SAMENVATTING OVERZICHT VAN DE
HISTORISCHE KRITIEK
1. Algemene inleiding
Dia 8
Waar binnen de opleiding criminologie?
- Criminologie
o Studie van criminaliteit, oorzaken, gevolgen en reacties
§ Men gaat de criminologische relatie gaan onderzoeken
o Brede waaier aan methodes, datatypes en databronnen
§ Interviews, focusgroepen, survey, documenten, observaties, online data…
- Datacollectie en -analyse
o Evaluatie en kennis van het type informatiebron is essentieel
o Combinatie bronnen en data: toetsbaarheid en bewijskracht
Dia 9
Wat is historische kritiek?
- Systematische kritische reflectie bij het verzamelen, evalueren en verwerken van informatie
o Dit is een essentiële academische vaardigheid
o Dit is een vaardigheid om als kritisch burger in de samenleving te navigeren
§ Feiten van opinies onderscheiden en waarheid van leugens onderscheiden
§ Vaststellen van contradicties
- Set van wetenschappelijk vastgelegde regels
o Vroegere focus op historische bronnen, maar ook vandaag blijvend actueel
Dia 10
1
,Wat is historische kritiek?
- Herstellingskritiek
o Originele bron of kopie?
- Oorsprongskritiek
o Waar, wanneer, door wie?
- Ontlenings- of oorspronkelijksheidskritiek
o In welke mate ontleend uit een andere bron?
- Interpretatiekritiek
o Primaire en secundaire betekenis van de tekst?
- Gezagskritiek
o Heeft de auteur het gezag van een ooggetuige?
- Bevoegdheidskritiek
o Nauwkeurigheid en begrijpen van de waarneming en het (on)geloof
- Rechtzinnigheidskritiek
o (On)opzettelijke verdraaiingen van de feiten
Dia 11
Historische kritiek in criminologisch onderzoek
- Voornamelijk gericht op het heden en de toekomst
o Inzicht krijgen in fenomeen
o Gebruik van (informatie)bronnen van heel diverse aard
§ Bv. context en achtergrond respondenten, beleidsdocumenten…
- Eigen invalshoek, accenten en keuzes in onderzoek
o De bewustwording is noodzakelijk
- Evaluatie en kennis van het type informatiebron is essentieel
o Wie, wat, hoe, waarom?
o De tussenschakel, namelijk de boodschapper, is niet onschuldig
o Vergelijking van verschillende bronnen
Dia 12
Informatiebron
- Specifieke kenmerken zijn van verschillende aard
o Type bron: krantenartikel, parlementaire tekst, interview, afbeelding, film, audio opname,
sociale media, tweet… over allerhande thema’s
2
, o Onderscheid worden gemaakt tussen…
§ Publiek of privaat
§ Uit eigen naam of uit naam van organisatie
- Ontstaanscontext en eigen kenmerken
o Formele regels
o Eigen taalgebruik
- Kennis is noodzakelijk over de bron en haar kenmerken
o Kritisch en correct naar waarde schatten van de informatiebron
o Belangrijke kenmerken
§ Autoriteit: de aanvaarde macht van een persoon of een organisatie
§ Betrouwbaarheid: de mate van eerlijkheid of geloofwaardigheid
§ Juistheid: de mate van overeenstemming tussen de waarde die verkregen wordt uit
een reeks waarnemingen en de werkelijke waarde
§ Objectiviteit: de feitelijkheid onafhankelijk van de mening van iemand
§ Controleerbaarheid: de mate waarin het mogelijk is om betrouwbare gegevens te
krijgen uit een inspectie
- Opgelet, dit betekent niet het omgekeerde…
o Alle informatie verwerpen onder het mom van kritisch
Dia 13
Actuele relevantie
- Massamedia en informatieoorlogen
- Manipulatie van informatie
o Dit is geen nieuw fenomeen, maar toename in schaal en snelheid
§ Vroeger: propaganda
§ Vandaag: deepfake news en AI
o Bv. misleiding, uitdragen van de agenda, bekomen van rechten, legitimering van daden,
onbestraft blijven, schendingen van grondrechten…
- Belang van oude principes van de historische kritiek
o Interne en externe kritiek, vergelijken bronnen en informatie, op systematische wijze
o Wetenschappelijk instrument vs. buikgevoel
Dia 16
Actuele relevantie: beeldmanipulatie
3
, Dia 17
Actuele relevantie: tekstuele analyse
- Visuele manipulaties en literaire regels
o Waar nadruk op gelegd, wat verzwegen, met welke reden?
