Geschiedenis Inleiding
1. Wat is architectuurgeschiedenis?
Architectuurgeschiedenis is de geschiedenis van de architectuur.
Architectuur =
De constructie van een gebouw en omvat alle verschillende fasen van een ontwerp
die de architect heeft doorgemaakt vooraleer hij tot het bouwen komt. Architectuur
is ook het resultaat, de materiële getuigenis van deze ontwerpopdracht.
Architectuurgeschiedenis
Gaat de "getuige" van het ontwerp ondervragen en poogt daarbij ook de minder
tastbare facetten van de architectuur te begrijpen: de gebruiken, de symbolen ...
Doorheen de architectuurgeschiedenis (en bij uitbereiding de architectuurtheorie)
wordt architectuur een maatschappelijk factor. Hierdoor is kennis van de
maatschappelijke context waarin de architectuur tot stand kwam noodzakelijk om de
architectuur te begrijpen. Architectuurhistorici moeten dus praktijken bestuderen die
niet noodzakelijk architecturaal zijn. Enerzijds bestuderen ze de constructie van het
gebouw (zowel interieur als exterieur) en anderzijds de context waarin het gebouw tot
stand kwam en gefunctioneerd heeft (politiek, religieus, sociaal...).
2. Wat is het nut van architectuurgeschiedenis?
Duitse filosoof Friederich Nietzsche
3 houdingen waarbij teveel aan geschiedenis verstikkend werkt (in plaats van voedend):
- de overdadig kritische omgang met ons verleden ('alles moet anders')
- de verering van het verleden (van helden en monumentenzorg)
- de antiquarische vergaarzucht ('alles' wat oud is, is het waard om te bewaren
omwille van het bewaren an sich)
Als insturment, iets dat nuttig kan zijn:
- een voedende dicipline
- de niet-tijdsgebonden waarde
- een uitdaging
We beschouwen architectuurgeschiedenis als een "voedende" discipline met een lange
traditie en een veelheid aan werkvormen die de veelzijdigheid van de architectuurpraktijk
bevatten. De ontwerpers in opleiding krijgen een historische situering van hun vak.
Kunnen aan het einde van de lesperiode:
1. Over een historisch overzicht beschikken van de belangrijke bouwwerken en
architecten die hebben bijgedragen tot de West-Europese stad van vandaag
2. Inzicht hebben in belangrijke theoretische bijdragen die het denken rond
architectuur, interieur en stedenbouw tot vandaag mee bepalen
3. Gebouwen die behoren tot de architectuurcanon naar waarde kunnen schatten en
kritisch analyseren aan de hand van correct vakjargon
4. Gebouwen stilistisch (de verschillende stijlen bestuderen) te kunnen duiden (ook
wanneer deze niet in de les besproken zijn
5. Zichzelf als ontwerper in spe kunnen positioneren binnen de eeuwenlange evolutie
van het métier (vak)
6. Een gedreven interesse en passie ontwikkelen voor de architectuur-cultuur
,Geschiedenis Les 1
De polis en de Megapolis: De
Organisatie van een samenleving
door Architectuur
1. Historische inleiding
Continuïteit (doorlopend) <->Diversiteit (variatie): de discussie: Winckelmann, Piranesi, Hittorff
Spanningsveld tussen pure esthetiek (leer die de kunst bestudeerd) en ingenieurskunst
Joachim Winkcelmann:
Griekse architect, zo perfect mogelijk zijn, esthetiek (kunstgevoel) van de zuivere lijn
(horizontale en verticale lijnen).
Het gebouw maakt deel uit van het landschap. De natuur en architectuur zijn in harmonie.
Piranesi:
Protagonist (voorstander) van Romeinse oudheid, durven vernieuwen, overweldigend, drama.
Romeinse interpretatie van Griekse tempel. Frontaal, zware muren, zuilen... Monumentale
architectuur, drama (strijd tussen architectuur en natuur), architectuur domineert de natuur
(bv. Romeinse rijk, aquaduct).
