Strafprocesrecht en
mensenrechten
1 Inleiding............................................................................................................. 17
2 Hoofdstuk 1: Organen en partijen bij het strafproces betrokken.......................19
2.1 De politiediensten....................................................................................... 19
2.1.1 Algemeen.............................................................................................. 19
2.1.2 Structuur............................................................................................... 20
2.1.2.1 De lokale politie.............................................................................. 20
2.1.2.2 De federale politie...........................................................................20
2.1.3 Aanwijzings- en vorderingsrecht...........................................................21
2.1.4 Onderscheid tussen officieren en agenten van gerechtelijke politie.....22
2.1.5 Bevoegdheden...................................................................................... 23
2.1.5.1 De bevoegdheden bij heterdaad.....................................................23
2.1.5.2 De normale ambtsbevoegdheden (buiten heterdaad)....................24
2.1.5.2.1 Op basis van het Wetboek van Stafvordering...........................24
2.1.5.2.2 Op basis van de bijzondere strafwetten....................................25
2.1.5.2.3 Op basis van delegatie..............................................................25
2.2 Het openbaar ministerie.............................................................................. 25
2.2.1 Statuut.................................................................................................. 25
2.2.2 Taken..................................................................................................... 30
2.2.2.1 Leiding over het opsporingsonderzoek...........................................31
2.2.2.2 Uitoefening van de strafvordering...................................................31
2.2.2.3 Vervolgen of seponeren..................................................................32
2.2.2.4 Waken over de toepassing van de wet............................................34
2.2.2.5 Uitvoering van de strafrechtelijke uitspraken..................................34
2.2.3 Hoofdkenmerken van het openbaar ministerie.....................................34
2.2.3.1 Functionele en hiërarchische eenheid.............................................35
2.2.3.2 Ruime zelfstandigheid.....................................................................35
1
Samenvatting Strafprocesrecht en mensenrechten
, 2.2.3.2.1 Ten opzichte van de hiërarchische meerderen binnen het
openbaar ministerie zelf..........................................................................36
2.2.3.2.2 Ten opzichte van de regering....................................................36
2.2.3.2.3 Ten opzichte van het strafgerecht waarbij de parketmagistraat
zijn ambt uitoefent................................................................................... 36
2.2.3.3 Ondeelbaarheid............................................................................... 36
2.3 De onderzoeksrechter................................................................................. 37
2.3.1 Algemeen.............................................................................................. 37
2.3.2 Statuut.................................................................................................. 38
2.4 De onderzoeksgerechten............................................................................. 40
2.4.1 De raadkamer....................................................................................... 40
2.4.1.1 Samenstelling................................................................................. 40
2.4.1.2 Bevoegdheden................................................................................ 40
2.4.2 De kamer van inbeschuldigingstelling...................................................41
2.4.2.1 Samenstelling................................................................................. 41
2.4.2.2 Bevoegdheden................................................................................ 42
2.5 De vonnisgerechten.................................................................................... 44
2.5.1 Taak en statuut...................................................................................... 44
2.5.2 De verschillende vonnisgerechten........................................................45
2.5.2.1 De politierechtbank.........................................................................45
2.5.2.2 De correctionele rechtbank.............................................................46
2.5.2.3 De jeugdrechtbank..........................................................................47
2.5.2.4 Het hof van beroep.........................................................................48
2.5.2.5 Het hof van assisen.........................................................................49
2.6 De strafuitvoeringsrechtbanken..................................................................52
2.7 Het Hof van Cassatie................................................................................... 53
2.8 De dader..................................................................................................... 54
2.8.1 Onderscheid.......................................................................................... 54
2.8.2 Vermoeden van onschuld......................................................................55
2
