Hoorcolleges Goederenrecht
Week 1A verhaal en voorrang algemeen
Inleiding
Goederenrecht gaat over de rechtsverhouding van een persoon ten
opzichte van een goed. Verbintenissenrecht gaat meer over de
rechtsverhouding van een persoon t.o.v. een ander persoon. Maar ook in
het goederenrecht gaat het ook over verhoudingen tussen een goed en
tussen partijen, hoogleraar Eggens heeft dat ook ooit iets gezegd over de
verhouding: als eigenaar heb je ook rechtsbetrekking tot alle andere
personen en als niet-eigenaar heb je verplichting om geen inbreuk te
maken op die eigenaar. Ik ben eigenaar van iets en daarmee heb ik
verhouding tot zaak en tot alle andere die niet eigenaar zijn, die hebben
verplichting geen inbreuk te maken op je eigendomsrecht. Dit geldt ook
voor andere goederenrechtelijke rechten.
Verhaal en voorrang
› Art. 3:277 lid 1 BW: gelijkheid van schuldeisers
› Netto-opbrengst wordt verdeeld;
› naar evenredigheid van ieders vordering
Dit begint bij art 3:376 en 3:277. Schuldenaren kunnen zich verhalen op
het hele vermogen, en gelijkheid van schuldeisers. Dus uitgangspunt is het
gehele vermogen en gelijkheid van schuldeiser. MAAR de wet kan
voorrang geven, denk aan retentierecht op hypotheek.
3:276 BW.
Dit artikel zegt dat het gaat om het gehele vermogen, tenzij wet of ovk
anders bepaald. Dus in principe sta je met je gehele vermogen in om je
schulden te voldoen, tenzij dus wet of ovk. Je kan afspreken met je
schuldeiser, dat eiser zich alleen op bepaalde goederen of maar 1 goed
kan verhalen, hij wordt dus contractueel beperkt. Ook op grond van de wet
zoals 447 RV: denk aan huis, kleding, aanwezige voorraad levensmiddelen,
die zijn vrijgesteld. Het is dus in beginsel het gehele vermogen, maar soms
ook het vermogen van derden; denk aan het retentierecht (een specifieke
recht van opschorten, terughalen van bepaalde zaak), dat is geregeld in
artikel 3:292 BW. Tegen over wie werkt het retentierecht? Dat vind je in
3:291, kan ook met derden met jonger/ouder recht, 3:292 zegt dan dat je
met voorrang kun verhalen. De fiscus heeft een bodemrecht en dus soms
ook goederen van derden verhalen. Daarnaast bestaat er een
derdenpand/derdenhypotheek, een vermogensbestanddeel verpand je
voor schulden van een ander, dan kan pand-/hypotheekhouder zich
verhalen op jouw goederen, voor een schuld van een derde.
Het nemen van verhaal
Hiermee wordt bedoeld de bevoegdheid van de schuldeiser om zich te
verhalen van 1 of meer goederen van een schuldenaar, dat kan niet
zomaar; in meeste gevallen is een executoriale titel vereist ex 430 RV. Als
jij als schuldeiser een vordering hebt op een schuldenaar moet je eerst
een executoriale titel hebben, dat geeft jouw de bevoegdheid om beslag te
,nemen en dan kun je ook executoriaal beslag leggen ex 439 RV, die
opbrengsten kun je gebruiken om je vordering te voldoen. Het hoeft niet
altijd met een veroordelend vonnis te zijn als we spreken van een
executoriale titel, het kan ook door een schuldbekentis bij de notaris. Als je
enig schuldeiser bent bij schuldenaar is er niet zoveel aan, dan kun je gwn
titel halen ect, maar vaak zullen er meerdere schuldeiser zijn. Dan krijg je
te maken met de paritas creditorium: gelijkheid van schuldeisers.
› Bevoegdheid nemen van verhaal (crediteur)
› Executoriale titel vereist (art. 430 Rv.)
› Executoriaal beslag (bijv. art. 439 Rv.)
› Openbare verkoop (bijv. art. 463 Rv.)
Verdeling opbrengst (bijv. art. 480 Rv.)
Paritas Creditorum 3:277 lid 1
Gelijkheid van schuldeisers, maar naar evenredigheid van ieders
vordering.
