PERSONEN- EN FAMILIERECHT (semester 2)
Inleiding
A) Ontwikkelingen
-> personen- en familierecht evolueert door de tijd heen en is dan ook anders in elk land
=> evolutie vanaf Ancien Régime tot de 21ste eeuw :
• Ancien Régime
a) maritale macht = man heeft de macht over zijn vrouw
b) vaderlijke macht = vader heeft de macht over zijn kinderen
c) kerkelijk huwelijk was de standaard
§ ó nu : burgerlijk huwelijk is het enige huwelijk dat juridische
gevolgen teweeg kan brengen
§ enige aanvaarde samenlevingsvorm
§ enkel tussen man en vrouw
§ ‘tot de doodt ons scheidt’ m.a.w. scheidingen waren geen optie
• 19 eeuw - eerste helft 20ste eeuw
de
a) maritale macht in BW (1804 )
§ gehoorzamen en onderdanig zijn aan man (tot 1958)
§ als vrouw handelingsonbekwaam wanneer je trouwt (tot 1976)
b) vaderlijke macht in BW
§ men kon kinderen in detentie plaatsen (tot 1912)
* als je vond dat je kind zich niet gedroeg dan kon je vragen
om je kind in detentie te plaatsen (gevangenis)
* enkel de vader kon deze beslissing maken
§ gezag alleen voor vaders (tot 1965)
§ stem van vader in het gezin was doorslaggevend (tot 1974)
vb. bij ruzie had man altijd gelijk,…
c) kerkelijk huwelijk EN burgerlijk huwelijk
§ het huwelijk was in principe niet meer verplicht maar!! in de praktijk
deed iedereen het wel omdat er anders gevolgen waren
vb. wettige kinderen vs. onwettige kinderen,…
§ enkel tussen man en vrouw
§ scheiden alleen via moeilijke en zware procedures
• na WO II waren er verschillende wijzigingen
a) visie op huwelijk
b) visie op vrouw
c) visie op kinderen
d) visie op kinderwens
e) visie op individu
f) visie op grenzen
1
,a) visie op het huwelijk
-> evoliutie na WO2
• na WO2 : daling in aantal huwelijken
• na WO2 : stijging in aantal scheidingen, samenwonende en rechten van holebi’s
-> andere ontwikkelingen
=> deze ontwikkelingen in wetgeving zijn een gevolg van ontwikkeligen in samenleving
• 1987 : gelijke rechten voor kinderen binnen en buiten huwelijk
• 1998 : wettelijke samenwoning
o nieuwe vorm van samenwonen
o onderzoekscijfers :
§ 2020 : 49,8% van kinderen in Vlaanderen bij gehuwd paar
§ vroeger : tegenovergestelde (cf. wettige en onwettige kinderen)
• 2003 : huwelijk voor personen zelfde geslacht
• 2006 : adoptie voor personen van hetzelfde geslacht
• 2007 : grondige hervorming (versoepeling) echtscheidingsgronden en procedure
o vroeger : moeilijke en zware procedure waarbij je moest aantonen dat je
partner een fout begaan heeft
o nu : scheidingsprocedure’s zijn makkelijker geworden
• 2014 : meemoederschap
o regelgeving voor lesbische koppels die een donor gebruiken
o de moeder van het kind is diegene waaruit het geboren is en de
meemoeder is de andere moeder
b) visie op vrouw
-> er is een emancipatie van de vrouw en de rolpatronen in het gezin veranderen
-> evolutie naar gelijke rechten voor man en vrouw :
• maritale macht verdwijnt stilaan (pas volledig gelijk sinds 1976)
=> grote impact op deze evolutie is anticonceptie
o vroeger : geen anticonceptie waardoor vrouwen veel kinderen kregen
o later : anticonceptie
§ minder kinderen waardoor er meer tijd en ruimte was voor vrouwen
om te gaan werken
§ mannen gaan meer helpen in het huishouden doordat de vrouw
niet meer alles zal/kan doen
• nieuwe uitgangspunten :
o vroeger : als koppels uit elkaar gaan…
§ vrouw zorgt voor kinderen
§ man financiele steun
o nu : gelijke verdeling van beide
§ ouderlijk gezag gelijk verdeeld (vanaf 1995)
§ gelijk verdeeld verblijf (vanaf 2006)
2
, • naam (2014)
o in principe : dubbele naam OF je kan je eigen naam kiezen
o niet meer automatisch de naam van de man
c) visie op het kind
-> evolutie door een verandering van de plaats van het kind in het gezin
• een kind krijgt een centralere plaats binnen het gezin
• kindbeeld veranderd
o het kind is niet meer het bezit van de vader
o er is een evolutie van rechtsobject naar volwaardige dragers van rechten
d) visie op kinderwens
-> evolutie door medisch begeleide voortplanting
• de juridische ouders zijn niet perse de biologische ouders
• kinderwens alleenstaanden kan vervuld worden
• kinderwens koppels zelfde geslacht kan vervuld worden
• wetgeving : gedeeltelijk aangepast
o wekt vragen op : Hebben donorkinderen recht op roots?