Samenvatting Strafprocesrecht en mensenrechten
, 2.8.3 Bijstand van een advocaat....................................................................56
2.9 De benadeelde............................................................................................ 56
2.9.1 De burgerlijke partij............................................................................... 56
2.9.2 De benadeelde persoon........................................................................57
2.10 De burgerrechtelijke aansprakelijke partij.................................................57
2.11 De tussenkomende partij..........................................................................58
3 Hoofdstuk 2: De Strafvordering.........................................................................59
3.1 Definitie....................................................................................................... 59
3.2 Uitoefening van de strafvordering...............................................................59
3.2.1 Klacht.................................................................................................... 60
3.2.2 Aangifte................................................................................................. 61
3.2.3 Machtiging............................................................................................ 62
3.3 Hinderpalen bij de uitoefening van de strafvordering.................................63
3.3.1 De gronden van schorsing van de strafvordering..................................63
3.3.1.1 De algemene regel: geen schorsing van de strafvordering.............63
3.3.1.2 Aanvulling van de algemene regel: de toepassing van het burgerlijk
bewijsrecht.................................................................................................. 64
3.3.1.3 De uitzondering: schorsing van de strafvordering..........................64
3.3.1.3.1 Prejudiciële vragen...................................................................65
3.3.1.3.1.1 Vragen van Belgisch grondwettelijk recht...........................65
3.3.1.3.1.2 Vragen betreffende de conformiteit van de nationale
strafrechtsnorm aan de normen van het Europees recht......................65
3.3.1.3.1.3 Vragen betreffende de interpretatie van
gemeenschappelijke rechtsregels van het Benelux-recht.....................66
3.3.1.3.2 Prejudiciële geschillen...............................................................66
3.3.1.3.2.1 Betwistingen over de echtheid van een geschrift...............66
3.3.1.3.2.2 Betwistingen over onroerende zakelijke rechten................66
3.3.1.3.2.3 Laster en lasterlijke aangifte...............................................66
3.3.1.3.2.4 Afstamming........................................................................67
3.3.2 De gronden van verval van de strafvordering.......................................67
3
Samenvatting Strafprocesrecht en mensenrechten
, 3.3.2.1 De opheffing van de strafwet..........................................................67
3.3.2.2 De dood van de verdachte..............................................................68
3.3.2.3 De betaling van een geldsom.........................................................68
3.3.2.3.1 De politie.................................................................................. 68
3.3.2.3.2 De administratie.......................................................................69
3.3.2.3.3 Het openbaar ministerie...........................................................69
3.3.2.4 Het voldoen aan de voorwaarden in het kader van de
strafbemiddeling......................................................................................... 69
3.3.2.5 Het gewijsde................................................................................... 69
3.3.2.5.1 Er moet een beslissing ten gronde zijn die uitspraak doet over
de strafvordering..................................................................................... 70
3.3.2.5.2 De beslissing moet kracht van gewijsde hebben verkregen.....71
3.3.2.5.3 Het moet een uitspraak in België gewezen zijn........................71
3.3.2.5.4 De nieuwe vervolgingen moeten dezelfde persoon betreffen...71
3.3.2.5.5 De nieuwe vervolgingen moeten op dezelfde feiten steunen. . .71
3.3.2.6 Amnestie......................................................................................... 72
3.3.2.7 Klachtafstand.................................................................................. 72
3.3.2.8 Verjaring.......................................................................................... 73
3.3.2.8.1 De verjaringstermijnen.............................................................74
3.3.2.8.2 De berekening van de termijn...................................................76
3.3.2.8.3 De stuiting van de verjaring van de strafvordering...................78
3.3.2.8.4 De schorsing van de verjaring van de strafvordering...............80
3.3.2.8.4.1 De inleidingszitting.............................................................81
3.3.2.8.4.2 Een wettelijk beletsel..........................................................81
3.3.2.8.4.3 De preliminaire exceptie.....................................................82
3.3.2.8.4.4 Het verzoek tot bijkomend onderzoek door de
inverdenkinggestelde........................................................................... 82
3.3.2.8.4.5 Het door de beklaagde aangetekend onontvankelijk of
ongedaan verzet................................................................................... 83
3.3.2.8.5 De redelijke termijn...................................................................84
4
Samenvatting Strafprocesrecht en mensenrechten