Stel: je hebt A en B: A heeft 20k te vorderen en B 10k, ze gaan naar
rechter titel en beslag. Stel er is een auto, en die netto-opbrengst is 15k
(dus kosten executie ect. zijn er al af). Dit wordt opgelost door paritas;
opbrengst is te laag om ieder te voldoen, dus ieder krijgt naar
evenredigheid een bepaald bedrag. Dat betekent dat A ontvangt
20k/30k*15k= 10k. en B ontvangt 10k/30k*15k=5k. Dit speelt dus alleen
als meerdere SE zich willen verhalen en er te weinig is om iedereen te
voldoen. Dan kun je de vraag stellen of die paritas creditorum (normatieve
kracht) leidend is bij bepaalde beslissingen? Daarvoor zijn 2 arresten:
Unitco r.o. 3.3.2. hier was de vraag of de partitas creditorum een
normatieve kracht heeft. Er waren steunvorderingen, dus derden hadden
iets te vorderen van ene H en toen is er een faillissement aangevraagd.
Faillissement is nogal iets om verhaal te nemen, dat is namelijk een
collectief verhaal, er wordt een collectief beslag gelegd op het vermogen,
het leidt ook tot beschikkingsonbevoegdheid. In eerste aanleg werd H
failliet verklaard en er kwam een hoger beroep; in de tussentijd werden
steunvorderingen kwijtgescholden of betaald, is dat ism gelijkheid van
schuldeisers. HOF = In faillissement betaalde steunvorderingen (door
derden), terwijl vorderingen onbetaald blijven/geen zekerheid worden
gesteld is het een schending van paritas creditorum. HR zegt van niet =
het ziet slechts op een gelijke behandeling. Dus slechts in die situatie dat
het gaat om verdeling/voldoening van vorderingen werkt de paritas
creditorum, het heeft niet verdere kracht die het hof heeft uitgenomen.
> Uitgangspunt is dus paritas creditorum, maar in praktijk stelt dat niet
heel veel voor. Die pand of hypotheekrecht hebben, zijn meestal diegene
die met geld ervandoor gaan: zie hierna waarom.
Faillissement
Het kan zijn dat schuldenaar veel schuldeisers heeft, dan is het wel
verstandig of collectief beslag (faillissement) te leggen. Artikel 1 FW zegt
dat schuldenaar zich in een toestand moet vinden waarin hij is
opgehouden met betalen; 1 vordering is niet voldoende, er moet sprake
zijn van steunvorderingen. Het gehele vermogen van de schuldenaar
wordt uitgewonnen (art. 20 Fw.) Faillietverklaring heeft drastische
,gevolgen, want schuldenaar verliest beheer en beschikking van zijn
vermogen; hij kan niet zelfstandig meer beheren en beschikken ex 23 jo
24 Fw. Die individuele beslagen die zijn gelegd vervallen ex 33 Fw.
Voorrang 3:278
Voorrang vloeit voort uit pand, hypotheek en voorrecht en andere in de
wet aangegeven gronden’. De wet kent een gesloten stelsel van
voorrangrechten, het moet echt uit de wet voortvloeien, maar dat wordt
enigszins opgerekt door ‘anderen in de wet aangegeven gronden’, denk
aan retentierecht.
Voorrecht 3:278 lid 2 ten opzichte van andere schuldeisers is anders
dan pand en hypotheek is geen verhaalsrecht, dus je hebt wel een titel
nodig. Dit wordt door wet toegekend. Voorrechten ontstaan alleen uit de
wet. Zij rusten of op bepaalde goederen of op alle tot een vermogen
behorende goederen.’
- Het geeft geen recht op parate executie
- Voorbeeld van voorrecht is 3:285 BW, reparatie.
- Geen zaaksgevolg, dus alleen verhalen op goederen die tot het
vermogen van schuldenaar behoren.