§ wet : donorkinderen kunnen geen info krijgen over donor ook al
zouden beide partijen dit willen
§ deze kwestie wekt kritische vragen op
o het draagmoederschap is niet voldoende geregeld
=> voorbeeld :
§ in wet staat dat diegene die het kind baart altijd de juridische
moeder is en daar kan men niet van afwijken
§ als het kind wordt geboren dan zal de draagmoeder altijd de
juridische moeder zijn
§ beide twee mannen uit een homokoppel zullen dan ook nooit de
juridische ouders van het kind kunnen worden
o conclusie : onze wetgeving heeft op bepaalde vlakken tekorten
e) visie op individu
-> de evolutie in de visie op het individu is de rode draad doorheen alle ontwikkelingen
=> autonomie, zelfbeschikkibng,… m.b.t. begin en einde van het leven
-> er is ook een internationalisering van relaties
=> groot belang van IPR en rechtsvergelijking
• meer dan 16 miljoen internationale koppels in EU
• 13% van alle nieuwe huwelijken in EU zijn koppels met verschillende nationaliteit
• 20% van alle nieuwe geregistreerde partnerschappen in de EU betreaen koppels
met verschillende nationaliteit
3
, B) Bronnen van het personen- en familierecht
I. NATIONALE BRONNEN
-> oud Burgerlijk Wetboek (oud BW) : Boek I en boek III
• Boek I
o Huwelijk (titel V)
o Echtscheiding (titel VI)
o Afstamming (titel VII)
o Adoptie (titel VIII)
o Ouderlijk gezag en pleegzorg (titel IX)
o Minderjarigheid en voogdij (titel X)
o Beschermde meerderjarigen (titel XI)
o …
• Boek III
o Wettelijke samenwoning (titel Vbis)
-> Gerechtelijk wetboek (Ger. W.) :
• bevoegde rechtbank
o voor 1 september 2014 : versnippering
o sinds 1 september 2014 : familie- en jeugdrechtbank
§ zit binnen elke rechtbank van eerste aanleg
§ er zijn ook kamers voor minnelijke schikking en bemiddeling
* Kamer voor minnelijke schikking
* griaier moet partijen informeren over de mogelijkheid tot
buitengerechtelijke bemiddeling
* persoonlijke verschijning
o rechtspleging
§ familierechtbank (art. 572bis Ger.W.)
* quid geschillen feitelijk samenwonenden?
* GwH 19 jan.2017 : geen schending 10-11 Gw.
§ Jeugdrechtbank : jeugddelinquentie en jeugdbeschermings-
maatregelen en maatregelen inzake ouderlijk gezag die samen-
hangen met bevolen jeugdbeschermingsmaatregel (wet 2017)
§ Vrederechter (art. 594 Ger.W.)