Grieken Romeinen
Wereld zoals hij is Fantasie en verbeelding
Axiaal (3D) Frontaal
= verschillende zichtsassen worden in rekening = gedwongen, slechts 1 ingang in het gebouw
gehouden (bv. meerdere ingangen)
Homogeen Dualisme van stijlen
= allemaal in dezelfde stijl = verschillende soorten stijlen door elkaar
Harmonie en proportie Horror vacui
= schrik voor de leegte, geen enkele muur
onbewerkt laten bv. schilderijen
Integratie landschap Los van landschap (aanpassing, creatie)
Megalomaan (grootheidswaan), techniek
Maatschappelijke organisatie
Polis Imperium
= kleinschallig = groot rijk
Culturele verschillen
Perfectie Assimilatie
= aanpassing
Bouwtechnische evoluties
(opstaande) Zuil en (horizontale) architraaf Muur en gewelf (ruimte en licht)
(balk)
Architraaf
1. Het ondereste elemnt, rechtstreeks op de zuilen rustend, van de drie elementen
waaruit een entablement is opgebouwd.
2. Lijstwerk van een deur- of vensterkozijn
,Geschiedenis Les 1
2. Het Paleis van Knossos en de Leeuwenpoort:
de Bakermat van de Griekse beschaving.
Kreta (Minoische beschaving ca. 2000 VC tot 1100 VC) was een
handelsnatie met slechts 1 belangrijk gebouw, het paleis.
De mythologie: Homeros (peetvader Griekse
mythologie), de Minotaurus (half mens, half
stier) en de architect Deadalus.
evolutie Megaron -> Griekse tempel
Archeologie: Arthur John Evans
Het grondplan is geassocieerd met een labyrinth. Het heeft
centrale vertrekken met eenzelfde kenmerken bv. troonzaal
-> Megaron (hoofdvertrek) dat wordt gebruikt als basis van de
tempel (cella).
Cella (of Naos)
Voornaamste binnenruimte van een tempel, waar het beeld van de godheid stond.
Megaron: - typsich: 2 zuilen aan de voorkant
- klassiek: 3 ruimtes met rondom zuilen
Megaron
Vierkant of rechthoekig vertrek met een portaal aan de voorzijde, een centrale
stookplaats en vier kolommen die het dak draken. Van oorsprong Myceens.
Het huis van de koning is het huis van de Godheid.
Driehoekig tempel fronton (driehoekige uitsparing), gemaakt met behulp van
een sculptuur.
Fronton
Bekroning van een gevel, ingang, of venster in de vorm van een
driehoek of boogsegment, of een variatie daarop.
Cyclopenmuur (cycloop (reus met 1 oog) is een figuur uit de Griekse
mythologie).
Basis Griekse bouwprincipes: zuil en architraaf, tympaan.
, Geschiedenis Les 1
3. Verenigd in de Diversiteit: de Polis
Athene en Sparta zijn de belangrijkste steden. Men
heeft verschillende verbindingselementen:
- taal
- godsdienst
Hellenisten <-> Barbaroi (een immigrant)
Pan-Helenistische plaatsen (plaatsen waar verschillende Geografische versnippering
staatstaten samenkomen om hun Goden te vereren).
4. Het perfectioneren van de orde als opdracht voor de Goden
Proportie, harmonie,
maatvoering
Modulus (de diameter van een zuil
aan de basis, wordt gebruikt als
basiseenheid van alle verhoudingen
die worden gebruikt)
Intercolumnium (afstand tussen
twee zuilen, gemeten van as tot as)
Vrijstaande zuil - entablement
Entablement of hoofdgestel
Bovenste gedeelte van
een zuilenorde,
bestaande uit architraaf,
fries en kroonlijst.
Akroterion
Plint op de hoek en de top van een typanon (/fronton), vaak
voorzien van een beeld of ornament; ook dit gehele ornament
De dorische zuil heeft een bredere modulus maar is lager.
-> h/d = 5
De Ionlische zuil heeft een smallere modulus maar is hoger.
-> h/d = 8
Opbouw van een zuil:
Basis, schacht, kapiteel, (echinus, abacus)
Echinus
Rond of ovaal kussen onder de abacus van een dorisch kapiteel
Opbouw van een entablement:
architraaf, fries, kroonlijst
Kroonlijst
Lijstwerk dat een entablement bekroont
1. Wat is architectuurgeschiedenis?
Architectuurgeschiedenis is de geschiedenis van de architectuur.