- Bij faillissement vordering indienen
Pand en hypotheek zijn zekerheidsrechten die schuldenaar toekent aan
bepaalde schuldeisers. Dit wordt dus verleend door schuldenaar en niet
door de wet. Dit is een beperkt recht, maar niet absoluut idzv
eigendomsrecht. Beperkt omdat het een bevoegdheid geeft, namelijk
voorrang. Normaal moet je een titel hebben en je moet naar rechter om
veroordelend vonnis, maar bij pand en hypotheek heb je parate executie
ex 3:248/268. Het kent ook droit de suite (zaaksgevolg): dus wordt het
huis/auto overgedragen gaat het recht van hypotheek/pand mee, tenzij
redenen zijn voor derdenbescherming. Ook als faillissement is
uitgesproeken kan pand op hypotheekhouder verhalen op die zaak alsof er
geen faillissement is artikel 57 lid 1 Fw. Hier geldt wel wie oudste recht
heeft, heeft het sterkste recht.
- Separatist, dus geen vordering indienen. Doen alsof faillissement
niet bestaat
Onderlinge verhouding
Wat als iemand pandrecht heeft maar iemand ook een voorrecht?
- 3:279 zegt dat pandrecht of hypotheek voor voorrecht gaat.
- Bijzondere voorrechten gaan voor algemene voorrechten (art. 3:280
BW)
, - Bijzondere voorrechten op hetzelfde goed staan gelijk in rang (art.
3:281 lid 1 BW)
- Algemene voorrechten nemen onderling rang naar gelang van
plaatsing in de wet (art. 3:281 lid 2 BW)
- Tenzij iets anders geldt: er kan dus altijd uitzonderingen zijn in
bepaalde situaties.
Week 1B pandrecht, in het bijzonder op roerende zaken
KBC/de Jong arrest wat geldt er als de pandhouder executeert als
beslaglegger. Er wordt zekerheid verstrekt d.m.v. een vestiging van een
pandrecht op casco’s. Dan worden de casco’s verscheept naar Rotterdam
waar er ook een hypotheek op de casco’s worden gevestigd. DMA heeft
niet alleen schuld tegenover KBC, maar ook schuld aan de Jong. Er zijn
schuldeisers die hebben op een gegeven moment een procedure gestart
tegen DMA, dus er is een executoriale titel en beslag gelegd op casco’s.
KBC betaalt de vordering en daarmee worden ze gesubrogeert. KBC gaat
zelf executeren uit hoofde van die subrogatie. Er ontstaat conflict met de
Jong die ook beslag heeft gelegd. Hoe moet die opbrengst worden
verdeeld? KBC stelt dat zij een vordering hebben en dat zij zijn
bevoorrecht ogv pand dan wel hypotheekrecht. De jong stelt dat
teboekstelling niet rechtsgeldig is, want het was niet op Nederlandse
wateren. Als dat zo is, is het geen registergoed en kan er geen
hypotheekrecht gevestigd worden. Bij executie is wel melding geweest van
hypotheek recht (wat niet bestond), mar niet van het pandrecht. Dus die
casco’s hebben gekocht wisten niets van het pand recht en waren
daarmee te goeder trouw. Wat gebeurt er nu met het pandrecht?
Pandrecht
Met pandrecht heb je dus voorrang en toch zien we met name in
internationale context dat daar zekere verschuiving is; als er sprake is van
(dreigend) insolventie, de positie van pandhouders worden achtergesteld
tbv van ander belang, namelijk de voortzetting van de onderneming.
WHOA
Onderneming kan te veel schulden hebben en dreigt failliet te worden,
maar bepaalde onderdelen wel gered kan worden, dan kun je onderhands
akkoord aanbieden aan de SE. Daar kan ook een afkoelingsperiode 376 fw
inzitten, waarin pandhouders en hypotheekhouders geen gebruik kunnen
maken van hun recht zonder machtiging van de rechter. Zo wil je ze een
kans bieden dat onderneming kan worden voortgezet. Er wordt gestemd
over akkoord en die SE worden in klassen ingedeeld en wordt voorgelegd
aan de RB. Gevolg: akkoord verbindend voor alle stemgerechtigde
schuldeisers en aandeelhouders, inclusief evt. pandhouders.
