INLEIDING Historische kritiek betekent niet het
verwerpen van alle informatie, maar is een
Overzicht van de historische kritiek gaat vorm van systematische kritiek!
over
De actuele relevantie
• methodes ontwikkeld door historici
• massamedia
• regels om met informatie om te gaan
• beeldmanipulatie
Voor datacollectie en -analyses heb je o beeldbewerker
enkele vaardigheden nodig o beeldmaker
• tekstuele analyse
• betrouwbaarheid van data o literaire regels
• evaluatie en kennis van het o terminologie
bronnenmateriaal o regels van het medium
• combinatie tussen bronnen en data
o toetsbaarheid Waar wordt er nadruk op gelegd, wat wordt
o bewijskracht verzwegen – en met welke reden?
Historische kritiek: systematische kritische Waarom ‘historische’ kritiek?
reflectie via wetenschappelijk vastgelegde
Welke regels maken het mogelijk om bronnen
regels.
uit het verleden objectief te bestuderen?
• verzamelen We kijken naar het verschil tussen
• evalueren historisch bronnenmateriaal en heden-
• verwerken daagse bronnen.
Twee essentiële vaardigheden die hierbij aan • (geen) directe observatie
te pas komen zijn • (geen) productie van (nieuwe) data
• academisch lezen Een besef van het verleden betekent niet
• navigeren in de samenleving als kritische meteen ook geschiedschrijving. Er ontstaat
burger een selectie in werkelijkheid
Misinformatie: onopzettelijk onjuiste • constructie op basis van sporen
informatie delen • eigen taal, achtergrond, kennis…
Desinformatie: foutieve informatie Hetzelfde geldt voor sociale weten-
verspreiden voor eigen gewin schappers; er is geen één objectieve, waar te
Historische kritiek komt ook aan bod in nemen en kenbaar te maken realiteit binnen
criminologisch onderzoek – analyses van sociaalwetenschappelijk onderzoek.
fenomenen als basis voor een Triangulatie: het samenbrengen en
toekomstgericht beleid. Om inzicht te vergelijken van verschillende bronnen.
krijgen in fenomenen heb je diverse bronnen (enorm belangrijk binnen de historische
nodig kritiek)
• respondenten 1 De bron geeft reeds
• documenten een interpretatie
Informatiebronnen kennen veel diverse weer van feiten
aarden 2 De onderzoeker
evalueert en
• eigen ontstaanscontext en kenmerken
interpreteert
• formele regels
• eigen taalgebruik 3 De onderzoeker
bouwt een bredere
interpretatie
, Vroeger baseerde men zich op het empirisme: Gelijktijdigheid van een primaire bron is een
dat is op basis van zintuiglijke kenmerk, maar geen noodzakelijke
waarnemingen tot waarachtige kennis voorwaarde.
komen.
Het statuut van bron is afhankelijk van de
Maar waarneming berust op detectie- en vraagstelling.
identificatieprocessen. Dit is aangeleerd.
Typologie van bronnen
Hierdoor komt men tot de conclusie dat er
geen “objectieve” toegang tot feiten • geschreven bronnen
bestaat. Feiten zijn altijd een selectieve o niet-verhalend: door een openbare of
weergave en dus subjectief. private instantie die vaak een
rechtssituatie scheppen
“Objectieve feiten” zijn algemeen
- diplomatische bronnen
geaccepteerde interpretaties.
(oorkonden)
- bronnen van sociale boekhouding
(schriftelijke neerslag van RM)
TYPOLOGIE o verhalend: geeft als doel om een
Wetenschappelijk onderzoek wordt inhoud/boodschap te laten
gekenmerkt door vereiste van overkomen
herhaalbaarheid. - informatieve geschriften
- literaire bronnen
• verstoringen (deels) wegwerken - egodocumenten
• transparantie • ongeschreven bronnen
o gebruikte methodologie o materiële voorwerpen: archeo-
o affiliatie logische sporen
Wat is een bron? - gerechtsgebouwen
- films
Voorwerp of getuigenis uit of over het o mondelinge overlevering: Oral
verleden waarop historici steunen om beeld History
te creëren. - interviews
Bron: elk spoor van menselijke activiteit van Evoluties in brontypes
waaruit informatie ons bereikt.
Veranderende ‘dragers’ en versnelling in
• overblijfselen: ‘uit’ het verleden communicatie. Anders bewaren leidt tot
• overleveringen: ‘over’ het verleden andere kennis
Een belangrijk onderscheidend criterium Ook de massamedia speelt hier een
• bewuste ↔ onbewuste creatie belangrijke rol in
Noodzakelijk voor wetenschappelijk • massa bereik van mensen
onderzoek. • belangrijke informatiefunctie
• vrijheid ↔ censuur
Er kunnen interpretatieproblemen ontstaan • politieke spreekbuizen en propaganda
• verstoringen in context • persconcentraties, commerciële en
• secundaire depositie economische logica
Unwitting testimony: de onbewuste of THE AGE OF MASS COMMUNICATION: opslag
onbedoelde info die een bron prijsgeeft. en een blijvende consultatiemogelijkheid
Primaire bron: historische bron A GLOBAL VILLAGE: identiek beginnen
denken en handelen, heeft een effect op
• rechtstreekse informatie
politieke besluitvorming
• gelijktijdig met gebeurtenis
THE MEDIUM IS THE MESSAGE: vorm is
Secundaire bron: historisch werk belangrijker dan de boodschap
• op basis van historische bron • impact op kennis en analyse
• onrechtstreekse link • close reading ↔ distant reading
• reflectie en interpretatie
Er is echter geen ondubbelzinnig
onderscheid.
verwerpen van alle informatie, maar is een
Overzicht van de historische kritiek gaat vorm van systematische kritiek!
over
De actuele relevantie
• methodes ontwikkeld door historici
• massamedia
• regels om met informatie om te gaan
• beeldmanipulatie
Voor datacollectie en -analyses heb je o beeldbewerker
enkele vaardigheden nodig o beeldmaker
• tekstuele analyse
• betrouwbaarheid van data o literaire regels
• evaluatie en kennis van het o terminologie
bronnenmateriaal o regels van het medium
• combinatie tussen bronnen en data
o toetsbaarheid Waar wordt er nadruk op gelegd, wat wordt
o bewijskracht verzwegen – en met welke reden?
