Historiografie
Inleiding: wat is historiografie en welke soorten geschiedenis zijn er?
Nietzsche ‘Over nut en nadeel van geschiedenis voor het leven. Historici zijn leeglopers in de tuin
van kennis. Geschiedenis moet het leven en de wil tot macht dienen’.
Drie vormen van 1. Monumentaal: kijken naar inspirerende voorbeelden.
geschiedschrijving 2. Antiquarisch: willen behouden van oudere traditie.
3. Kritisch: nuttig om geschiedenis te bestuderen om wortels te achterhalen van
slechte dingen.
Popkin over We kunnen historiografie definiëren als de kritische beoordeling van de manieren waarop
historiografie historici het verleden proberen te reconstrueren, onderscheiden van de uitspraken die zij
over het verleden doen.
- Debat van historici over een onderwerp.
- Geschiedenis van geschiedschrijving.
- Onderscheid van geschiedenis als verleden (object) en het schrijven en de
praktijk van de historici (omgaan met geschiedenis).
Gilgamesj epos Een van de oudste verhalen, 2255-2219 v.C. Het begin van Gilgamesj gaat over dat hij
zijn verhalen opschreef op een stenen tablet. Poging om zo een spoor achter te laten. Hij
onderneemt grote daden, zodat mensen hem in de toekomst nog zouden kennen.
Funderingsdepot Boodschappen achterlaten in fundament van gebouwen als een soort tijdscapsule.
Aristoteles ‘’Wat is het nut van geschiedenis?’’ Het is een soort poëzie vs. geschiedenis. Fictie is in
poëzie een belangrijke functie. Het heeft wel een diepere waarheid die geldt voor alle
tijden. Poëzie als kritiek op de geschiedenis. Geschiedschrijving is ook een narratief.
Herodotus & Zijn totaal anders in de geschiedschrijving, omdat zij iets anders deden dan de Grieken
Thucydides voor hen deden. Zij proberen de goddelijke inmenging uit te sluiten in hun narratieven. Zij
conclusie kijken wel naar helden in verhalen, maar goden mengen zich niet in de discussie van het
verhaal.
Herodotus Schreef over de Grieks-Perzische Oorlogen 499-479 v.C. Hij zocht naar een oorzaak van
de oorlog. Heeft daarom een epistemische relatie met het verleden, hij wil de waarheid
achter het verhaal. Zorgt dat het verleden niet vergeten wordt. Heeft veel morele
boodschappen in zijn verhaal.
Thucydides Is een generaal die zelf in de Peloponnesische Oorlogen heeft gevochten, 431-404 v.C.
Heeft zijn verhaal gebaseerd op mondelinge bronnen. Deze beoordeelde hij kritisch. Hij
schreef vanaf het moment dat de oorlog uitbrak en dacht dat het ook een belangrijke
oorlog zou zijn. Vindt dat poëzie geen waarheid geeft, maar waarheid uit ooggetuigen
gehaald wordt.
Cicero Historia ‘’De geschiedenis is werkelijk de getuige van de tijden, het licht van de waarheid, het
Magistra Vitae leven van het geheugen, de leermeesteres van het leven, de boodschapper van de
oudheid.’’
Cicero bedoelde hiermee dat we door de studie van de geschiedenis lessen kunnen
trekken die van nut zijn voor het heden en de toekomst. Geschiedenis biedt voorbeelden
van goed en slecht gedrag, van politieke successen en mislukkingen, en is daarom een
gids voor moreel en praktisch handelen.
Sima Qian – Siji Beschrijft de opkomst en ondergang van dynastieën, daden van heersers, bijzondere
levens van individuen, etc. Zijn monografieën over cultuur, rituelen, aardrijkskunde,
kalender, astronomie, etc. Geschiedenis kan dienen als spiegel voor de toekomst. Op
basis van mondelinge bronnen 5 delen opgesteld, totaal 200 jaar geschiedenis.
Geschiedenis vóór de 19e eeuw
Eschatologie - Escatos = einde, laatste.