mensenrechten
1 Inleiding............................................................................................................. 17
2 Hoofdstuk 1: Organen en partijen bij het strafproces betrokken.......................19
2.1 De politiediensten....................................................................................... 19
2.1.1 Algemeen.............................................................................................. 19
2.1.2 Structuur............................................................................................... 20
2.1.2.1 De lokale politie.............................................................................. 20
2.1.2.2 De federale politie...........................................................................20
2.1.3 Aanwijzings- en vorderingsrecht...........................................................21
2.1.4 Onderscheid tussen officieren en agenten van gerechtelijke politie.....22
2.1.5 Bevoegdheden...................................................................................... 23
2.1.5.1 De bevoegdheden bij heterdaad.....................................................23
2.1.5.2 De normale ambtsbevoegdheden (buiten heterdaad)....................24
2.1.5.2.1 Op basis van het Wetboek van Stafvordering...........................24
2.1.5.2.2 Op basis van de bijzondere strafwetten....................................25
2.1.5.2.3 Op basis van delegatie..............................................................25
2.2 Het openbaar ministerie.............................................................................. 25
2.2.1 Statuut.................................................................................................. 25
2.2.2 Taken..................................................................................................... 30
2.2.2.1 Leiding over het opsporingsonderzoek...........................................31
2.2.2.2 Uitoefening van de strafvordering...................................................31
2.2.2.3 Vervolgen of seponeren..................................................................32
2.2.2.4 Waken over de toepassing van de wet............................................34
2.2.2.5 Uitvoering van de strafrechtelijke uitspraken..................................34
2.2.3 Hoofdkenmerken van het openbaar ministerie.....................................34
2.2.3.1 Functionele en hiërarchische eenheid.............................................35
2.2.3.2 Ruime zelfstandigheid.....................................................................35
1
Samenvatting Strafprocesrecht en mensenrechten
, 2.2.3.2.1 Ten opzichte van de hiërarchische meerderen binnen het
openbaar ministerie zelf..........................................................................36
2.2.3.2.2 Ten opzichte van de regering....................................................36
2.2.3.2.3 Ten opzichte van het strafgerecht waarbij de parketmagistraat
zijn ambt uitoefent................................................................................... 36
2.2.3.3 Ondeelbaarheid............................................................................... 36
2.3 De onderzoeksrechter................................................................................. 37
2.3.1 Algemeen.............................................................................................. 37
2.3.2 Statuut.................................................................................................. 38
2.4 De onderzoeksgerechten............................................................................. 40
2.4.1 De raadkamer....................................................................................... 40
2.4.1.1 Samenstelling................................................................................. 40
2.4.1.2 Bevoegdheden................................................................................ 40
2.4.2 De kamer van inbeschuldigingstelling...................................................41
2.4.2.1 Samenstelling................................................................................. 41
2.4.2.2 Bevoegdheden................................................................................ 42
2.5 De vonnisgerechten.................................................................................... 44
2.5.1 Taak en statuut...................................................................................... 44
2.5.2 De verschillende vonnisgerechten........................................................45
2.5.2.1 De politierechtbank.........................................................................45
2.5.2.2 De correctionele rechtbank.............................................................46
2.5.2.3 De jeugdrechtbank..........................................................................47
2.5.2.4 Het hof van beroep.........................................................................48
2.5.2.5 Het hof van assisen.........................................................................49
2.6 De strafuitvoeringsrechtbanken..................................................................52
2.7 Het Hof van Cassatie................................................................................... 53
2.8 De dader..................................................................................................... 54
2.8.1 Onderscheid.......................................................................................... 54
2.8.2 Vermoeden van onschuld......................................................................55
2
Samenvatting Strafprocesrecht en mensenrechten
