Hoorcollege 1: het gebruik van algoritmes bij overheidstoezicht
Actualiteit
IJV (Inspectie Justitie en Veiligheid) betreft de detentie van Weski. Zij is vastgezet op een
niet erkende plaats in strijd met de PI-wet.
BFT → wijst notarissen op het feit dat ze zich aan de regels moeten houden.
AP → draagt minister SZW op om persoonsgegevens binnen twee maanden te vernieti-
gen.
Vrijwel dagelijks worden er voorbeelden besproken van toezichthouders of instanties die
tegen bepaalde misstanden aanlopen in de maatschappij. Deze voorbeelden worden be-
sproken in de media.
Wat is toezicht?
Je kan hier op verschillende manieren een antwoord op geven. Toezicht is kijken wat er in
de wet- en regelgeving staat. Bekijken of de normen die we hebben vastgesteld wel wor-
den nageleefd. Dit zijn de normen die de rechtssubjecten moeten naleven zoals de bur-
gers, de bedrijven en alle andere instellingen. Doen deze subjecten wat we van ze ver-
wachten.
➔ Dit is de juridische invalshoek: met juridische instrumenten het handhaven van de
wet- en regelgeving.
Drie manieren om naar toezicht te kijken
1. Juridische invalshoek: toezicht is het handhaven van wet- en regelgeving
2. Economische invalshoek: toezicht is het realiseren van publieke waarden en het
vergroten van welvaart
3. Psychologische invalshoek: toezicht is het positief beïnvloeden van gedrag van
personen
De economische invalshoek: gaat met name om het realiseren van publieke waarde en
het vergroten van welvaart. Het gaat om het waarborgen van de randvoorwaarden om
groei te stimuleren.
Psychologische invalshoek: je wilt met toezicht het gedrag van mensen beïnvloeden. Dit
kan door met de burgers te gaan praten of met instanties van gedachten te wisselen. Toe-
zicht is in deze zin het positief beïnvloeden van het gedrag.
Wat is toezicht? Kenmerken van toezicht I
• Verschijnsel in het openbaar bestuur, waarbij er een verhouding is tussen een toe-
zichthouder en een onder toezicht gestelde…
• …waartussen een vorm van communicatie bestaat waardoor de toezichthouder
op de hoogte blijft van (voorgenomen) handelen of niet handelen van de onder toe-
zicht gestelde…
• …en waarbij de toezichthouder dit (voorgenomen) handelen op continue basis be-
oordeelt…
, • …en naar behoefte beïnvloedt door de inzet van op een bevoegdheid berustend
vermogen.
Toezicht is een verschijnsel in het openbaar bestuur. Het toezicht vindt immers plaats in
het kader van wet- en regelgeving en de normen die door de democratisch verkozen par-
tijen is vastgesteld.
Toezicht gaat om de relatie tussen de ondertoezichtgestelde en de toezichthouder.
De toezichthouder bezoekt instellingen en bedrijven om te kijken of ze zich aan de wet
houden. Maar ook de instellingen moeten rapporteren aan de toezichthouder. Het gaat in
brede lijnen over het uitwisselen van informatie.
Kenmerken van toezicht II (weten, wegen, wagen)
• Communicatie: de soort informatie, de manier van informatieverzameling
• Beoordeling: beoordeling, kenbaarheid van de maatstaven en gebreken in de be-
oordeling
• Beïnvloeding: machtsbasis, vormen van interventies
ofwel: deelprocessen van toezicht
• Informatieverwerving
• Oordeelsvorming
• Invloedsuitoefening
Toezicht is een continu proces, je verzameld informatie, die beoordeel je, je pleegt een
interventie en vervolgens begin je opnieuw met het verzamelen van informatie om te be-
oordelen of de eerder ingestelde interventie werkt.
Wij kijken vooral van het bestuursrecht naar toezicht, maar je kan het ook strafrechtelijk
of privaatrechtelijk bekijken.
Bij de verschillende deelgebieden heb je ook verschillende actoren (betrokken personen)
verantwoordelijk voor het toezicht.
Verschillende typen toezicht
, • Extern toezicht: ter waarborging van bepaalde publieke belangen, toezichtsrelaties
tussen overheden, burgers en bedrijven
• Intern toezicht: binnen bedrijven en instellingen
• Interbestuurlijk toezicht: tussen bestuursorganen
Wanneer we het over toezicht hebben, hebben we het over een heel breed scala aan ui-
tingsvormen. De verschillende typen zijn:
- Extern toezicht: is toezicht door een zelfstandige organisatie dat toezicht houdt op
bedrijven en organisaties
- Intern toezicht: dat speelt zich binnen organisaties af. Zoals bijvoorbeeld binnen
een verpleeghuis waar een raad van toezicht, toezicht houdt op de manier waarop
het beleid wordt uitgevoerd.
