Inhoudsopgave
Fertiliteit van de vrouw..................................................................................2
Inleiding.......................................................................................................................... 2
Inleidende begrippen...................................................................................................... 4
Epigenetica (1)................................................................................................................ 4
Epigenetica (2)................................................................................................................ 4
Epigenetica (3)................................................................................................................ 5
Waarom preconceptionele zorg?.....................................................................................5
Levenstijlfactoren en conceptie......................................................................................6
Leeftijd......................................................................................................................... 6
Voeding........................................................................................................................ 7
Voeding + Gewicht..................................................................................................... 10
Lichaamsbeweging.................................................................................................... 11
Seksuele activiteit...................................................................................................... 11
Roken......................................................................................................................... 12
Alcoholgebruik........................................................................................................... 12
Arbeidsomstandigheden & leefomgeving..................................................................13
Chronische ziektes..................................................................................................... 15
Geneesmiddelengebruik............................................................................................ 17
Stress......................................................................................................................... 18
Social freezing............................................................................................................ 18
Fertiliteit van de man...................................................................................19
Inleiding........................................................................................................................ 19
Uitwendig geslachtorgaan.............................................................................................19
Testosteronproductie..................................................................................................... 20
Mannelijke vruchtbaarheid............................................................................................20
Vorming van zaadcellen............................................................................................. 20
Structuur zaadcellen.................................................................................................. 21
Sperma kwaliteit........................................................................................................ 22
Leefstijlfactoren en conceptie.......................................................................................24
Leeftijd....................................................................................................................... 24
Voeding...................................................................................................................... 24
Lichaamsbeweging.................................................................................................... 26
Stress......................................................................................................................... 26
Roken......................................................................................................................... 26
Alcoholgebruik........................................................................................................... 27
Arbeidsomstandigheden & leefomgeving..................................................................27
Seks........................................................................................................................... 28
Geneesmiddelengebruik............................................................................................ 29
Druggebruik............................................................................................................... 30
Cyclusmonitoring.........................................................................................30
Cyclusmonitoring “reproductieve endocrinologie”........................................................31
, Vruchtbare periode....................................................................................................... 31
Methoden ter ondersteuning voor “Timed Intercourse”................................................32
Kalendermethode....................................................................................................... 32
Temperatuur meting.................................................................................................. 33
Ovulatiemethode van Billings....................................................................................35
Symptothermische methode......................................................................................35
Ovulatie stick/dipstick................................................................................................ 35
Preconcetionele consultatie..........................................................................36
Beroepsprofiel van de vroedvrouw................................................................................36
Doel preconceptioneel consult......................................................................................37
Momorandum 2024....................................................................................................... 37
Belang van preconceptionele zorg................................................................................37
Preconceptieperiode..................................................................................................... 38
Doelgroep preconcetioneel consult...............................................................................38
Inhoud preconceptioneel consult..................................................................................39
Risico analyse anamnese.......................................................................................... 39
Interventies................................................................................................................ 39
Gerichte counseling................................................................................................... 40
Gezondsheidspromotie.............................................................................................. 41
Sociaal-maatschappelijke problematiek.....................................................................47
Gezondheidsdeterminanten..........................................................................48
Invloeden op gezondheid (GzH) GzHproblemen = GzH determinanten........................48
Groepen GzH determinanten........................................................................................48
Theoretisch overzicht van het model van Lalonde........................................................49
Aan de slag................................................................................................................... 49
Fertiliteit van de vrouw
Inleiding
Het aantal kinderen per vrouw (fertiliteitsratio) neemt af.