Architectuur =
De constructie van een gebouw en omvat alle verschillende fasen van een ontwerp
die de architect heeft doorgemaakt vooraleer hij tot het bouwen komt. Architectuur
is ook het resultaat, de materiële getuigenis van deze ontwerpopdracht.
Architectuurgeschiedenis
Gaat de "getuige" van het ontwerp ondervragen en poogt daarbij ook de minder
tastbare facetten van de architectuur te begrijpen: de gebruiken, de symbolen ...
Doorheen de architectuurgeschiedenis (en bij uitbereiding de architectuurtheorie)
wordt architectuur een maatschappelijk factor. Hierdoor is kennis van de
maatschappelijke context waarin de architectuur tot stand kwam noodzakelijk om de
architectuur te begrijpen. Architectuurhistorici moeten dus praktijken bestuderen die
niet noodzakelijk architecturaal zijn. Enerzijds bestuderen ze de constructie van het
gebouw (zowel interieur als exterieur) en anderzijds de context waarin het gebouw tot
stand kwam en gefunctioneerd heeft (politiek, religieus, sociaal...).
2. Wat is het nut van architectuurgeschiedenis?
Duitse filosoof Friederich Nietzsche
3 houdingen waarbij teveel aan geschiedenis verstikkend werkt (in plaats van voedend):
- de overdadig kritische omgang met ons verleden ('alles moet anders')
- de verering van het verleden (van helden en monumentenzorg)
- de antiquarische vergaarzucht ('alles' wat oud is, is het waard om te bewaren
omwille van het bewaren an sich)
Als insturment, iets dat nuttig kan zijn:
- een voedende dicipline
- de niet-tijdsgebonden waarde
- een uitdaging
We beschouwen architectuurgeschiedenis als een "voedende" discipline met een lange
traditie en een veelheid aan werkvormen die de veelzijdigheid van de architectuurpraktijk
bevatten. De ontwerpers in opleiding krijgen een historische situering van hun vak.
Kunnen aan het einde van de lesperiode:
1. Over een historisch overzicht beschikken van de belangrijke bouwwerken en
architecten die hebben bijgedragen tot de West-Europese stad van vandaag
2. Inzicht hebben in belangrijke theoretische bijdragen die het denken rond
architectuur, interieur en stedenbouw tot vandaag mee bepalen
3. Gebouwen die behoren tot de architectuurcanon naar waarde kunnen schatten en
kritisch analyseren aan de hand van correct vakjargon
4. Gebouwen stilistisch (de verschillende stijlen bestuderen) te kunnen duiden (ook
wanneer deze niet in de les besproken zijn
5. Zichzelf als ontwerper in spe kunnen positioneren binnen de eeuwenlange evolutie
van het métier (vak)
6. Een gedreven interesse en passie ontwikkelen voor de architectuur-cultuur
,Geschiedenis Les 1
De polis en de Megapolis: De
Organisatie van een samenleving
door Architectuur
1. Historische inleiding
Continuïteit (doorlopend) <->Diversiteit (variatie): de discussie: Winckelmann, Piranesi, Hittorff
Spanningsveld tussen pure esthetiek (leer die de kunst bestudeerd) en ingenieurskunst
Joachim Winkcelmann:
Griekse architect, zo perfect mogelijk zijn, esthetiek (kunstgevoel) van de zuivere lijn
(horizontale en verticale lijnen).
Het gebouw maakt deel uit van het landschap. De natuur en architectuur zijn in harmonie.
Piranesi:
Protagonist (voorstander) van Romeinse oudheid, durven vernieuwen, overweldigend, drama.
Romeinse interpretatie van Griekse tempel. Frontaal, zware muren, zuilen... Monumentale
architectuur, drama (strijd tussen architectuur en natuur), architectuur domineert de natuur
(bv. Romeinse rijk, aquaduct).