- Interbestuurlijk toezicht: hier gaat het om toezicht verhoudingen tussen bestuurs-
organen. Dit is vastgelegd in de Grondwet en zegt iets over de verhoudingen tussen
het Rijk, de provincies en de gemeenten. Het kan hierbij gaan om medebewind etc.
(hier gaan we inhoudelijk verder niet op in).
We gaan het vooral hebben over het externe toezicht, wat ook voor wat betreft de omvang
van het fenomeen toezicht, een veel grotere betekenis heeft dan de overige typen.
Wat is extern toezicht?
• Nalevingstoezicht: door (veelal) publieke organisaties (vaak op rijksniveau) op bur-
gers en bedrijven: NVWA, Kansspelautoriteit, Douane
• Uitvoeringstoezicht: door publieke organisaties op taakuitvoering door al of niet op
afstand van de overheid geplaatste, veelal (semi-)publieke, organisaties (ook wel
kwaliteitstoezicht): IGJ, Onderwijsinspectie, Inspectie Justitie en Veiligheid
Wat is extern toezicht?
Je kan hier een onderscheid maken tussen nalevingstoezicht en uitvoeringstoezicht.
De NVWA houdt zich met name bezig met nalevingstoezicht, net zoals de Kansspelauto-
riteit en de Douane. Dit zijn externe organisaties die bekijken of burgers, bedrijven en in-
stellingen zich aan de regels houden.
Bij uitvoeringstoezicht wordt er toezicht gehouden op publieke taken zoals de gezond-
heidszorg, justitie etc. Hierbij wordt er gekeken of er wordt voldaan aan de eisen die we
stellen aan de uitvoering.
Waarom is er eigenlijk toezicht?
Economische verklaring:
Toezicht is er, omdat markten niet perfect werken.
✓ Vormen van marktfalen
✓ Externe effecten
✓ Collectieve goederen
✓ Marktmacht
✓ Beperkte rationaliteit
✓ Asymmetrische informatie
, + Reactie op privatisering/verzelfstandiging overheidstaken: toezicht als coördinatieme-
chanisme in plaats van hiërarchie
Waarom is er eigenlijk toezicht?
Voor een belangrijk deel is het een economische verklaring. Dan gaat het met name om
marktfalen, maar er zijn ook andere redenen.
- Externe effecten: de markt functioneert wel maar de problemen komen ergens an-
ders te liggen. Zoals bij schadelijke effecten door grote fabrieken zoals Tatasteel
etc.
- Marktmacht: doordat verschillende bijvoorbeeld onderlinge prijsafspraken ma-
ken. In een ideale markt is er sprake van marktwerking: vraag en aanbod, concur-
rentie etc.
o Monopolievorming, kartelvorming etc.
- Collectieve goederen: hier faalt de markt ook zoals bijvoorbeeld het aanleggen van
snelwegen, dijken, spoorwegen etc. Dit kan je niet aan de markt overlaten, aange-
zien het economisch gezien niet rendabel is.
Asymmetrische informatie
• Complexiteit van (financiële) producten
• Moral hazard
• Belangentegenstelling/principal-agentprobleem
In de markt is er sprake van asymmetrische informatie: de afnemers hebben over het al-
gemeen veel minder kennis en informatie dan de aanbieders. Hier wordt door op toege-
zien door toezichthouders.
Toezicht in het publieke belang
“Toezicht is niet alleen het controleren van naleving maar ook het verspreiden van ver-
trouwen in het systeem.”
M. van Twist
Ook voor de verdeling van baten en lasten wordt er toezicht gehouden. De overheid inves-
teert veel en hierna stappen veelal pas andere investeerders in, hiermee neemt de over-
heid het grootste risico.
- Maar ook voor wat betreft de financiële markt grijpt de overheid in wanneer dit no-
dig is. Zoals tijdens de bankencrisis.
Daarnaast hebben we ook een publiek belang met betrekking tot toezicht.
- Toezicht is niet alleen het controleren van naleving, maar ook het verspreiden van
vertrouwen in het systeem.
Toezicht in het publieke belang?