Vestigingsvereisten vuistpandrecht
Omdat het een beperkt recht is, volgt het vestigen 3:84 lid 1; dus titel,
beschikkingsbevoegdheid, vestiging. 3.98 zegt dan dat wat wordt bepaald
voor de vestiging van goed ook geld voor vestiging van het beperkt recht,
Week 1A verhaal en voorrang algemeen
Inleiding
Goederenrecht gaat over de rechtsverhouding van een persoon ten
opzichte van een goed. Verbintenissenrecht gaat meer over de
rechtsverhouding van een persoon t.o.v. een ander persoon. Maar ook in
het goederenrecht gaat het ook over verhoudingen tussen een goed en
tussen partijen, hoogleraar Eggens heeft dat ook ooit iets gezegd over de
verhouding: als eigenaar heb je ook rechtsbetrekking tot alle andere
personen en als niet-eigenaar heb je verplichting om geen inbreuk te
maken op die eigenaar. Ik ben eigenaar van iets en daarmee heb ik
verhouding tot zaak en tot alle andere die niet eigenaar zijn, die hebben
verplichting geen inbreuk te maken op je eigendomsrecht. Dit geldt ook
voor andere goederenrechtelijke rechten.
Verhaal en voorrang
› Art. 3:277 lid 1 BW: gelijkheid van schuldeisers
› Netto-opbrengst wordt verdeeld;
› naar evenredigheid van ieders vordering
Dit begint bij art 3:376 en 3:277. Schuldenaren kunnen zich verhalen op
het hele vermogen, en gelijkheid van schuldeisers. Dus uitgangspunt is het
gehele vermogen en gelijkheid van schuldeiser. MAAR de wet kan
voorrang geven, denk aan retentierecht op hypotheek.
3:276 BW.
Dit artikel zegt dat het gaat om het gehele vermogen, tenzij wet of ovk
anders bepaald. Dus in principe sta je met je gehele vermogen in om je
schulden te voldoen, tenzij dus wet of ovk. Je kan afspreken met je
schuldeiser, dat eiser zich alleen op bepaalde goederen of maar 1 goed
kan verhalen, hij wordt dus contractueel beperkt. Ook op grond van de wet
zoals 447 RV: denk aan huis, kleding, aanwezige voorraad levensmiddelen,
die zijn vrijgesteld. Het is dus in beginsel het gehele vermogen, maar soms
ook het vermogen van derden; denk aan het retentierecht (een specifieke
recht van opschorten, terughalen van bepaalde zaak), dat is geregeld in
artikel 3:292 BW. Tegen over wie werkt het retentierecht? Dat vind je in
3:291, kan ook met derden met jonger/ouder recht, 3:292 zegt dan dat je
met voorrang kun verhalen. De fiscus heeft een bodemrecht en dus soms
ook goederen van derden verhalen. Daarnaast bestaat er een
derdenpand/derdenhypotheek, een vermogensbestanddeel verpand je
voor schulden van een ander, dan kan pand-/hypotheekhouder zich
verhalen op jouw goederen, voor een schuld van een derde.
Het nemen van verhaal
Hiermee wordt bedoeld de bevoegdheid van de schuldeiser om zich te
verhalen van 1 of meer goederen van een schuldenaar, dat kan niet
zomaar; in meeste gevallen is een executoriale titel vereist ex 430 RV. Als
jij als schuldeiser een vordering hebt op een schuldenaar moet je eerst
een executoriale titel hebben, dat geeft jouw de bevoegdheid om beslag te
,nemen en dan kun je ook executoriaal beslag leggen ex 439 RV, die
opbrengsten kun je gebruiken om je vordering te voldoen. Het hoeft niet
altijd met een veroordelend vonnis te zijn als we spreken van een
executoriale titel, het kan ook door een schuldbekentis bij de notaris. Als je
enig schuldeiser bent bij schuldenaar is er niet zoveel aan, dan kun je gwn
titel halen ect, maar vaak zullen er meerdere schuldeiser zijn. Dan krijg je
te maken met de paritas creditorium: gelijkheid van schuldeisers.
› Bevoegdheid nemen van verhaal (crediteur)
› Executoriale titel vereist (art. 430 Rv.)
› Executoriaal beslag (bijv. art. 439 Rv.)
› Openbare verkoop (bijv. art. 463 Rv.)
Verdeling opbrengst (bijv. art. 480 Rv.)
Paritas Creditorum 3:277 lid 1
Gelijkheid van schuldeisers, maar naar evenredigheid van ieders
vordering.
