2025 Nier 2
Nier
Deel 1: Klinische nefrologie
Klinische renale syndromen:
- Nefritis syndroom à gekenmerkt door hematurie (erythrocyturie, dysmorfisch en cilinders) à
mogelijks met proteïnurie, hypertensie en/of verlaagde GFR
- Nefrotisch syndroom à gekenmerkt door proteïnurie (nefrotische range ≥ 3g/dag) à
hypoalbuminemie, oedeem en hypercholesterolemie à inactief urinair sediment (geen tekenen van
ontsteking of bloeding)
- Acute Kidney Injury (AKI) à acuut nierfalen (GFR daalt in uren-weken)
• Niet-glomerulair à ischemisch, toxines, pigmenten of sepsis
• Glomerulair à bv. acute poststreptokokken glomerulonefritis
- RPGN (Rapidly Progressing Glomerulonephritis) à snel en progressief nierfalen (weken-maanden) à
vaak halvemaanvorming te zien in de glomerulus (‘crescentic GN’) à nefritis sediment + proteïnurie < 3
g/dag) à hypertensie en oedeem kunnen optreden
- Chronic Kidney Disease (CKD) à CKD-staging I tot V
Geïsoleerde hematurie of proteïnurie komen regelmatig voor à verschillende voorkomen voor mannen en
vrouwen en per leeftijd:
à Geïsoleerde proteïnurie komt altijd vanuit de nier en meestal glomerulair, terwijl geïsoleerde hematurie zowel
urologische, nefrologische en gynaecologische oorzaken kan hebben (kan bv. ook menstrueel zijn)
Hematurie ≠ rode urine à vaak is echt rode urine niet door bloed maar door iets anders (vb. pigment) à echte
hematurie kleurt eerder bruin dan rood
Nefron = functionele eenheid van de nier à ±1 miljoen nefronen per nier maar variabel per persoon à bevat
o.a. een afferente en efferente arteriole en een glomerulus met een filterfunctie à glomerulus bevat een
filterbarrière die bij beschadiging kan gaan lekken waardoor er hematurie of proteïnurie kan ontstaan
1
,2025 Nier 2
Glomerulus opgebouwd uit netwerk van capillairen speciaal ontworpen voor filtratie à opbouw filter:
à Bestaat uit een glomerulaire capillair (C), endotheelcellen (E), glomerulair basaalmembraan (GBM), podocyten
(PO) en ruimte van Bowman (US) à probleem aan eender welke van deze onderdelen kan zorgen voor
verhoogde doorlaatbaarheid
à Wanneer glomerulair basaalmembraan stuk gaat zal er helemaal geen filtermechanisme meer zijn
à Problemen met podocyten (gespecialiseerde epitheelcellen) kan zorgen voor proteïnurie (podocytopathie)
Histologie normale glomerulus:
àIn 1 glomerulus zie je verschillende capillaire lumina met daartussen mesangiumcellen = steunapparaat van
glomerulus à afwijkingen van het mesangium kunnen optreden als het aantal cellen toeneemt
Histopathologie à intracapillaire proliferatieve glomerulonefritis (APSGN) à vaak t.g.v. infectie (o.a.