WRR (2013)
> De nadruk ligt in veel discussies over toezicht eerder op de vraag of toezicht ertoe
bijdraagt dat wet- en regelgeving wordt nageleefd
> + een sterke oriëntatie op lasten
Actualiteit
IJV (Inspectie Justitie en Veiligheid) betreft de detentie van Weski. Zij is vastgezet op een
niet erkende plaats in strijd met de PI-wet.
BFT → wijst notarissen op het feit dat ze zich aan de regels moeten houden.
AP → draagt minister SZW op om persoonsgegevens binnen twee maanden te vernieti-
gen.
Vrijwel dagelijks worden er voorbeelden besproken van toezichthouders of instanties die
tegen bepaalde misstanden aanlopen in de maatschappij. Deze voorbeelden worden be-
sproken in de media.
Wat is toezicht?
Je kan hier op verschillende manieren een antwoord op geven. Toezicht is kijken wat er in
de wet- en regelgeving staat. Bekijken of de normen die we hebben vastgesteld wel wor-
den nageleefd. Dit zijn de normen die de rechtssubjecten moeten naleven zoals de bur-
gers, de bedrijven en alle andere instellingen. Doen deze subjecten wat we van ze ver-
wachten.
➔ Dit is de juridische invalshoek: met juridische instrumenten het handhaven van de
wet- en regelgeving.
Drie manieren om naar toezicht te kijken
1. Juridische invalshoek: toezicht is het handhaven van wet- en regelgeving
2. Economische invalshoek: toezicht is het realiseren van publieke waarden en het
vergroten van welvaart
3. Psychologische invalshoek: toezicht is het positief beïnvloeden van gedrag van
personen
De economische invalshoek: gaat met name om het realiseren van publieke waarde en
het vergroten van welvaart. Het gaat om het waarborgen van de randvoorwaarden om
groei te stimuleren.
Psychologische invalshoek: je wilt met toezicht het gedrag van mensen beïnvloeden. Dit
kan door met de burgers te gaan praten of met instanties van gedachten te wisselen. Toe-
zicht is in deze zin het positief beïnvloeden van het gedrag.
Wat is toezicht? Kenmerken van toezicht I
• Verschijnsel in het openbaar bestuur, waarbij er een verhouding is tussen een toe-
zichthouder en een onder toezicht gestelde…
• …waartussen een vorm van communicatie bestaat waardoor de toezichthouder
op de hoogte blijft van (voorgenomen) handelen of niet handelen van de onder toe-
zicht gestelde…
• …en waarbij de toezichthouder dit (voorgenomen) handelen op continue basis be-
oordeelt…
, • …en naar behoefte beïnvloedt door de inzet van op een bevoegdheid berustend
vermogen.
Toezicht is een verschijnsel in het openbaar bestuur. Het toezicht vindt immers plaats in
het kader van wet- en regelgeving en de normen die door de democratisch verkozen par-
tijen is vastgesteld.
Toezicht gaat om de relatie tussen de ondertoezichtgestelde en de toezichthouder.
De toezichthouder bezoekt instellingen en bedrijven om te kijken of ze zich aan de wet
houden. Maar ook de instellingen moeten rapporteren aan de toezichthouder. Het gaat in
brede lijnen over het uitwisselen van informatie.
Kenmerken van toezicht II (weten, wegen, wagen)
• Communicatie: de soort informatie, de manier van informatieverzameling
• Beoordeling: beoordeling, kenbaarheid van de maatstaven en gebreken in de be-
oordeling
• Beïnvloeding: machtsbasis, vormen van interventies
ofwel: deelprocessen van toezicht
• Informatieverwerving
• Oordeelsvorming
• Invloedsuitoefening
Toezicht is een continu proces, je verzameld informatie, die beoordeel je, je pleegt een
interventie en vervolgens begin je opnieuw met het verzamelen van informatie om te be-
oordelen of de eerder ingestelde interventie werkt.
Wij kijken vooral van het bestuursrecht naar toezicht, maar je kan het ook strafrechtelijk
of privaatrechtelijk bekijken.
Bij de verschillende deelgebieden heb je ook verschillende actoren (betrokken personen)
verantwoordelijk voor het toezicht.
Verschillende typen toezicht
, • Extern toezicht: ter waarborging van bepaalde publieke belangen, toezichtsrelaties
tussen overheden, burgers en bedrijven
• Intern toezicht: binnen bedrijven en instellingen
• Interbestuurlijk toezicht: tussen bestuursorganen
Wanneer we het over toezicht hebben, hebben we het over een heel breed scala aan ui-
tingsvormen. De verschillende typen zijn:
- Extern toezicht: is toezicht door een zelfstandige organisatie dat toezicht houdt op
bedrijven en organisaties
- Intern toezicht: dat speelt zich binnen organisaties af. Zoals bijvoorbeeld binnen
een verpleeghuis waar een raad van toezicht, toezicht houdt op de manier waarop
het beleid wordt uitgevoerd.