wanneer het gaat over meerderjarige beschermde personen of
voogdij dan is de vrederechter bevoegd en NIET de famiilierechter
o tenuitvoerlegging gerechtelijke beslissingen (= uitvoeren vonnis)
-> specifieke wetten en decreten :
• wet medisch begeleide voortplanting
• decreet Integrale Jeugdhulp
• …
4
Inleiding
A) Ontwikkelingen
-> personen- en familierecht evolueert door de tijd heen en is dan ook anders in elk land
=> evolutie vanaf Ancien Régime tot de 21ste eeuw :
• Ancien Régime
a) maritale macht = man heeft de macht over zijn vrouw
b) vaderlijke macht = vader heeft de macht over zijn kinderen
c) kerkelijk huwelijk was de standaard
§ ó nu : burgerlijk huwelijk is het enige huwelijk dat juridische
gevolgen teweeg kan brengen
§ enige aanvaarde samenlevingsvorm
§ enkel tussen man en vrouw
§ ‘tot de doodt ons scheidt’ m.a.w. scheidingen waren geen optie
• 19 eeuw - eerste helft 20ste eeuw
de
a) maritale macht in BW (1804 )
§ gehoorzamen en onderdanig zijn aan man (tot 1958)
§ als vrouw handelingsonbekwaam wanneer je trouwt (tot 1976)
b) vaderlijke macht in BW
§ men kon kinderen in detentie plaatsen (tot 1912)
* als je vond dat je kind zich niet gedroeg dan kon je vragen
om je kind in detentie te plaatsen (gevangenis)
* enkel de vader kon deze beslissing maken
§ gezag alleen voor vaders (tot 1965)
§ stem van vader in het gezin was doorslaggevend (tot 1974)
vb. bij ruzie had man altijd gelijk,…
c) kerkelijk huwelijk EN burgerlijk huwelijk
§ het huwelijk was in principe niet meer verplicht maar!! in de praktijk
deed iedereen het wel omdat er anders gevolgen waren
vb. wettige kinderen vs. onwettige kinderen,…
§ enkel tussen man en vrouw
§ scheiden alleen via moeilijke en zware procedures
• na WO II waren er verschillende wijzigingen
a) visie op huwelijk
b) visie op vrouw
c) visie op kinderen
d) visie op kinderwens
e) visie op individu
f) visie op grenzen
1
,a) visie op het huwelijk
-> evoliutie na WO2
• na WO2 : daling in aantal huwelijken
• na WO2 : stijging in aantal scheidingen, samenwonende en rechten van holebi’s
-> andere ontwikkelingen
=> deze ontwikkelingen in wetgeving zijn een gevolg van ontwikkeligen in samenleving
• 1987 : gelijke rechten voor kinderen binnen en buiten huwelijk
• 1998 : wettelijke samenwoning
o nieuwe vorm van samenwonen
o onderzoekscijfers :
§ 2020 : 49,8% van kinderen in Vlaanderen bij gehuwd paar
§ vroeger : tegenovergestelde (cf. wettige en onwettige kinderen)
• 2003 : huwelijk voor personen zelfde geslacht
• 2006 : adoptie voor personen van hetzelfde geslacht
• 2007 : grondige hervorming (versoepeling) echtscheidingsgronden en procedure
o vroeger : moeilijke en zware procedure waarbij je moest aantonen dat je
partner een fout begaan heeft
o nu : scheidingsprocedure’s zijn makkelijker geworden
• 2014 : meemoederschap
o regelgeving voor lesbische koppels die een donor gebruiken
o de moeder van het kind is diegene waaruit het geboren is en de
meemoeder is de andere moeder
b) visie op vrouw
-> er is een emancipatie van de vrouw en de rolpatronen in het gezin veranderen
-> evolutie naar gelijke rechten voor man en vrouw :
• maritale macht verdwijnt stilaan (pas volledig gelijk sinds 1976)
=> grote impact op deze evolutie is anticonceptie
o vroeger : geen anticonceptie waardoor vrouwen veel kinderen kregen
o later : anticonceptie
§ minder kinderen waardoor er meer tijd en ruimte was voor vrouwen
om te gaan werken
§ mannen gaan meer helpen in het huishouden doordat de vrouw
niet meer alles zal/kan doen
• nieuwe uitgangspunten :
o vroeger : als koppels uit elkaar gaan…
§ vrouw zorgt voor kinderen
§ man financiele steun
o nu : gelijke verdeling van beide
§ ouderlijk gezag gelijk verdeeld (vanaf 1995)
§ gelijk verdeeld verblijf (vanaf 2006)
2
, • naam (2014)
o in principe : dubbele naam OF je kan je eigen naam kiezen
o niet meer automatisch de naam van de man
c) visie op het kind
-> evolutie door een verandering van de plaats van het kind in het gezin
• een kind krijgt een centralere plaats binnen het gezin
• kindbeeld veranderd
o het kind is niet meer het bezit van de vader
o er is een evolutie van rechtsobject naar volwaardige dragers van rechten
d) visie op kinderwens
-> evolutie door medisch begeleide voortplanting
• de juridische ouders zijn niet perse de biologische ouders
• kinderwens alleenstaanden kan vervuld worden
• kinderwens koppels zelfde geslacht kan vervuld worden
• wetgeving : gedeeltelijk aangepast
o wekt vragen op : Hebben donorkinderen recht op roots?
