Internationaal strafrecht
Blok 5
,Inhoudsopgave
H1. Algemene inleiding.........................................................................................................................................3
H2. Uniestrafrecht................................................................................................................................................8
H3. Rechtsmacht.................................................................................................................................................26
H4. Uitlevering....................................................................................................................................................50
H5. Overlevering.................................................................................................................................................75
H6. Opsporingshulp en kleine rechtshulp.........................................................................................................104
H7. Overdracht en overname van strafvervolging...........................................................................................133
H8. Overdracht en overname van de tenuitvoerlegging van buitenlandse strafrechtelijke beslissingen........140
H9. Internationale misdrijven in het Nederlandse strafrecht en internationale strafrechtspraak..................164
,H1. Algemene inleiding
1.1 Inleiding
Internationaal strafrecht is wijdverspreid aanwezig voor wie er aandacht voor heeft. Een aantal
sprekende voorbeelden illustreert dit. De Russische invasie van Oekraïne op 24 februari 2022 roept
vanuit internationaal strafrechtelijk perspectief vragen op, zoals of deze invasie kan worden
gekwalificeerd als het internationale misdrijf agressie, of de verantwoordelijken hiervoor of voor
oorlogsmisdrijven vervolgd kunnen worden, en zo ja, of dit via nationale of internationale
strafgerechten gebeurt. Dichter bij huis speelt de vervolging in Nederland van vier verdachten voor
hun betrokkenheid bij de raketaanval op vlucht MH17 boven Oekraïne op 17 juli 2014. Dit roept
vragen op over de rechtsmacht van Nederland over niet-Nederlandse verdachten die buiten
Nederland een daad pleegden tegen een Maleisisch vliegtuig, en wat de rol is van het feit dat 198 van
de 296 slachtoffers de Nederlandse nationaliteit hadden. Verder is de Amerikaanse praktijk van
extraordinary rendition een belangrijk onderwerp. Daarbij worden personen zonder proces opgepakt
en ondergebracht in geheime detentiecentra, onder andere in Europa. De vraag rijst of dit kan
worden beschouwd als het internationale misdrijf gedwongen verdwijning. Ook relevant is de situatie
waarin Nederland mogelijk een persoon met zowel de Pakistaanse als Nederlandse nationaliteit
uitlevert aan de Verenigde Staten, terwijl die persoon in Pakistan is gefolterd op initiatief van
Amerikaanse functionarissen. Hierbij is de vraag of uitlevering toegestaan is onder deze
omstandigheden. Een andere spraakmakende zaak is die van Van Laarhoven. De Nederlandse
autoriteiten informeerden de Thaise autoriteiten over mogelijke betrokkenheid van Van Laarhoven
bij drugshandel, zonder te vermelden dat deze in Nederland wordt gedoogd. Nederland vroeg
aanvankelijk om rechtshulp, maar na uitblijvende medewerking stuurde een Nederlandse
verbindingsofficier een brief aan de Thaise procureur-generaal met het verzoek om strafrechtelijk op
te treden onder Thais recht. De Nationale ombudsman noemde het ongeloofwaardig dat de
Nederlandse autoriteiten niet hadden voorzien dat Thailand tot vervolging zou overgaan. Deze zaak
roept de vraag op of Nederland informatie mag delen met staten waarvan bekend is dat zij slechte
detentieomstandigheden kennen en zware straffen opleggen, bijvoorbeeld bij drugszaken. Van
Laarhoven werd in Thailand niet voor drugshandel maar voor witwassen veroordeeld tot 75 jaar
gevangenisstraf. Na een motie van de Tweede Kamer reisde de minister van Justitie naar Thailand om
te bewerkstelligen dat Van Laarhoven zijn straf in Nederland mocht uitzitten. Hij is daarop
overgebracht en heeft zijn Thaise straf hier uitgezeten. Dit roept vragen op over de grondslag waarop
een straf van dergelijke lengte in Nederland kan worden uitgevoerd, terwijl het Nederlandse
strafrecht zulke lange straffen niet kent. Ook rijst de vraag waarom hiervoor andere regels gelden
dan voor Nederlanders die in Hongarije zijn veroordeeld wegens drugshandel tijdens het Sziget-
festival. Al deze voorbeelden raken aan aspecten die onder het internationaal strafrecht vallen. Toch
bestaat er geen eenduidige definitie van het begrip ‘internationaal strafrecht’. Wat wel vaststaat is
dat internationaal strafrecht niet simpelweg het optellen van internationaal recht en strafrecht is.