- Belang van terminologie
o Covid-19: antivaxers, complotdenkers, vrijheidsstrijders, demonstranten…
- Belang van het medium van de informatie: bv. Tweet (X)
o Systematische twijfel moet zoveel mogelijk vermeden worden
Dia 18
Waarom historische kritiek?
- 19e eeuw: eerste handboeken over historische kritiek
o Historisch bronnenmateriaal vs. hedendaagse bronnen
- Geen directe observatie
o Geen productie van data
o Wel sporen uit bronnen van het verleden
§ Bevatten niet zomaar het werkelijke verleden
• Het is een toegangspoort en heeft een grens
§ Nauwgezette analyse en beoordeling van de vorm en de inhoud
Dia 19
Waarom historische kritiek?
- Besef van verleden ≠ geschiedschrijving
- Selectie van de werkelijkheid
o Constructie o.b.v. sporen: bronnenschaarste en digitalisering
o Eigen taal, achtergrond, kennis, terminologie…
§ Bv. boek over criminaliteit van het negentiende-eeuws Antwerpen
- Zo ook voor sociale wetenschapper en studie van hedendaagse fenomenen
o Niet één objectieve waar te nemen en kenbaar te maken realiteit
o Gevolgen voor de kennisproductie
§ Bv. verborgen groepen
o Samengaan en vergelijken van verschillende bronnen
§ Bv. getuigenissen: zie Kinderen van het verzet en Kinderen van de Holocaust
§ Bv. opvattingen van de aanpak van veiligheidskwestie in de Antwerpse haven
4
HISTORISCHE KRITIEK
1. Algemene inleiding
Dia 8
Waar binnen de opleiding criminologie?
- Criminologie
o Studie van criminaliteit, oorzaken, gevolgen en reacties
§ Men gaat de criminologische relatie gaan onderzoeken
o Brede waaier aan methodes, datatypes en databronnen
§ Interviews, focusgroepen, survey, documenten, observaties, online data…
- Datacollectie en -analyse
o Evaluatie en kennis van het type informatiebron is essentieel
o Combinatie bronnen en data: toetsbaarheid en bewijskracht
Dia 9
Wat is historische kritiek?
- Systematische kritische reflectie bij het verzamelen, evalueren en verwerken van informatie
o Dit is een essentiële academische vaardigheid
o Dit is een vaardigheid om als kritisch burger in de samenleving te navigeren
§ Feiten van opinies onderscheiden en waarheid van leugens onderscheiden
§ Vaststellen van contradicties
- Set van wetenschappelijk vastgelegde regels
o Vroegere focus op historische bronnen, maar ook vandaag blijvend actueel
Dia 10
1
,Wat is historische kritiek?
- Herstellingskritiek
o Originele bron of kopie?
- Oorsprongskritiek
o Waar, wanneer, door wie?
- Ontlenings- of oorspronkelijksheidskritiek
o In welke mate ontleend uit een andere bron?
- Interpretatiekritiek
o Primaire en secundaire betekenis van de tekst?
- Gezagskritiek
o Heeft de auteur het gezag van een ooggetuige?