§ wet : donorkinderen kunnen geen info krijgen over donor ook al
zouden beide partijen dit willen
§ deze kwestie wekt kritische vragen op
o het draagmoederschap is niet voldoende geregeld
=> voorbeeld :
§ in wet staat dat diegene die het kind baart altijd de juridische
moeder is en daar kan men niet van afwijken
§ als het kind wordt geboren dan zal de draagmoeder altijd de
juridische moeder zijn
§ beide twee mannen uit een homokoppel zullen dan ook nooit de
juridische ouders van het kind kunnen worden
o conclusie : onze wetgeving heeft op bepaalde vlakken tekorten
e) visie op individu
-> de evolutie in de visie op het individu is de rode draad doorheen alle ontwikkelingen
=> autonomie, zelfbeschikkibng,… m.b.t. begin en einde van het leven
-> er is ook een internationalisering van relaties
=> groot belang van IPR en rechtsvergelijking
• meer dan 16 miljoen internationale koppels in EU
• 13% van alle nieuwe huwelijken in EU zijn koppels met verschillende nationaliteit
• 20% van alle nieuwe geregistreerde partnerschappen in de EU betreaen koppels
met verschillende nationaliteit
3
, B) Bronnen van het personen- en familierecht
I. NATIONALE BRONNEN
-> oud Burgerlijk Wetboek (oud BW) : Boek I en boek III
• Boek I
o Huwelijk (titel V)
o Echtscheiding (titel VI)
o Afstamming (titel VII)
o Adoptie (titel VIII)
o Ouderlijk gezag en pleegzorg (titel IX)
o Minderjarigheid en voogdij (titel X)
o Beschermde meerderjarigen (titel XI)
o …
• Boek III
o Wettelijke samenwoning (titel Vbis)
-> Gerechtelijk wetboek (Ger. W.) :
• bevoegde rechtbank
o voor 1 september 2014 : versnippering
o sinds 1 september 2014 : familie- en jeugdrechtbank
§ zit binnen elke rechtbank van eerste aanleg
§ er zijn ook kamers voor minnelijke schikking en bemiddeling
* Kamer voor minnelijke schikking
* griaier moet partijen informeren over de mogelijkheid tot
buitengerechtelijke bemiddeling
* persoonlijke verschijning
o rechtspleging
§ familierechtbank (art. 572bis Ger.W.)
* quid geschillen feitelijk samenwonenden?
* GwH 19 jan.2017 : geen schending 10-11 Gw.
§ Jeugdrechtbank : jeugddelinquentie en jeugdbeschermings-
maatregelen en maatregelen inzake ouderlijk gezag die samen-
hangen met bevolen jeugdbeschermingsmaatregel (wet 2017)
§ Vrederechter (art. 594 Ger.W.)
wanneer het gaat over meerderjarige beschermde personen of
voogdij dan is de vrederechter bevoegd en NIET de famiilierechter
o tenuitvoerlegging gerechtelijke beslissingen (= uitvoeren vonnis)
-> specifieke wetten en decreten :
• wet medisch begeleide voortplanting
• decreet Integrale Jeugdhulp
• …
4