1.2. Onderdelen van internationaal strafrecht
Internationaal strafrecht omvat die onderdelen van het internationaal recht en nationaal strafrecht
die betrekking hebben op de strafbaarstelling, opsporing, vervolging en berechting van
grensoverschrijdende strafbare feiten, evenals de tenuitvoerlegging van de bijbehorende sancties.
Aan de hand van een fictieve strafzaak wordt vanuit Nederlands perspectief een beeld geschetst van
de belangrijkste vormen van samenwerking tussen staten in strafzaken. Daarbij wordt de
behandeling van internationale misdrijven door internationale of nationale strafgerechten buiten
beschouwing gelaten in deze paragraaf, omdat dat onderwerp in hoofdstuk 9 uitgebreid wordt
behandeld, samen met de samenwerking van staten met internationale strafgerechten.
De fictieve zaak betreft drie broers die vermoedelijk betrokken zijn bij de productie, uitvoer en
verkoop van ecstasy. Adriaan en Bert bezitten een farmaceutisch bedrijf in Breda dat ook zaken doet
, in Canada. Adriaan levert grondstoffen aan twee studenten die daaruit ecstasy produceren, terwijl
Bert de pillen verstopt in zendingen naar Canada. In Vancouver haalt hun broer Cees, werkzaam bij
de Canadese vestiging, de pillen eruit en verkoopt ze. Voor Adriaan en Bert is vervolging in Nederland
vanzelfsprekend omdat zij daar opereren. Voor Cees, die de dubbele nationaliteit heeft en in Canada
werkt, geldt dat Nederland rechtsmacht kan uitoefenen op basis van artikel 7 lid 1 van het Wetboek
van Strafrecht, mede omdat de betreffende handelingen ook in Canada strafbaar zijn.
Bij een inval in het Nederlandse bedrijf wordt Bert gearresteerd en administratie in beslag genomen.
Adriaan is op dat moment in Turkije. Op basis van de inbeslaggenomen gegevens vermoedt men dat
het bedrijf illegaal exporteert naar Canada. De Nederlandse autoriteiten vragen Canada vervolgens
om de Canadese vestiging te doorzoeken en administratie over te dragen, wat kan op basis van een
bilateraal rechtshulpverdrag. De verkregen informatie bevestigt de verdenkingen, waarna besloten
wordt de strafzaak in Nederland te concentreren, mede gezien de locatie van de productie en de
woonplaats van twee verdachten.
Nederland vraagt daarop aan Turkije de uitlevering van Adriaan, en aan Canada die van Cees.
Uitlevering ter strafvervolging is hier aan de orde en vindt zijn grondslag in verdragen die Nederland
met beide landen heeft gesloten. Daarnaast vraagt Nederland Turkije om conservatoir beslag te
leggen op een boot, mogelijk aangeschaft met crimineel geld, op basis van een verdrag over
witwasbestrijding en inbeslagneming. De drie broers worden in Nederland ieder veroordeeld tot acht
jaar gevangenisstraf en de rechter verklaart de boot verbeurd, omdat deze met opbrengsten van
strafbare feiten is verkregen.
Bij de tenuitvoerlegging van de straffen wil Cees zijn straf in Canada uitzitten, aangezien hij daar
familie heeft en zijn toekomstperspectief beter is. Nederland verzoekt Canada de straf over te
nemen, wat kan op basis van het Verdrag inzake de overbrenging van gevonniste personen (VOGP
1983). Canada is daartoe niet verplicht, maar wel bevoegd omdat Cees ook de Canadese nationaliteit
heeft. Indien Canada instemt, wordt Cees niet uitgeleverd, maar overgebracht op grond van het
VOGP. Dit lijkt qua uitvoering op uitlevering, maar de juridische basis is anders: bij uitlevering ter
tenuitvoerlegging gaat het om de uitvoering van een straf die in het verzoekende land is opgelegd,
terwijl het VOGP overdracht van een opgelegde straf aan een andere staat regelt.