Historische kritiek: systematische kritische Waarom ‘historische’ kritiek?
reflectie via wetenschappelijk vastgelegde
Welke regels maken het mogelijk om bronnen
regels.
uit het verleden objectief te bestuderen?
• verzamelen We kijken naar het verschil tussen
• evalueren historisch bronnenmateriaal en heden-
• verwerken daagse bronnen.
Twee essentiële vaardigheden die hierbij aan • (geen) directe observatie
te pas komen zijn • (geen) productie van (nieuwe) data
• academisch lezen Een besef van het verleden betekent niet
• navigeren in de samenleving als kritische meteen ook geschiedschrijving. Er ontstaat
burger een selectie in werkelijkheid
Misinformatie: onopzettelijk onjuiste • constructie op basis van sporen
informatie delen • eigen taal, achtergrond, kennis…
Desinformatie: foutieve informatie Hetzelfde geldt voor sociale weten-
verspreiden voor eigen gewin schappers; er is geen één objectieve, waar te
Historische kritiek komt ook aan bod in nemen en kenbaar te maken realiteit binnen
criminologisch onderzoek – analyses van sociaalwetenschappelijk onderzoek.
fenomenen als basis voor een Triangulatie: het samenbrengen en
toekomstgericht beleid. Om inzicht te vergelijken van verschillende bronnen.
krijgen in fenomenen heb je diverse bronnen (enorm belangrijk binnen de historische
nodig kritiek)
• respondenten 1 De bron geeft reeds
• documenten een interpretatie
Informatiebronnen kennen veel diverse weer van feiten
aarden 2 De onderzoeker
evalueert en
• eigen ontstaanscontext en kenmerken
interpreteert
• formele regels
• eigen taalgebruik 3 De onderzoeker
bouwt een bredere
interpretatie
, Vroeger baseerde men zich op het empirisme: Gelijktijdigheid van een primaire bron is een
dat is op basis van zintuiglijke kenmerk, maar geen noodzakelijke
waarnemingen tot waarachtige kennis voorwaarde.
komen.
Het statuut van bron is afhankelijk van de
Maar waarneming berust op detectie- en vraagstelling.
identificatieprocessen. Dit is aangeleerd.
Typologie van bronnen
Hierdoor komt men tot de conclusie dat er
geen “objectieve” toegang tot feiten • geschreven bronnen
bestaat. Feiten zijn altijd een selectieve o niet-verhalend: door een openbare of
weergave en dus subjectief. private instantie die vaak een
rechtssituatie scheppen
“Objectieve feiten” zijn algemeen
- diplomatische bronnen
geaccepteerde interpretaties.
(oorkonden)
- bronnen van sociale boekhouding
(schriftelijke neerslag van RM)
TYPOLOGIE o verhalend: geeft als doel om een
Wetenschappelijk onderzoek wordt inhoud/boodschap te laten
gekenmerkt door vereiste van overkomen
herhaalbaarheid. - informatieve geschriften
- literaire bronnen
• verstoringen (deels) wegwerken - egodocumenten
• transparantie • ongeschreven bronnen
o gebruikte methodologie o materiële voorwerpen: archeo-
o affiliatie logische sporen
Wat is een bron? - gerechtsgebouwen
- films
Voorwerp of getuigenis uit of over het o mondelinge overlevering: Oral
verleden waarop historici steunen om beeld History
te creëren. - interviews
Bron: elk spoor van menselijke activiteit van Evoluties in brontypes
waaruit informatie ons bereikt.
Veranderende ‘dragers’ en versnelling in
• overblijfselen: ‘uit’ het verleden communicatie. Anders bewaren leidt tot
• overleveringen: ‘over’ het verleden andere kennis
Een belangrijk onderscheidend criterium Ook de massamedia speelt hier een
• bewuste ↔ onbewuste creatie belangrijke rol in
Noodzakelijk voor wetenschappelijk • massa bereik van mensen
onderzoek. • belangrijke informatiefunctie
• vrijheid ↔ censuur
Er kunnen interpretatieproblemen ontstaan • politieke spreekbuizen en propaganda
• verstoringen in context • persconcentraties, commerciële en
• secundaire depositie economische logica
Unwitting testimony: de onbewuste of THE AGE OF MASS COMMUNICATION: opslag
onbedoelde info die een bron prijsgeeft. en een blijvende consultatiemogelijkheid
Primaire bron: historische bron A GLOBAL VILLAGE: identiek beginnen
denken en handelen, heeft een effect op
• rechtstreekse informatie
politieke besluitvorming
• gelijktijdig met gebeurtenis
THE MEDIUM IS THE MESSAGE: vorm is
Secundaire bron: historisch werk belangrijker dan de boodschap
• op basis van historische bron • impact op kennis en analyse
• onrechtstreekse link • close reading ↔ distant reading
• reflectie en interpretatie
Er is echter geen ondubbelzinnig
onderscheid.