- Bevoegdheidskritiek
o Nauwkeurigheid en begrijpen van de waarneming en het (on)geloof
- Rechtzinnigheidskritiek
o (On)opzettelijke verdraaiingen van de feiten
Dia 11
Historische kritiek in criminologisch onderzoek
- Voornamelijk gericht op het heden en de toekomst
o Inzicht krijgen in fenomeen
o Gebruik van (informatie)bronnen van heel diverse aard
§ Bv. context en achtergrond respondenten, beleidsdocumenten…
- Eigen invalshoek, accenten en keuzes in onderzoek
o De bewustwording is noodzakelijk
- Evaluatie en kennis van het type informatiebron is essentieel
o Wie, wat, hoe, waarom?
o De tussenschakel, namelijk de boodschapper, is niet onschuldig
o Vergelijking van verschillende bronnen
Dia 12
Informatiebron
- Specifieke kenmerken zijn van verschillende aard
o Type bron: krantenartikel, parlementaire tekst, interview, afbeelding, film, audio opname,
sociale media, tweet… over allerhande thema’s
2
, o Onderscheid worden gemaakt tussen…
§ Publiek of privaat
§ Uit eigen naam of uit naam van organisatie
- Ontstaanscontext en eigen kenmerken
o Formele regels
o Eigen taalgebruik
- Kennis is noodzakelijk over de bron en haar kenmerken
o Kritisch en correct naar waarde schatten van de informatiebron
o Belangrijke kenmerken
§ Autoriteit: de aanvaarde macht van een persoon of een organisatie
§ Betrouwbaarheid: de mate van eerlijkheid of geloofwaardigheid
§ Juistheid: de mate van overeenstemming tussen de waarde die verkregen wordt uit
een reeks waarnemingen en de werkelijke waarde
§ Objectiviteit: de feitelijkheid onafhankelijk van de mening van iemand
§ Controleerbaarheid: de mate waarin het mogelijk is om betrouwbare gegevens te
krijgen uit een inspectie
- Opgelet, dit betekent niet het omgekeerde…
o Alle informatie verwerpen onder het mom van kritisch
Dia 13
Actuele relevantie
- Massamedia en informatieoorlogen
- Manipulatie van informatie
o Dit is geen nieuw fenomeen, maar toename in schaal en snelheid
§ Vroeger: propaganda
§ Vandaag: deepfake news en AI
o Bv. misleiding, uitdragen van de agenda, bekomen van rechten, legitimering van daden,
onbestraft blijven, schendingen van grondrechten…
- Belang van oude principes van de historische kritiek
o Interne en externe kritiek, vergelijken bronnen en informatie, op systematische wijze
o Wetenschappelijk instrument vs. buikgevoel
Dia 16
Actuele relevantie: beeldmanipulatie
3
, Dia 17
Actuele relevantie: tekstuele analyse
- Visuele manipulaties en literaire regels
o Waar nadruk op gelegd, wat verzwegen, met welke reden?
- Belang van terminologie
o Covid-19: antivaxers, complotdenkers, vrijheidsstrijders, demonstranten…
- Belang van het medium van de informatie: bv. Tweet (X)
o Systematische twijfel moet zoveel mogelijk vermeden worden
Dia 18
Waarom historische kritiek?
- 19e eeuw: eerste handboeken over historische kritiek
o Historisch bronnenmateriaal vs. hedendaagse bronnen
- Geen directe observatie
o Geen productie van data
o Wel sporen uit bronnen van het verleden
§ Bevatten niet zomaar het werkelijke verleden
• Het is een toegangspoort en heeft een grens
§ Nauwgezette analyse en beoordeling van de vorm en de inhoud
Dia 19
Waarom historische kritiek?
- Besef van verleden ≠ geschiedschrijving
- Selectie van de werkelijkheid
o Constructie o.b.v. sporen: bronnenschaarste en digitalisering
o Eigen taal, achtergrond, kennis, terminologie…
§ Bv. boek over criminaliteit van het negentiende-eeuws Antwerpen
- Zo ook voor sociale wetenschapper en studie van hedendaagse fenomenen
o Niet één objectieve waar te nemen en kenbaar te maken realiteit
o Gevolgen voor de kennisproductie
§ Bv. verborgen groepen
o Samengaan en vergelijken van verschillende bronnen
§ Bv. getuigenissen: zie Kinderen van het verzet en Kinderen van de Holocaust
§ Bv. opvattingen van de aanpak van veiligheidskwestie in de Antwerpse haven
4