De casus wordt bewust eenvoudig gehouden, maar laat wel zien dat samenwerking via wederzijdse
erkenning niet aan de orde is in dit geval, omdat Canada en Turkije geen EU-lidstaten zijn. Als Bert in
België had gewoond en was aangehouden, dan had Nederland zijn overlevering moeten verkrijgen
via het Europees aanhoudingsbevel. België zou in dat geval ook de in Nederland opgelegde straf
hebben moeten erkennen en kunnen uitvoeren.
Twee factoren maken de casus complexer. De eerste betreft de rechtsmacht over Cees: die kan niet
alleen gebaseerd zijn op het nationaliteitsbeginsel, maar ook op het territorialiteitsbeginsel, omdat
zijn deelname aan de criminele organisatie mede gericht was op activiteiten in Nederland. De tweede
factor betreft het feit dat het hier gaat om commune delicten, maar dat de samenwerking tussen
staten hierop gebaseerd kan worden via internationale verdragen, zoals het VN-verdrag tegen
sluikhandel in verdovende middelen (1988). Dit verdrag biedt grondslagen voor uitlevering,
rechtshulp en beslaglegging. Dergelijke multilaterale verdragen maken samenwerking met landen
zonder bilaterale verdragen mogelijk, maar zorgen ook voor een versnippering van juridische
grondslagen. Zo kan Nederland op basis van dit verdrag personen uitleveren aan landen als Marokko,
waarmee geen bilateraal uitleveringsverdrag bestaat. Dit toont aan dat het internationaal strafrecht
gebruikmaakt van een breed scala aan bronnen voor internationale samenwerking in strafzaken.
1.3. Bronnen van het internationaal strafrecht
1.3.1. Nederlandse bronnen
Vanuit Nederlands perspectief laat de nationale regelgeving zien dat het internationaal strafrecht op
een onoverzichtelijke en moeilijk toegankelijke manier is geregeld. Nederland heeft, net als België,
geen algemeen wetboek voor internationale samenwerking in strafzaken, in tegenstelling tot landen
als Duitsland, Zwitserland en Oostenrijk. In plaats daarvan zijn veel vormen van samenwerking
ondergebracht in afzonderlijke, bijzondere wetten. Het aantal van deze bijzondere wetten is
Blok 5
,Inhoudsopgave
H1. Algemene inleiding.........................................................................................................................................3
H2. Uniestrafrecht................................................................................................................................................8
H3. Rechtsmacht.................................................................................................................................................26
H4. Uitlevering....................................................................................................................................................50
H5. Overlevering.................................................................................................................................................75
H6. Opsporingshulp en kleine rechtshulp.........................................................................................................104
H7. Overdracht en overname van strafvervolging...........................................................................................133
H8. Overdracht en overname van de tenuitvoerlegging van buitenlandse strafrechtelijke beslissingen........140
H9. Internationale misdrijven in het Nederlandse strafrecht en internationale strafrechtspraak..................164
,H1. Algemene inleiding
1.1 Inleiding
Internationaal strafrecht is wijdverspreid aanwezig voor wie er aandacht voor heeft. Een aantal
sprekende voorbeelden illustreert dit. De Russische invasie van Oekraïne op 24 februari 2022 roept
vanuit internationaal strafrechtelijk perspectief vragen op, zoals of deze invasie kan worden
gekwalificeerd als het internationale misdrijf agressie, of de verantwoordelijken hiervoor of voor
oorlogsmisdrijven vervolgd kunnen worden, en zo ja, of dit via nationale of internationale
strafgerechten gebeurt. Dichter bij huis speelt de vervolging in Nederland van vier verdachten voor
hun betrokkenheid bij de raketaanval op vlucht MH17 boven Oekraïne op 17 juli 2014. Dit roept
vragen op over de rechtsmacht van Nederland over niet-Nederlandse verdachten die buiten
