conclusie..................................................................................................................... 142
,LES 1: CRIMINOLOGIE ALS ‘EEN HUIS MET VELE KAMERS’
VREEMDE OPVATTINGEN RONDOM CRIMINOLOGIE WAAROM JUIST?
Enkele definities, maar: “Waarom zo vreemd?”
- Sellin: een “bastard science”
- Downes: een “rendezvous subject”
- Newburn: een “strange beast”
Criminologie bezit geen kenmerken van een wetenschap
- Geen duidelijke materieel en formeel voorwerp
- Het is intrinsiek multidisciplinair
o Geen duidelijke grenzen, inzichten hebben van heel wat verschillende
disciplines
Criminologie verandert in loop van de tijd
- Meer geïntegreerde theorieën tegenwoordig
HET MATERIELE VOORWERP VAN DE CRIMINOLOGIE
Goethals: 3 hoofdthema’s in criminologisch onderzoek
1) De fenomenen criminaliteit (en recentelijk ook onveiligheid), met inbegrip van
Fenomenologie (de kwantitatieve en kwalitatieve vormgeving) ervan
Samenhang met sociaal structurele en individu gebonden kenmerken
2) De processen van benoeming van criminaliteit
(waarom en hoe bepaalde vormen van gedrag ‘ge(de)criminaliseerd’ of
‘ge(de)penaliseerd’ worden en andere niet)
3) De wijze waarop de samenleving op deze criminaliteit reageert via preventie,
repressie, bestraffing en nazorg.
Garland: 2 hoofdkenmerken van de criminologie
1. Empirisch gegronde, wetenschappelijke aanpak
a. Verschil strafrecht = focus vanuit een normatief perspectief
2. Specifieke focus op criminaliteit
a. Vertrek vanuit officiële definities, geen juridische
b. Alle vormen van afwijkend gedrag
2 GROTE PROJECTEN BINNEN DE CRIMINOLOGIE
1. Lombrosiaanse project = fundamenteel onderzoek om de ook oorzaken van
criminaliteit te gaan identificeren
Onderscheiden van criminelen: hoe zit een crimineel er uit?
Individu, maatschappij en omgeving
Blootleggen oorzaken van de criminaliteit = centrale doelstelling
2. Gouvernmentele project = praktische aan om strafrechtssysteem te
ondersteunen
Advies aan de overheid om concrete maatschappelijke problemen aan te
pakken
i. Gesubsidieerd en uitgevoerd door de staat
ii. Beheersbaarheid van criminaliteit en criminelen
Door de verbinding van deze twee projecten is de criminologie ontstaan
,CRIMINOLOGIE BESTUDEERT CRIMINALITEIT, MAAR WAT JUIST?
- Denkwijze van een criminelen
o Soorten daders of slachtoffers
- Preventietips, welke groepen zijn bijzonder kwetsbaar?
o Maatregelen ter voorkoming of vermijding
- De maatschappelijke gevolgen van criminaliteit, welke soort schade?
- Mediarepresentatie van criminaliteit
- Angst, onveiligheidsgevoel
- Criminaliseringsprocessen, hoe definiëren wij als maatschappij de criminaliteit
Voorbeelden criminaliteit
- Drugs is een heel actueel topic, groei geweld Antwerpen en Brussel
- BV’s die worden beschuldigd van criminele feiten
Jaren 30 definitie criminologie
- A king without a kingdom = criminoloog
DE VERSCHILLENDE DEFINITIES BINNEN DE CRIMINOLOGIE
Sutherland: Criminology is the study of the process of law-making, law-breaking and law-
enforcing
- Te breed:
o Geen specifieke focus op strafrechtelijke wetten of andere wetten
o Overtredingen op het beleid
- Te smal:
o Maatschappelijke reacties worden ook bestudeerd, niet enkel de publieke
reacties
Vb. homoseksualiteit werd vroeger gecriminaliseerd, nu niet meer
berokkent geen schade
Paoli: studie van de gedragingen en activiteiten die gecriminaliseerd zijn of als
schadelijk/deviant worden ervaren (incl. hun actoren en oorzaken), de controle
criminalisering controle, preventie ervan en de andere maatschappelijke reacties erop
- Met als einddoel = de maatschappelijke schade te beperken voor slachtoffers,
daders en maatschappij
3 hoofdthema’s en onderzoek
1. Criminaliteit, daders, onveiligheid, hun oorzaken en gevolgen
2. Processen van de (de)-criminalisering
3. Criminaliteitsbeleid en maatschappelijke reacties op de criminaliteit
Onderzoek met verschillende methodes (beschrijvend, evaluerend),onderzoeksaanpak of
uitgangspunten
WAT DOEN CRIMINOLOGEN?
Criminologie: “een huis met vele kamers”
Vanuit onderzoek:
- Meerdere onderzoeksthema’s
- Vanuit meerdere disciplines
- Vanuit meerdere paradigma’s (waarden, opvattingen over mens en
maatschappij…)
- Aan de hand van meerdere onderzoeksmethodes
Vanuit de arbeidsmarkt:
- Meerdere domeinen en meerdere types van functies
,Conclusie – College 1
Criminologie is “the study of the process of [criminal] law-making, law-breaking and law-
enforcing” (Sutherland, 1937)
- En nog iets meer: sociale constructie, onveiligheid, deviantie
Er zijn twee hoofdkenmerken
- Empirisch gegronde, wetenschappelijke aanpak
- Focus op criminaliteit
Maar “huis met vele kamers” = verschillende thema’s, onderzoek naar verschillende
disciplines/uitgangspunten/onderzoeksmethodes
LES 2: WAT IS CRIMINALITEIT EN WAT IS CRIMINOLOGIE?