Stel: je hebt A en B: A heeft 20k te vorderen en B 10k, ze gaan naar
rechter titel en beslag. Stel er is een auto, en die netto-opbrengst is 15k
(dus kosten executie ect. zijn er al af). Dit wordt opgelost door paritas;
opbrengst is te laag om ieder te voldoen, dus ieder krijgt naar
evenredigheid een bepaald bedrag. Dat betekent dat A ontvangt
20k/30k*15k= 10k. en B ontvangt 10k/30k*15k=5k. Dit speelt dus alleen
als meerdere SE zich willen verhalen en er te weinig is om iedereen te
voldoen. Dan kun je de vraag stellen of die paritas creditorum (normatieve
kracht) leidend is bij bepaalde beslissingen? Daarvoor zijn 2 arresten:
Unitco r.o. 3.3.2. hier was de vraag of de partitas creditorum een
normatieve kracht heeft. Er waren steunvorderingen, dus derden hadden
iets te vorderen van ene H en toen is er een faillissement aangevraagd.
Faillissement is nogal iets om verhaal te nemen, dat is namelijk een
collectief verhaal, er wordt een collectief beslag gelegd op het vermogen,
het leidt ook tot beschikkingsonbevoegdheid. In eerste aanleg werd H
failliet verklaard en er kwam een hoger beroep; in de tussentijd werden
steunvorderingen kwijtgescholden of betaald, is dat ism gelijkheid van
schuldeisers. HOF = In faillissement betaalde steunvorderingen (door
derden), terwijl vorderingen onbetaald blijven/geen zekerheid worden
gesteld is het een schending van paritas creditorum. HR zegt van niet =
het ziet slechts op een gelijke behandeling. Dus slechts in die situatie dat
het gaat om verdeling/voldoening van vorderingen werkt de paritas
creditorum, het heeft niet verdere kracht die het hof heeft uitgenomen.
> Uitgangspunt is dus paritas creditorum, maar in praktijk stelt dat niet
heel veel voor. Die pand of hypotheekrecht hebben, zijn meestal diegene
die met geld ervandoor gaan: zie hierna waarom.
Faillissement
Het kan zijn dat schuldenaar veel schuldeisers heeft, dan is het wel
verstandig of collectief beslag (faillissement) te leggen. Artikel 1 FW zegt
dat schuldenaar zich in een toestand moet vinden waarin hij is
opgehouden met betalen; 1 vordering is niet voldoende, er moet sprake
zijn van steunvorderingen. Het gehele vermogen van de schuldenaar
wordt uitgewonnen (art. 20 Fw.) Faillietverklaring heeft drastische
,gevolgen, want schuldenaar verliest beheer en beschikking van zijn
vermogen; hij kan niet zelfstandig meer beheren en beschikken ex 23 jo
24 Fw. Die individuele beslagen die zijn gelegd vervallen ex 33 Fw.
Voorrang 3:278
Voorrang vloeit voort uit pand, hypotheek en voorrecht en andere in de
wet aangegeven gronden’. De wet kent een gesloten stelsel van
voorrangrechten, het moet echt uit de wet voortvloeien, maar dat wordt
enigszins opgerekt door ‘anderen in de wet aangegeven gronden’, denk
aan retentierecht.
Voorrecht 3:278 lid 2 ten opzichte van andere schuldeisers is anders
dan pand en hypotheek is geen verhaalsrecht, dus je hebt wel een titel
nodig. Dit wordt door wet toegekend. Voorrechten ontstaan alleen uit de
wet. Zij rusten of op bepaalde goederen of op alle tot een vermogen
behorende goederen.’
- Het geeft geen recht op parate executie
- Voorbeeld van voorrecht is 3:285 BW, reparatie.
- Geen zaaksgevolg, dus alleen verhalen op goederen die tot het
vermogen van schuldenaar behoren.