Hier uitgedrukt ‘total fertility rate’ in
reproductieve periode*
België
à 2010 – 1,72 Kinderen/vrouw
à 2023 – 1,47 kinderen/vrouw
Globaar
à 2010 – 2,6 Kinderen/vrouw
à 2023 – 2,2 kinderen/vrouw
Vrouwen beginnen later aan kinderen dan
vroeger:
Gemiddelde leeftijd (België) 31,3 jaar
, Gemiddelde leeftijd (België) bij eerste kind 29,6 jaar
Invloed anticonceptie
Welvaart (hoe hoger welvaart land, hoe minder kinderen per vrouw)
Opleidingsniveau
Hogere levensverwachting
Steeds vroeger menarche
(vroege) seksuele activiteit + seksualiteit wordt gezien als persoonlijke en
relationele ontwikkeling
o Meer seksuele risico’s (SOA’s)
8-12 % van de koppels (in de reproductieve leeftijd) wereldwijd kampt met
vruchtbaarheidsproblemen
Onvruchtbaarheid bij vrouwen van reproductieve leeftijd
o In de westerse wereld: 1 op 7 koppels
o In 3e wereld landen: 1 op 4 koppels
, Inleidende begrippen
Fertiliteit (‘vruchtbaarheid’): wordt meestal uitgedrukt als de kans op een
zwangerschap binnen 1 jaar
Fecunditeit is de zwangerschapskans per maand (biologische vruchtbaarheid)
Time to Pregnancy (TTP): duur tot zwangerschap bij onbeschermde coïtus (in
maanden)
Fecundability ratio (FR): is de cyclus specifieke kans op een zwangerschap
onder de blootgestelde vrouwen, gedeeld door de kans op zwangerschap bij niet-
blootgestelde vrouwen
Subfertiliteit: indien na 12 maanden onbeschermde coïtus geen zwangerschap
is opgetreden.
Epigenetica (1)
Het genoom = erfelijke materiaal in de cellen (DNA)
Het EPI-genoom besturingssysteem van genen, bepaald welke genen tot
expressie worden gebracht.
Epigenetische veranderingen (kunnen ook overgeerft worden)
Epigenetica
= De studie van overerfbare veranderingen in genexpressie, waarbij er geen
verandering optreedt in de DNA code zelf, omkeerbare erfelijke veranderingen in
de genfunctie.
Epigenetica (2)
Omgevingsfactoren hebben invloed op de genexpressie!
Wat betekent dat
Deze invloed op elke moment in het leven kan (gameet, embryo, foetus, baby,
puber, ...)
Er is een blijvend effect van deze factoren op genexpressie
“geheugen” van geslachtscellen wordt doorgegeven aan kind
Transgenerationeel effect
Fertiliteit van de vrouw..................................................................................2
Inleiding.......................................................................................................................... 2
Inleidende begrippen...................................................................................................... 4
Epigenetica (1)................................................................................................................ 4
Epigenetica (2)................................................................................................................ 4
Epigenetica (3)................................................................................................................ 5
Waarom preconceptionele zorg?.....................................................................................5
Levenstijlfactoren en conceptie......................................................................................6
Leeftijd......................................................................................................................... 6
Voeding........................................................................................................................ 7
Voeding + Gewicht..................................................................................................... 10
Lichaamsbeweging.................................................................................................... 11
Seksuele activiteit...................................................................................................... 11
Roken......................................................................................................................... 12
Alcoholgebruik........................................................................................................... 12
Arbeidsomstandigheden & leefomgeving..................................................................13
Chronische ziektes..................................................................................................... 15
Geneesmiddelengebruik............................................................................................ 17
Stress......................................................................................................................... 18
Social freezing............................................................................................................ 18
Fertiliteit van de man...................................................................................19
Inleiding........................................................................................................................ 19
Uitwendig geslachtorgaan.............................................................................................19
Testosteronproductie..................................................................................................... 20
Mannelijke vruchtbaarheid............................................................................................20
Vorming van zaadcellen............................................................................................. 20
Structuur zaadcellen.................................................................................................. 21
Sperma kwaliteit........................................................................................................ 22
Leefstijlfactoren en conceptie.......................................................................................24
Leeftijd....................................................................................................................... 24
Voeding...................................................................................................................... 24
Lichaamsbeweging.................................................................................................... 26