- Abrahamitische religies geloven in een eindpunt van de geschiedenis met de
terugkomst van een heilig persoon.
- Doelt op een lineaire visie op de tijd.
De 4 koninkrijken 1. Babylon Deze koninkrijken vormen een framework
2. Perzië om de hedendaagse geografische situatie
3. Grieken te begrijpen.
4. Romeinen
Augustinus van Heeft grotendeels onze kijk op het christendom Vergelijken met de 6
Hippo vormgegeven. dagen van de schepping.
1. Adam tot Zondevloed
2. Zondevloed tot Abraham
3. Abraham tot Koning David
, 4. Koning David tot Babylonisch Ballingschap
5. Babylonisch Ballingschap tot Jezus
6. Jezus tot Wederkomst Jezus
Al Tabari Geschiedenis van profeten en koningen geeft een universele geschiedenis van de pre-
islamitische periode tot het kalifaat van de Abbasieden (tot 915).
Ibn Khaldun Besteedt zijn leven aan de wetenschap in plaats van aan het hof van de sultan. Hij wilde
een nieuwe wetenschap bedenken: geschiedenis als nieuwe wetenschap. Geschiedenis
moet meer zijn dan een narratief van dingen die zijn gebeurd. Dit is een poging tot een
sociaal-wetenschappelijke aanpak. Wetenschappelijke inzichten:
- Evolutie (Darwin).
- Motor van de geschiedenis is menselijke handeling i.p.v. god.
Deze inzichten worden later overgenomen in Europa tijdens de Renaissance.
Reinhart Koselleck Van Historia Magistra Vitae en nihil novum sub sole tot anachronisme en vooruitgang.
Opkomst van de Neuezeit, een tijd waar wij in zitten die fundamenteel anders is dan
voorheen. ‘The past is a foreign country’.
Renaissance = Studia Humanitas (filosofie, ethiek, retorica, geschiedenis, etc.)
Niccolò Machiavelli: een heerser hoeft niet per se deugdzaam te zijn, maar vooral
doeltreffend. Machiavelli stelt dat politiek handelen vaak losstaat van moraal: het doel –
het behoud van de staat – heiligt de middelen. Een vorst moet bereid zijn hard, sluw of
zelfs wreed op te treden als dat nodig is om stabiliteit en macht te verzekeren. Tegelijk
moet hij schijn van deugd bewaren om het volk voor zich te winnen.
Jean Bodin: er zijn drie soorten geschiedenis:
1. Menselijk: richt zich op de daden van mensen en samenlevingen, zoals politiek,
oorlogen, wetten en gebruiken.
2. Natuurlijk: bestudeert de natuur en haar verschijnselen, zoals dieren, planten,
klimaat en natuurrampen; dit ligt dicht bij wat wij nu de natuurwetenschappen
zouden noemen.
3. Goddelijk: gaat over de daden van God en de vervulling van goddelijke wil in de
wereld; vaak gebaseerd op heilige geschriften zoals de Bijbel.
John Locke: gezag komt niet voort uit goddelijk recht of erfopvolging, zoals Filmer
beweerde, maar uit instemming van het volk. Locke betoogt dat alle mensen van nature
vrij en gelijk zijn, met natuurlijke rechten op leven, vrijheid en eigendom. In de
"natuurtoestand" leven mensen zonder regering, maar om hun rechten beter te
beschermen sluiten ze een sociaal contract: ze stemmen in met het vormen van een
overheid die op basis van wetten regeert en het algemeen belang dient.
Robert Filmer: idee dat koninklijk gezag goddelijk en absoluut is. Volgens Filmer was dit
gezag rechtstreeks afgeleid van Adam, de eerste mens en vader volgens de Bijbel. Hij
stelt dat politieke macht een voortzetting is van het vaderschap, en dat koningen dus hun
gezag erven als "vaders van hun volk".
Jacques-Bérige Bossuet: ‘’De loop van de geschiedenis is bepaalt door god’’. Bossuet ziet
de geschiedenis als een openbaring van Gods wil, waarin menselijke gebeurtenissen
betekenis krijgen in het licht van een hoger, goddelijk plan.