Nederland een daad pleegden tegen een Maleisisch vliegtuig, en wat de rol is van het feit dat 198 van
de 296 slachtoffers de Nederlandse nationaliteit hadden. Verder is de Amerikaanse praktijk van
extraordinary rendition een belangrijk onderwerp. Daarbij worden personen zonder proces opgepakt
en ondergebracht in geheime detentiecentra, onder andere in Europa. De vraag rijst of dit kan
worden beschouwd als het internationale misdrijf gedwongen verdwijning. Ook relevant is de situatie
waarin Nederland mogelijk een persoon met zowel de Pakistaanse als Nederlandse nationaliteit
uitlevert aan de Verenigde Staten, terwijl die persoon in Pakistan is gefolterd op initiatief van
Amerikaanse functionarissen. Hierbij is de vraag of uitlevering toegestaan is onder deze
omstandigheden. Een andere spraakmakende zaak is die van Van Laarhoven. De Nederlandse
autoriteiten informeerden de Thaise autoriteiten over mogelijke betrokkenheid van Van Laarhoven
bij drugshandel, zonder te vermelden dat deze in Nederland wordt gedoogd. Nederland vroeg
aanvankelijk om rechtshulp, maar na uitblijvende medewerking stuurde een Nederlandse
verbindingsofficier een brief aan de Thaise procureur-generaal met het verzoek om strafrechtelijk op
te treden onder Thais recht. De Nationale ombudsman noemde het ongeloofwaardig dat de
Nederlandse autoriteiten niet hadden voorzien dat Thailand tot vervolging zou overgaan. Deze zaak
roept de vraag op of Nederland informatie mag delen met staten waarvan bekend is dat zij slechte
detentieomstandigheden kennen en zware straffen opleggen, bijvoorbeeld bij drugszaken. Van
Laarhoven werd in Thailand niet voor drugshandel maar voor witwassen veroordeeld tot 75 jaar
gevangenisstraf. Na een motie van de Tweede Kamer reisde de minister van Justitie naar Thailand om
te bewerkstelligen dat Van Laarhoven zijn straf in Nederland mocht uitzitten. Hij is daarop
overgebracht en heeft zijn Thaise straf hier uitgezeten. Dit roept vragen op over de grondslag waarop
een straf van dergelijke lengte in Nederland kan worden uitgevoerd, terwijl het Nederlandse
strafrecht zulke lange straffen niet kent. Ook rijst de vraag waarom hiervoor andere regels gelden
dan voor Nederlanders die in Hongarije zijn veroordeeld wegens drugshandel tijdens het Sziget-
festival. Al deze voorbeelden raken aan aspecten die onder het internationaal strafrecht vallen. Toch
bestaat er geen eenduidige definitie van het begrip ‘internationaal strafrecht’. Wat wel vaststaat is
dat internationaal strafrecht niet simpelweg het optellen van internationaal recht en strafrecht is.
1.2. Onderdelen van internationaal strafrecht
Internationaal strafrecht omvat die onderdelen van het internationaal recht en nationaal strafrecht
die betrekking hebben op de strafbaarstelling, opsporing, vervolging en berechting van
grensoverschrijdende strafbare feiten, evenals de tenuitvoerlegging van de bijbehorende sancties.
Aan de hand van een fictieve strafzaak wordt vanuit Nederlands perspectief een beeld geschetst van
de belangrijkste vormen van samenwerking tussen staten in strafzaken. Daarbij wordt de
behandeling van internationale misdrijven door internationale of nationale strafgerechten buiten
beschouwing gelaten in deze paragraaf, omdat dat onderwerp in hoofdstuk 9 uitgebreid wordt
behandeld, samen met de samenwerking van staten met internationale strafgerechten.
De fictieve zaak betreft drie broers die vermoedelijk betrokken zijn bij de productie, uitvoer en
verkoop van ecstasy. Adriaan en Bert bezitten een farmaceutisch bedrijf in Breda dat ook zaken doet
, in Canada. Adriaan levert grondstoffen aan twee studenten die daaruit ecstasy produceren, terwijl
Bert de pillen verstopt in zendingen naar Canada. In Vancouver haalt hun broer Cees, werkzaam bij
de Canadese vestiging, de pillen eruit en verkoopt ze. Voor Adriaan en Bert is vervolging in Nederland
vanzelfsprekend omdat zij daar opereren. Voor Cees, die de dubbele nationaliteit heeft en in Canada
werkt, geldt dat Nederland rechtsmacht kan uitoefenen op basis van artikel 7 lid 1 van het Wetboek
van Strafrecht, mede omdat de betreffende handelingen ook in Canada strafbaar zijn.
Bij een inval in het Nederlandse bedrijf wordt Bert gearresteerd en administratie in beslag genomen.