- Interbestuurlijk toezicht: hier gaat het om toezicht verhoudingen tussen bestuurs-
organen. Dit is vastgelegd in de Grondwet en zegt iets over de verhoudingen tussen
het Rijk, de provincies en de gemeenten. Het kan hierbij gaan om medebewind etc.
(hier gaan we inhoudelijk verder niet op in).
We gaan het vooral hebben over het externe toezicht, wat ook voor wat betreft de omvang
van het fenomeen toezicht, een veel grotere betekenis heeft dan de overige typen.
Wat is extern toezicht?
• Nalevingstoezicht: door (veelal) publieke organisaties (vaak op rijksniveau) op bur-
gers en bedrijven: NVWA, Kansspelautoriteit, Douane
• Uitvoeringstoezicht: door publieke organisaties op taakuitvoering door al of niet op
afstand van de overheid geplaatste, veelal (semi-)publieke, organisaties (ook wel
kwaliteitstoezicht): IGJ, Onderwijsinspectie, Inspectie Justitie en Veiligheid
Wat is extern toezicht?
Je kan hier een onderscheid maken tussen nalevingstoezicht en uitvoeringstoezicht.
De NVWA houdt zich met name bezig met nalevingstoezicht, net zoals de Kansspelauto-
riteit en de Douane. Dit zijn externe organisaties die bekijken of burgers, bedrijven en in-
stellingen zich aan de regels houden.
Bij uitvoeringstoezicht wordt er toezicht gehouden op publieke taken zoals de gezond-
heidszorg, justitie etc. Hierbij wordt er gekeken of er wordt voldaan aan de eisen die we
stellen aan de uitvoering.
Waarom is er eigenlijk toezicht?
Economische verklaring:
Toezicht is er, omdat markten niet perfect werken.
✓ Vormen van marktfalen
✓ Externe effecten
✓ Collectieve goederen
✓ Marktmacht
✓ Beperkte rationaliteit
✓ Asymmetrische informatie
, + Reactie op privatisering/verzelfstandiging overheidstaken: toezicht als coördinatieme-
chanisme in plaats van hiërarchie
Waarom is er eigenlijk toezicht?
Voor een belangrijk deel is het een economische verklaring. Dan gaat het met name om
marktfalen, maar er zijn ook andere redenen.
- Externe effecten: de markt functioneert wel maar de problemen komen ergens an-
ders te liggen. Zoals bij schadelijke effecten door grote fabrieken zoals Tatasteel
etc.
- Marktmacht: doordat verschillende bijvoorbeeld onderlinge prijsafspraken ma-
ken. In een ideale markt is er sprake van marktwerking: vraag en aanbod, concur-
rentie etc.
o Monopolievorming, kartelvorming etc.
- Collectieve goederen: hier faalt de markt ook zoals bijvoorbeeld het aanleggen van
snelwegen, dijken, spoorwegen etc. Dit kan je niet aan de markt overlaten, aange-
zien het economisch gezien niet rendabel is.
Asymmetrische informatie
• Complexiteit van (financiële) producten
• Moral hazard
• Belangentegenstelling/principal-agentprobleem
In de markt is er sprake van asymmetrische informatie: de afnemers hebben over het al-
gemeen veel minder kennis en informatie dan de aanbieders. Hier wordt door op toege-
zien door toezichthouders.
Toezicht in het publieke belang
“Toezicht is niet alleen het controleren van naleving maar ook het verspreiden van ver-
trouwen in het systeem.”
M. van Twist
Ook voor de verdeling van baten en lasten wordt er toezicht gehouden. De overheid inves-
teert veel en hierna stappen veelal pas andere investeerders in, hiermee neemt de over-
heid het grootste risico.
- Maar ook voor wat betreft de financiële markt grijpt de overheid in wanneer dit no-
dig is. Zoals tijdens de bankencrisis.
Daarnaast hebben we ook een publiek belang met betrekking tot toezicht.
- Toezicht is niet alleen het controleren van naleving, maar ook het verspreiden van
vertrouwen in het systeem.
Toezicht in het publieke belang?
WRR (2013)
> De nadruk ligt in veel discussies over toezicht eerder op de vraag of toezicht ertoe
bijdraagt dat wet- en regelgeving wordt nageleefd
> + een sterke oriëntatie op lasten