Voltaire Voltaire zag geschiedenis als universele geschiedenis, wat betekende dat hij verder keek
dan alleen koningen, oorlogen en religieuze gebeurtenissen. In plaats daarvan wilde hij
het geheel van menselijke beschaving in kaart brengen. Voor Voltaire was geschiedenis
geen religieus verhaal, maar een rationeel te begrijpen ontwikkeling van de mensheid. Hij
pleitte voor een kritische, seculiere benadering: geschiedenis moest gebaseerd zijn op
rede, feiten en bronnen, niet op traditie of goddelijke uitleg.
Kant Immanuel Kant zag de geschiedenis als een proces van vooruitgang richting meer
vrijheid, rationaliteit en morele volwassenheid van de mensheid. Volgens Kant ontwikkelt
de mensheid zich langzaam, via conflicten en tegenstellingen, naar een rechtvaardige en
vreedzame wereldorde. Deze vooruitgang is niet lineair of zonder tegenslagen, maar wel
structureel: mensen leren van fouten en bouwen aan betere samenlevingen.
Adam Smith en 1. Jager-verzamelaar gemeenschappen.
Adam Fergusson 4 2. Pastorale gemeenschappen.
fasen 3. Landbouw gemeenschappen.
4. Commerciële gemeenschappen.
Giambattista Vico Giambattista Vico zag de geschiedenis niet als een rechte lijn van vooruitgang, maar als
een cyclisch proces. Hij stelt dat beschavingen een vaste ontwikkelingscyclus doorlopen:
1. Goddelijke fase: mensen verklaren de wereld via mythen en religie.
2. Heroïsche fase: macht ligt bij helden en aristocratische elites.
3. Menselijke fase: rede, wetten en gelijkheid komen op.
Na deze fasen volgt vaak verval, waarna de cyclus opnieuw begint. Volgens Vico is dit
een natuurlijk patroon in de geschiedenis van volkeren.
Inleiding: wat is historiografie en welke soorten geschiedenis zijn er?
Nietzsche ‘Over nut en nadeel van geschiedenis voor het leven. Historici zijn leeglopers in de tuin
van kennis. Geschiedenis moet het leven en de wil tot macht dienen’.
Drie vormen van 1. Monumentaal: kijken naar inspirerende voorbeelden.
geschiedschrijving 2. Antiquarisch: willen behouden van oudere traditie.
3. Kritisch: nuttig om geschiedenis te bestuderen om wortels te achterhalen van
slechte dingen.
Popkin over We kunnen historiografie definiëren als de kritische beoordeling van de manieren waarop
historiografie historici het verleden proberen te reconstrueren, onderscheiden van de uitspraken die zij
over het verleden doen.
- Debat van historici over een onderwerp.
- Geschiedenis van geschiedschrijving.
- Onderscheid van geschiedenis als verleden (object) en het schrijven en de
praktijk van de historici (omgaan met geschiedenis).
Gilgamesj epos Een van de oudste verhalen, 2255-2219 v.C. Het begin van Gilgamesj gaat over dat hij
zijn verhalen opschreef op een stenen tablet. Poging om zo een spoor achter te laten. Hij
onderneemt grote daden, zodat mensen hem in de toekomst nog zouden kennen.
Funderingsdepot Boodschappen achterlaten in fundament van gebouwen als een soort tijdscapsule.
Aristoteles ‘’Wat is het nut van geschiedenis?’’ Het is een soort poëzie vs. geschiedenis. Fictie is in
poëzie een belangrijke functie. Het heeft wel een diepere waarheid die geldt voor alle
tijden. Poëzie als kritiek op de geschiedenis. Geschiedschrijving is ook een narratief.
Herodotus & Zijn totaal anders in de geschiedschrijving, omdat zij iets anders deden dan de Grieken
Thucydides voor hen deden. Zij proberen de goddelijke inmenging uit te sluiten in hun narratieven. Zij
conclusie kijken wel naar helden in verhalen, maar goden mengen zich niet in de discussie van het
verhaal.