Adriaan is op dat moment in Turkije. Op basis van de inbeslaggenomen gegevens vermoedt men dat
het bedrijf illegaal exporteert naar Canada. De Nederlandse autoriteiten vragen Canada vervolgens
om de Canadese vestiging te doorzoeken en administratie over te dragen, wat kan op basis van een
bilateraal rechtshulpverdrag. De verkregen informatie bevestigt de verdenkingen, waarna besloten
wordt de strafzaak in Nederland te concentreren, mede gezien de locatie van de productie en de
woonplaats van twee verdachten.
Nederland vraagt daarop aan Turkije de uitlevering van Adriaan, en aan Canada die van Cees.
Uitlevering ter strafvervolging is hier aan de orde en vindt zijn grondslag in verdragen die Nederland
met beide landen heeft gesloten. Daarnaast vraagt Nederland Turkije om conservatoir beslag te
leggen op een boot, mogelijk aangeschaft met crimineel geld, op basis van een verdrag over
witwasbestrijding en inbeslagneming. De drie broers worden in Nederland ieder veroordeeld tot acht
jaar gevangenisstraf en de rechter verklaart de boot verbeurd, omdat deze met opbrengsten van
strafbare feiten is verkregen.
Bij de tenuitvoerlegging van de straffen wil Cees zijn straf in Canada uitzitten, aangezien hij daar
familie heeft en zijn toekomstperspectief beter is. Nederland verzoekt Canada de straf over te
nemen, wat kan op basis van het Verdrag inzake de overbrenging van gevonniste personen (VOGP
1983). Canada is daartoe niet verplicht, maar wel bevoegd omdat Cees ook de Canadese nationaliteit
heeft. Indien Canada instemt, wordt Cees niet uitgeleverd, maar overgebracht op grond van het
VOGP. Dit lijkt qua uitvoering op uitlevering, maar de juridische basis is anders: bij uitlevering ter
tenuitvoerlegging gaat het om de uitvoering van een straf die in het verzoekende land is opgelegd,
terwijl het VOGP overdracht van een opgelegde straf aan een andere staat regelt.
De casus wordt bewust eenvoudig gehouden, maar laat wel zien dat samenwerking via wederzijdse
erkenning niet aan de orde is in dit geval, omdat Canada en Turkije geen EU-lidstaten zijn. Als Bert in
België had gewoond en was aangehouden, dan had Nederland zijn overlevering moeten verkrijgen
via het Europees aanhoudingsbevel. België zou in dat geval ook de in Nederland opgelegde straf
hebben moeten erkennen en kunnen uitvoeren.
Twee factoren maken de casus complexer. De eerste betreft de rechtsmacht over Cees: die kan niet
alleen gebaseerd zijn op het nationaliteitsbeginsel, maar ook op het territorialiteitsbeginsel, omdat
zijn deelname aan de criminele organisatie mede gericht was op activiteiten in Nederland. De tweede
factor betreft het feit dat het hier gaat om commune delicten, maar dat de samenwerking tussen
staten hierop gebaseerd kan worden via internationale verdragen, zoals het VN-verdrag tegen
sluikhandel in verdovende middelen (1988). Dit verdrag biedt grondslagen voor uitlevering,
rechtshulp en beslaglegging. Dergelijke multilaterale verdragen maken samenwerking met landen
zonder bilaterale verdragen mogelijk, maar zorgen ook voor een versnippering van juridische
grondslagen. Zo kan Nederland op basis van dit verdrag personen uitleveren aan landen als Marokko,
waarmee geen bilateraal uitleveringsverdrag bestaat. Dit toont aan dat het internationaal strafrecht
gebruikmaakt van een breed scala aan bronnen voor internationale samenwerking in strafzaken.
1.3. Bronnen van het internationaal strafrecht
1.3.1. Nederlandse bronnen
Vanuit Nederlands perspectief laat de nationale regelgeving zien dat het internationaal strafrecht op
een onoverzichtelijke en moeilijk toegankelijke manier is geregeld. Nederland heeft, net als België,
geen algemeen wetboek voor internationale samenwerking in strafzaken, in tegenstelling tot landen
als Duitsland, Zwitserland en Oostenrijk. In plaats daarvan zijn veel vormen van samenwerking
ondergebracht in afzonderlijke, bijzondere wetten. Het aantal van deze bijzondere wetten is