Grieken Romeinen
Wereld zoals hij is Fantasie en verbeelding
Axiaal (3D) Frontaal
= verschillende zichtsassen worden in rekening = gedwongen, slechts 1 ingang in het gebouw
gehouden (bv. meerdere ingangen)
Homogeen Dualisme van stijlen
= allemaal in dezelfde stijl = verschillende soorten stijlen door elkaar
Harmonie en proportie Horror vacui
= schrik voor de leegte, geen enkele muur
onbewerkt laten bv. schilderijen
Integratie landschap Los van landschap (aanpassing, creatie)
Megalomaan (grootheidswaan), techniek
Maatschappelijke organisatie
Polis Imperium
= kleinschallig = groot rijk
Culturele verschillen
Perfectie Assimilatie
= aanpassing
Bouwtechnische evoluties
(opstaande) Zuil en (horizontale) architraaf Muur en gewelf (ruimte en licht)
(balk)
Architraaf
1. Het ondereste elemnt, rechtstreeks op de zuilen rustend, van de drie elementen
waaruit een entablement is opgebouwd.
2. Lijstwerk van een deur- of vensterkozijn
,Geschiedenis Les 1
2. Het Paleis van Knossos en de Leeuwenpoort:
de Bakermat van de Griekse beschaving.
Kreta (Minoische beschaving ca. 2000 VC tot 1100 VC) was een
handelsnatie met slechts 1 belangrijk gebouw, het paleis.
De mythologie: Homeros (peetvader Griekse
mythologie), de Minotaurus (half mens, half
stier) en de architect Deadalus.
evolutie Megaron -> Griekse tempel
Archeologie: Arthur John Evans
Het grondplan is geassocieerd met een labyrinth. Het heeft
centrale vertrekken met eenzelfde kenmerken bv. troonzaal
-> Megaron (hoofdvertrek) dat wordt gebruikt als basis van de
tempel (cella).
Cella (of Naos)
Voornaamste binnenruimte van een tempel, waar het beeld van de godheid stond.
Megaron: - typsich: 2 zuilen aan de voorkant
- klassiek: 3 ruimtes met rondom zuilen
Megaron
Vierkant of rechthoekig vertrek met een portaal aan de voorzijde, een centrale
stookplaats en vier kolommen die het dak draken. Van oorsprong Myceens.
Het huis van de koning is het huis van de Godheid.
Driehoekig tempel fronton (driehoekige uitsparing), gemaakt met behulp van
een sculptuur.
Fronton
Bekroning van een gevel, ingang, of venster in de vorm van een
driehoek of boogsegment, of een variatie daarop.
Cyclopenmuur (cycloop (reus met 1 oog) is een figuur uit de Griekse
mythologie).
Basis Griekse bouwprincipes: zuil en architraaf, tympaan.
, Geschiedenis Les 1
3. Verenigd in de Diversiteit: de Polis
Athene en Sparta zijn de belangrijkste steden. Men
heeft verschillende verbindingselementen:
- taal
- godsdienst
Hellenisten <-> Barbaroi (een immigrant)
Pan-Helenistische plaatsen (plaatsen waar verschillende Geografische versnippering
staatstaten samenkomen om hun Goden te vereren).
4. Het perfectioneren van de orde als opdracht voor de Goden
Proportie, harmonie,
maatvoering
Modulus (de diameter van een zuil
aan de basis, wordt gebruikt als
basiseenheid van alle verhoudingen
die worden gebruikt)
Intercolumnium (afstand tussen
twee zuilen, gemeten van as tot as)
Vrijstaande zuil - entablement
Entablement of hoofdgestel
Bovenste gedeelte van
een zuilenorde,
bestaande uit architraaf,
fries en kroonlijst.
Akroterion
Plint op de hoek en de top van een typanon (/fronton), vaak
voorzien van een beeld of ornament; ook dit gehele ornament
De dorische zuil heeft een bredere modulus maar is lager.
-> h/d = 5
De Ionlische zuil heeft een smallere modulus maar is hoger.
-> h/d = 8
Opbouw van een zuil:
Basis, schacht, kapiteel, (echinus, abacus)
Echinus
Rond of ovaal kussen onder de abacus van een dorisch kapiteel
Opbouw van een entablement:
architraaf, fries, kroonlijst
Kroonlijst
Lijstwerk dat een entablement bekroont