- Bij faillissement vordering indienen
Pand en hypotheek zijn zekerheidsrechten die schuldenaar toekent aan
bepaalde schuldeisers. Dit wordt dus verleend door schuldenaar en niet
door de wet. Dit is een beperkt recht, maar niet absoluut idzv
eigendomsrecht. Beperkt omdat het een bevoegdheid geeft, namelijk
voorrang. Normaal moet je een titel hebben en je moet naar rechter om
veroordelend vonnis, maar bij pand en hypotheek heb je parate executie
ex 3:248/268. Het kent ook droit de suite (zaaksgevolg): dus wordt het
huis/auto overgedragen gaat het recht van hypotheek/pand mee, tenzij
redenen zijn voor derdenbescherming. Ook als faillissement is
uitgesproeken kan pand op hypotheekhouder verhalen op die zaak alsof er
geen faillissement is artikel 57 lid 1 Fw. Hier geldt wel wie oudste recht
heeft, heeft het sterkste recht.
- Separatist, dus geen vordering indienen. Doen alsof faillissement
niet bestaat
Onderlinge verhouding
Wat als iemand pandrecht heeft maar iemand ook een voorrecht?
- 3:279 zegt dat pandrecht of hypotheek voor voorrecht gaat.
- Bijzondere voorrechten gaan voor algemene voorrechten (art. 3:280
BW)
, - Bijzondere voorrechten op hetzelfde goed staan gelijk in rang (art.
3:281 lid 1 BW)
- Algemene voorrechten nemen onderling rang naar gelang van
plaatsing in de wet (art. 3:281 lid 2 BW)
- Tenzij iets anders geldt: er kan dus altijd uitzonderingen zijn in
bepaalde situaties.
Week 1B pandrecht, in het bijzonder op roerende zaken
KBC/de Jong arrest wat geldt er als de pandhouder executeert als
beslaglegger. Er wordt zekerheid verstrekt d.m.v. een vestiging van een
pandrecht op casco’s. Dan worden de casco’s verscheept naar Rotterdam
waar er ook een hypotheek op de casco’s worden gevestigd. DMA heeft
niet alleen schuld tegenover KBC, maar ook schuld aan de Jong. Er zijn
schuldeisers die hebben op een gegeven moment een procedure gestart
tegen DMA, dus er is een executoriale titel en beslag gelegd op casco’s.
KBC betaalt de vordering en daarmee worden ze gesubrogeert. KBC gaat
zelf executeren uit hoofde van die subrogatie. Er ontstaat conflict met de
Jong die ook beslag heeft gelegd. Hoe moet die opbrengst worden
verdeeld? KBC stelt dat zij een vordering hebben en dat zij zijn
bevoorrecht ogv pand dan wel hypotheekrecht. De jong stelt dat
teboekstelling niet rechtsgeldig is, want het was niet op Nederlandse
wateren. Als dat zo is, is het geen registergoed en kan er geen
hypotheekrecht gevestigd worden. Bij executie is wel melding geweest van
hypotheek recht (wat niet bestond), mar niet van het pandrecht. Dus die
casco’s hebben gekocht wisten niets van het pand recht en waren
daarmee te goeder trouw. Wat gebeurt er nu met het pandrecht?
Pandrecht
Met pandrecht heb je dus voorrang en toch zien we met name in
internationale context dat daar zekere verschuiving is; als er sprake is van
(dreigend) insolventie, de positie van pandhouders worden achtergesteld
tbv van ander belang, namelijk de voortzetting van de onderneming.
WHOA
Onderneming kan te veel schulden hebben en dreigt failliet te worden,
maar bepaalde onderdelen wel gered kan worden, dan kun je onderhands
akkoord aanbieden aan de SE. Daar kan ook een afkoelingsperiode 376 fw
inzitten, waarin pandhouders en hypotheekhouders geen gebruik kunnen
maken van hun recht zonder machtiging van de rechter. Zo wil je ze een
kans bieden dat onderneming kan worden voortgezet. Er wordt gestemd
over akkoord en die SE worden in klassen ingedeeld en wordt voorgelegd
aan de RB. Gevolg: akkoord verbindend voor alle stemgerechtigde
schuldeisers en aandeelhouders, inclusief evt. pandhouders.
Vestigingsvereisten vuistpandrecht
Omdat het een beperkt recht is, volgt het vestigen 3:84 lid 1; dus titel,
beschikkingsbevoegdheid, vestiging. 3.98 zegt dan dat wat wordt bepaald
voor de vestiging van goed ook geld voor vestiging van het beperkt recht,