WAT IS CRIMINALITEIT?
Het concept ‘criminaliteit’ is “in wezen betwist”(Gallie, 1956) (geen consensus over
mogelijk)
- Normatief = nauwe verbondenheid met criminologie en normatieve kwesties
- Complex = zeer veel aspecten betrokken (juridisch, politiek, media, criminologie)
o Kakafonie, veel stemmen, veel opinies
Criminologen zijn bewust van beperking van definitie criminaliteit!
Wat gezien wordt als crimineel veranderd ook doorheen de tijd. Het is een dynamisch
begrip.
Strafrechtelijke definities van criminaliteit stellen een “anker” (Reiner, 2016)
- MAAR enkel op mechanische wijze
- Criminaliteit is “een daad OF een nalatigheid, die wordt beschouwd als een
misdrijf dat wordt bestraft via het strafrecht.”
o Definitie zegt niks over de ware aard van criminaliteit, enkel dat de
gedraging te vinden is in het Strafwetboek, maar niet waarom bepaalde
misdrijven er in staan
BEPERKINGEN VAN STRAFRECHTELIJKE DEFINITIES VAN CRIMINALITEIT
- Gaan niet dieper in op ware aard van criminaliteit
o Vertrekt van de strafrechtelijke definitie van een bepaald crimineel feit, dan
weet je alleen dat het feit strafrechtelijk verboden is, precies waarom
weten we niet
- Dynamisch
o Veranderen met de tijd, vage grens tussen administratieve /
civielrechtelijke overtreding
o Vb. abortus was vroeger illegaal, nu is het legaal gemaakt
- Niet steeds duidelijk
- Verschillen tussen landen
o Vb. Cannabis illegaal in België maar in andere landen niet
- Gedragingen voordelig voor sociale vooruitgang
o Vb. Martin Luther King is bestraft en vermoord maar vandaag beschouwen
we hem als een grote held
Ondanks deze (en andere) beperkingen volgen de meeste positivisten zonder
meer strafrechtelijke definities
ANDERE PROBLEMEN MET STRAFRECHTELIJKE DEFINITIES
Burgers of experten weten niet precies wat crimineel is
Volgens Stuntz (2001) omvat het strafrecht twee verschillende onderdelen
1. Beperkt aantal kernmisdrijven , vb. Moord, diefstal, fraude
2. Al het overige dat in het strafrecht is opgenomen = specialisaties in het
recht
, Er wordt vaak enkel gefocust op het eerste, maar het tweede is ook belangrijk
Wij hebben geen idee wat de werkelijke criminaliteit nu is, er is een vertekend beeld
Verschil tussen formele en daadwerkelijke criminalisering (Lacey, 2009)
- Veel misdrijven in Sw. die nooit aandacht krijgen, deze feiten worden feitelijk niet
vervolgd
Onmogelijkheid om het strafrecht op inhoudelijke wijze te definiëren Snelle groei van
het strafrecht
- Ashworth (2000): strafrecht = “een verloren zaak vanuit principieel oogpunt”
- EHRM gebruikt enkel formele en procedurele bepalingen om het strafrecht van het
burgerlijk recht te onderscheiden kijken enkel of er een sanctie is voor het
criminele feit
CONSTRUCTIVISME: DE UITDAGING VAN HET LEGALISME TOT NIHILISME
Vanaf de jaren ‘60 hebben constructivisten strafrechtelijke definities uitgedaagd
- Vb. volgens Hulsman (1986) “kent criminaliteit geen ontologische realiteit”
- Criminaliteit ligt niet aan de basis van het strafrechtelijk beleid, maar is een
product daarvan
o Is het product van een productieproces, veel actoren media, justitie,
politiek
Intussen consensus in sociale wetenschappen dat constructivisme een kern van waarheid
bevat
- Kernidee van constructivisme: vooral de sociaal wetenschappelijke wereld is
een product van maatschappelijke constructies
Constructivistische benadering niet onverenigbaar met legalistische definities
- Ook Sutherland’s definitie van criminologie heeft constructivistisch insteek
- MAAR sommige constructivisten (bv. postmodernisten) vervallen in relativisme en
Constructivisme = een groep van kennistheorieën die de nadruk legt op de het feit dat kennis
tot
stand komt door een actieve constructie. Een absolute waarheid bestaat niet, kennis is een
product
van historische en sociale processen.
Postmodernisme = een door twijfel en relativering gekenmerkte wereldbeschouwing die het
bestaan van een absolute waarheid ter discussie stelt
Relativisme = het idee dat een bepaald concept niet op zich staat, maar afhankelijk is van iets
anders. De waarheid van een uitspraak of theorie is niet absoluut, maar afhankelijk van de mens
met zijn specifieke eigenschap
Nihilisme = De objectieve werkelijkheid en alle waarden, geloven en waarheden wordt ontkend.
Men gelooft nergens (extreem relativisme)
nihilisme
ZONDER STRAFRECHT GEEN CRIMINALITEIT?
Criminaliteit is grotendeels een juridische categorie
In strikte zin kunnen we niet van criminaliteit praten, als een bepaalde gedragingen niet
strafrechtelijk verboden is
- MAAR criminologen gebruiken een bredere definitie van criminaliteit, ze kijken ook
naar overtredingen van andere takken van het recht
ALTERNATIEVE DEFINITIES VAN CRIMINALITEIT
- Sellin (1938): gevolg van conflicterende gedragsregels