Herodotus Schreef over de Grieks-Perzische Oorlogen 499-479 v.C. Hij zocht naar een oorzaak van
de oorlog. Heeft daarom een epistemische relatie met het verleden, hij wil de waarheid
achter het verhaal. Zorgt dat het verleden niet vergeten wordt. Heeft veel morele
boodschappen in zijn verhaal.
Thucydides Is een generaal die zelf in de Peloponnesische Oorlogen heeft gevochten, 431-404 v.C.
Heeft zijn verhaal gebaseerd op mondelinge bronnen. Deze beoordeelde hij kritisch. Hij
schreef vanaf het moment dat de oorlog uitbrak en dacht dat het ook een belangrijke
oorlog zou zijn. Vindt dat poëzie geen waarheid geeft, maar waarheid uit ooggetuigen
gehaald wordt.
Cicero Historia ‘’De geschiedenis is werkelijk de getuige van de tijden, het licht van de waarheid, het
Magistra Vitae leven van het geheugen, de leermeesteres van het leven, de boodschapper van de
oudheid.’’
Cicero bedoelde hiermee dat we door de studie van de geschiedenis lessen kunnen
trekken die van nut zijn voor het heden en de toekomst. Geschiedenis biedt voorbeelden
van goed en slecht gedrag, van politieke successen en mislukkingen, en is daarom een
gids voor moreel en praktisch handelen.
Sima Qian – Siji Beschrijft de opkomst en ondergang van dynastieën, daden van heersers, bijzondere
levens van individuen, etc. Zijn monografieën over cultuur, rituelen, aardrijkskunde,
kalender, astronomie, etc. Geschiedenis kan dienen als spiegel voor de toekomst. Op
basis van mondelinge bronnen 5 delen opgesteld, totaal 200 jaar geschiedenis.
Geschiedenis vóór de 19e eeuw
Eschatologie - Escatos = einde, laatste.
- Abrahamitische religies geloven in een eindpunt van de geschiedenis met de
terugkomst van een heilig persoon.
- Doelt op een lineaire visie op de tijd.
De 4 koninkrijken 1. Babylon Deze koninkrijken vormen een framework
2. Perzië om de hedendaagse geografische situatie
3. Grieken te begrijpen.
4. Romeinen
Augustinus van Heeft grotendeels onze kijk op het christendom Vergelijken met de 6
Hippo vormgegeven. dagen van de schepping.
1. Adam tot Zondevloed
2. Zondevloed tot Abraham
3. Abraham tot Koning David
, 4. Koning David tot Babylonisch Ballingschap
5. Babylonisch Ballingschap tot Jezus
6. Jezus tot Wederkomst Jezus
Al Tabari Geschiedenis van profeten en koningen geeft een universele geschiedenis van de pre-
islamitische periode tot het kalifaat van de Abbasieden (tot 915).
Ibn Khaldun Besteedt zijn leven aan de wetenschap in plaats van aan het hof van de sultan. Hij wilde
een nieuwe wetenschap bedenken: geschiedenis als nieuwe wetenschap. Geschiedenis
moet meer zijn dan een narratief van dingen die zijn gebeurd. Dit is een poging tot een
sociaal-wetenschappelijke aanpak. Wetenschappelijke inzichten:
- Evolutie (Darwin).
- Motor van de geschiedenis is menselijke handeling i.p.v. god.
Deze inzichten worden later overgenomen in Europa tijdens de Renaissance.
Reinhart Koselleck Van Historia Magistra Vitae en nihil novum sub sole tot anachronisme en vooruitgang.
Opkomst van de Neuezeit, een tijd waar wij in zitten die fundamenteel anders is dan
voorheen. ‘The past is a foreign country’.
Renaissance = Studia Humanitas (filosofie, ethiek, retorica, geschiedenis, etc.)