, 2.8.3 Bijstand van een advocaat....................................................................56
2.9 De benadeelde............................................................................................ 56
2.9.1 De burgerlijke partij............................................................................... 56
2.9.2 De benadeelde persoon........................................................................57
2.10 De burgerrechtelijke aansprakelijke partij.................................................57
2.11 De tussenkomende partij..........................................................................58
3 Hoofdstuk 2: De Strafvordering.........................................................................59
3.1 Definitie....................................................................................................... 59
3.2 Uitoefening van de strafvordering...............................................................59
3.2.1 Klacht.................................................................................................... 60
3.2.2 Aangifte................................................................................................. 61
3.2.3 Machtiging............................................................................................ 62
3.3 Hinderpalen bij de uitoefening van de strafvordering.................................63
3.3.1 De gronden van schorsing van de strafvordering..................................63
3.3.1.1 De algemene regel: geen schorsing van de strafvordering.............63
3.3.1.2 Aanvulling van de algemene regel: de toepassing van het burgerlijk
bewijsrecht.................................................................................................. 64
3.3.1.3 De uitzondering: schorsing van de strafvordering..........................64
3.3.1.3.1 Prejudiciële vragen...................................................................65
3.3.1.3.1.1 Vragen van Belgisch grondwettelijk recht...........................65
3.3.1.3.1.2 Vragen betreffende de conformiteit van de nationale
strafrechtsnorm aan de normen van het Europees recht......................65
3.3.1.3.1.3 Vragen betreffende de interpretatie van
gemeenschappelijke rechtsregels van het Benelux-recht.....................66
3.3.1.3.2 Prejudiciële geschillen...............................................................66
3.3.1.3.2.1 Betwistingen over de echtheid van een geschrift...............66
3.3.1.3.2.2 Betwistingen over onroerende zakelijke rechten................66
3.3.1.3.2.3 Laster en lasterlijke aangifte...............................................66
3.3.1.3.2.4 Afstamming........................................................................67
3.3.2 De gronden van verval van de strafvordering.......................................67
3
Samenvatting Strafprocesrecht en mensenrechten
, 3.3.2.1 De opheffing van de strafwet..........................................................67
3.3.2.2 De dood van de verdachte..............................................................68
3.3.2.3 De betaling van een geldsom.........................................................68
3.3.2.3.1 De politie.................................................................................. 68
3.3.2.3.2 De administratie.......................................................................69
3.3.2.3.3 Het openbaar ministerie...........................................................69
3.3.2.4 Het voldoen aan de voorwaarden in het kader van de
strafbemiddeling......................................................................................... 69
3.3.2.5 Het gewijsde................................................................................... 69
3.3.2.5.1 Er moet een beslissing ten gronde zijn die uitspraak doet over
de strafvordering..................................................................................... 70
3.3.2.5.2 De beslissing moet kracht van gewijsde hebben verkregen.....71
3.3.2.5.3 Het moet een uitspraak in België gewezen zijn........................71
3.3.2.5.4 De nieuwe vervolgingen moeten dezelfde persoon betreffen...71
3.3.2.5.5 De nieuwe vervolgingen moeten op dezelfde feiten steunen. . .71
3.3.2.6 Amnestie......................................................................................... 72
3.3.2.7 Klachtafstand.................................................................................. 72
3.3.2.8 Verjaring.......................................................................................... 73
3.3.2.8.1 De verjaringstermijnen.............................................................74
3.3.2.8.2 De berekening van de termijn...................................................76
3.3.2.8.3 De stuiting van de verjaring van de strafvordering...................78
3.3.2.8.4 De schorsing van de verjaring van de strafvordering...............80
3.3.2.8.4.1 De inleidingszitting.............................................................81
3.3.2.8.4.2 Een wettelijk beletsel..........................................................81
3.3.2.8.4.3 De preliminaire exceptie.....................................................82
3.3.2.8.4.4 Het verzoek tot bijkomend onderzoek door de
inverdenkinggestelde........................................................................... 82
3.3.2.8.4.5 Het door de beklaagde aangetekend onontvankelijk of
ongedaan verzet................................................................................... 83
3.3.2.8.5 De redelijke termijn...................................................................84
4
Samenvatting Strafprocesrecht en mensenrechten