Stress......................................................................................................................... 26
Roken......................................................................................................................... 26
Alcoholgebruik........................................................................................................... 27
Arbeidsomstandigheden & leefomgeving..................................................................27
Seks........................................................................................................................... 28
Geneesmiddelengebruik............................................................................................ 29
Druggebruik............................................................................................................... 30
Cyclusmonitoring.........................................................................................30
Cyclusmonitoring “reproductieve endocrinologie”........................................................31
, Vruchtbare periode....................................................................................................... 31
Methoden ter ondersteuning voor “Timed Intercourse”................................................32
Kalendermethode....................................................................................................... 32
Temperatuur meting.................................................................................................. 33
Ovulatiemethode van Billings....................................................................................35
Symptothermische methode......................................................................................35
Ovulatie stick/dipstick................................................................................................ 35
Preconcetionele consultatie..........................................................................36
Beroepsprofiel van de vroedvrouw................................................................................36
Doel preconceptioneel consult......................................................................................37
Momorandum 2024....................................................................................................... 37
Belang van preconceptionele zorg................................................................................37
Preconceptieperiode..................................................................................................... 38
Doelgroep preconcetioneel consult...............................................................................38
Inhoud preconceptioneel consult..................................................................................39
Risico analyse anamnese.......................................................................................... 39
Interventies................................................................................................................ 39
Gerichte counseling................................................................................................... 40
Gezondsheidspromotie.............................................................................................. 41
Sociaal-maatschappelijke problematiek.....................................................................47
Gezondheidsdeterminanten..........................................................................48
Invloeden op gezondheid (GzH) GzHproblemen = GzH determinanten........................48
Groepen GzH determinanten........................................................................................48
Theoretisch overzicht van het model van Lalonde........................................................49
Aan de slag................................................................................................................... 49
Fertiliteit van de vrouw
Inleiding
Het aantal kinderen per vrouw (fertiliteitsratio) neemt af.
Hier uitgedrukt ‘total fertility rate’ in
reproductieve periode*
België
à 2010 – 1,72 Kinderen/vrouw
à 2023 – 1,47 kinderen/vrouw
Globaar
à 2010 – 2,6 Kinderen/vrouw
à 2023 – 2,2 kinderen/vrouw
Vrouwen beginnen later aan kinderen dan
vroeger:
Gemiddelde leeftijd (België) 31,3 jaar
, Gemiddelde leeftijd (België) bij eerste kind 29,6 jaar
Invloed anticonceptie
Welvaart (hoe hoger welvaart land, hoe minder kinderen per vrouw)
Opleidingsniveau
Hogere levensverwachting
Steeds vroeger menarche
(vroege) seksuele activiteit + seksualiteit wordt gezien als persoonlijke en
relationele ontwikkeling
o Meer seksuele risico’s (SOA’s)
8-12 % van de koppels (in de reproductieve leeftijd) wereldwijd kampt met
vruchtbaarheidsproblemen
Onvruchtbaarheid bij vrouwen van reproductieve leeftijd
o In de westerse wereld: 1 op 7 koppels
o In 3e wereld landen: 1 op 4 koppels
, Inleidende begrippen
Fertiliteit (‘vruchtbaarheid’): wordt meestal uitgedrukt als de kans op een
zwangerschap binnen 1 jaar
Fecunditeit is de zwangerschapskans per maand (biologische vruchtbaarheid)
Time to Pregnancy (TTP): duur tot zwangerschap bij onbeschermde coïtus (in
maanden)
Fecundability ratio (FR): is de cyclus specifieke kans op een zwangerschap
onder de blootgestelde vrouwen, gedeeld door de kans op zwangerschap bij niet-
blootgestelde vrouwen
Subfertiliteit: indien na 12 maanden onbeschermde coïtus geen zwangerschap
is opgetreden.
Epigenetica (1)
Het genoom = erfelijke materiaal in de cellen (DNA)
Het EPI-genoom besturingssysteem van genen, bepaald welke genen tot
expressie worden gebracht.
Epigenetische veranderingen (kunnen ook overgeerft worden)
Epigenetica
= De studie van overerfbare veranderingen in genexpressie, waarbij er geen
verandering optreedt in de DNA code zelf, omkeerbare erfelijke veranderingen in
de genfunctie.
Epigenetica (2)
Omgevingsfactoren hebben invloed op de genexpressie!
Wat betekent dat
Deze invloed op elke moment in het leven kan (gameet, embryo, foetus, baby,
puber, ...)
Er is een blijvend effect van deze factoren op genexpressie
“geheugen” van geslachtscellen wordt doorgegeven aan kind
Transgenerationeel effect