Niccolò Machiavelli: een heerser hoeft niet per se deugdzaam te zijn, maar vooral
doeltreffend. Machiavelli stelt dat politiek handelen vaak losstaat van moraal: het doel –
het behoud van de staat – heiligt de middelen. Een vorst moet bereid zijn hard, sluw of
zelfs wreed op te treden als dat nodig is om stabiliteit en macht te verzekeren. Tegelijk
moet hij schijn van deugd bewaren om het volk voor zich te winnen.
Jean Bodin: er zijn drie soorten geschiedenis:
1. Menselijk: richt zich op de daden van mensen en samenlevingen, zoals politiek,
oorlogen, wetten en gebruiken.
2. Natuurlijk: bestudeert de natuur en haar verschijnselen, zoals dieren, planten,
klimaat en natuurrampen; dit ligt dicht bij wat wij nu de natuurwetenschappen
zouden noemen.
3. Goddelijk: gaat over de daden van God en de vervulling van goddelijke wil in de
wereld; vaak gebaseerd op heilige geschriften zoals de Bijbel.
John Locke: gezag komt niet voort uit goddelijk recht of erfopvolging, zoals Filmer
beweerde, maar uit instemming van het volk. Locke betoogt dat alle mensen van nature
vrij en gelijk zijn, met natuurlijke rechten op leven, vrijheid en eigendom. In de
"natuurtoestand" leven mensen zonder regering, maar om hun rechten beter te
beschermen sluiten ze een sociaal contract: ze stemmen in met het vormen van een
overheid die op basis van wetten regeert en het algemeen belang dient.
Robert Filmer: idee dat koninklijk gezag goddelijk en absoluut is. Volgens Filmer was dit
gezag rechtstreeks afgeleid van Adam, de eerste mens en vader volgens de Bijbel. Hij
stelt dat politieke macht een voortzetting is van het vaderschap, en dat koningen dus hun
gezag erven als "vaders van hun volk".
Jacques-Bérige Bossuet: ‘’De loop van de geschiedenis is bepaalt door god’’. Bossuet ziet
de geschiedenis als een openbaring van Gods wil, waarin menselijke gebeurtenissen
betekenis krijgen in het licht van een hoger, goddelijk plan.
Voltaire Voltaire zag geschiedenis als universele geschiedenis, wat betekende dat hij verder keek
dan alleen koningen, oorlogen en religieuze gebeurtenissen. In plaats daarvan wilde hij
het geheel van menselijke beschaving in kaart brengen. Voor Voltaire was geschiedenis
geen religieus verhaal, maar een rationeel te begrijpen ontwikkeling van de mensheid. Hij
pleitte voor een kritische, seculiere benadering: geschiedenis moest gebaseerd zijn op
rede, feiten en bronnen, niet op traditie of goddelijke uitleg.
Kant Immanuel Kant zag de geschiedenis als een proces van vooruitgang richting meer
vrijheid, rationaliteit en morele volwassenheid van de mensheid. Volgens Kant ontwikkelt
de mensheid zich langzaam, via conflicten en tegenstellingen, naar een rechtvaardige en
vreedzame wereldorde. Deze vooruitgang is niet lineair of zonder tegenslagen, maar wel
structureel: mensen leren van fouten en bouwen aan betere samenlevingen.
Adam Smith en 1. Jager-verzamelaar gemeenschappen.
Adam Fergusson 4 2. Pastorale gemeenschappen.
fasen 3. Landbouw gemeenschappen.
4. Commerciële gemeenschappen.
Giambattista Vico Giambattista Vico zag de geschiedenis niet als een rechte lijn van vooruitgang, maar als
een cyclisch proces. Hij stelt dat beschavingen een vaste ontwikkelingscyclus doorlopen:
1. Goddelijke fase: mensen verklaren de wereld via mythen en religie.
2. Heroïsche fase: macht ligt bij helden en aristocratische elites.
3. Menselijke fase: rede, wetten en gelijkheid komen op.
Na deze fasen volgt vaak verval, waarna de cyclus opnieuw begint. Volgens Vico is dit
een natuurlijk patroon in de geschiedenis van volkeren.