streptokokken) à neutrofielen te zien in glomerulaire capillaire lussen + vergroot aantal epitheliale, endotheliale
en mesangiale cellen à zorgt voor verhoogde druk en te weinig ruimte voor filtratie
Hematurie = erythrocyturie à aanwezigheid van RBC in een urinestaal:
- Microscopisch (40x) à ≥ 3 RBC/hpf (hpf = high power field = raster waarnaar je kijkt onder microscoop)
à dipstick detecteert al vanaf 1—2 RBC/hpf maar dat kan nog normaal zijn
- Macroscopisch à grootschalige hematurie à cola-achtige urine te zien met blote oog à zeer serieus
2
,2025 Nier 2
Dipstick geeft hematurie aan bij contact met heem => kan misleidend zijn want kan andere mogelijke oorzaken
hebben dan een echte erythrocyturie:
- Hemoglobinurie à intravasculaire hemolyse à RBC gaan reeds kapot voor het bereiken van de nier =>
echt heem uitplassen i.p.v. RBC
- Myoglobinurie à spierafbraak zorgt voor vrijgave van myoglobine als afvalstof (bv. oudere persoon die
valt en lang is blijven liggen)
Rode urine à onderscheid tussen supernatant of sediment dat rood ziet:
Microscopische hematurie à bekijken of het voorbijgaand of persisterend is à excluderen van contaminatie
(bv. menstruatie) of infectie (vb. cystitis, prostatitis, …) à sedimentonderzoek herhalen om voorbijgaande
hematurie uit te sluiten à normale urine kan tot 10.000 RBC/ml bevatten en na forse inspanning zelfs tot 30.000
à voorbijgaande microscopische hematurie in volwassenen is niet ongewoon à meestal geen duidelijke
oorzaak gevonden (recente koorts, infectie, inspanning, …)
à Belangrijke uitzondering op expectatief beleid = patiënten > 50j wegens risico op maligniteit
Niet-glomerulaire oorzaken van geïsoleerde hematurie:
à Patiënten met macro- of microscopische hematurie > 50j moeten ALTIJD een urologische evaluatie krijgen
à Duidelijke aanwijzingen op glomerulaire hematurie voorkomen onnodige (invasieve) evaluatie voor serieuze
urologische aandoeningen
Hematurie en pijn in de lies kunnen voorkomen bij ADPKD (Autosomal Dominant Polycystic Kidney Disease) =
cystevorming in de nieren à zeker belangrijk om familieanamnese te doen aangezien dit familiaal kan
voorkomen (autosomaal dominant) maar kan ook de novo mutatie zijn à bloeding in cystes kan zorgen voor
hematurie
3
, 2025 Nier 2
Onderscheiden van extraglomerulaire en glomerulaire hematurie:
à Geen bloedklonters bij glomerulaire aangezien de nier urokinase aanmaakt à voorkomt bloedstolling tegen
obstructies in de nier
à Dysmorfe RBC kunnen bv. acanthocyten (“Mickey Mouse”-cellen) à pathogenomisch voor glomerulaire
hematurie à ook ringbandjes vormen kunnen voorkomen à > 40% ringbandjes kan ook argument zijn voor
hematurie vanuit de nier à worden beiden gevormd door aanwezigheid van Tam-Horsfall eiwit (uromoduline)
wat alleen wordt gemaakt in de niertubuli
Oorzaken van persisterende glomerulaire hematurie:
à 3 aandoeningen zorgen voor > 50% van de cases
à IgA nefropathie = ziekte van Berger à verhoogde incidentie in Azië door meer screening niet per se omdat
het hier echt meer voorkomt
Geïsoleerde glomerulaire hematurie zonder familiale voorgeschiedenis van nierfalen heeft meestal een
goedaardige uitkomst en nierbiopsie is vaak niet geïndiceerd à goed opvolgen maar zelden een behandelbare
ziekte gevonden à sommige mensen kunnen wel hypertensie en /of proteïnurie ontwikkelen met de tijd
waarbij er wel verhoogd risico is op ontwikkeling van nierfalen => dan wel diagnostiek doen
à Patiënten met geïsoleerde glomerulaire hematurie moeten regelmatige metingen ondergaan van bloeddruk
en screening op proteïnurie om aan vroege interventie te kunnen doen indien nodig
Proteïnurie à kijken naar ACR = albumine/creatinine ratio om albuminurie te kwantificeren:
- < 30 mg/g = normaal
- 30-299 mg/g = microalbuminurie
- > 300 mg/g = macro-albuminurie
à Onafhankelijke risicofactor voor cardiovasculaire morbiditeit en mortaliteit à minder nierfunctie zorgt voor
meer voorkomen albuminemie wat zorgt voor verhoogde kans op cardiovasculaire verwikkelingen
à Marker voor nierziekte à vooral glomerulaire aandoeningen à risicofactor voor progressieve
nierinsufficiëntie
4
Nier
Deel 1: Klinische nefrologie
Klinische renale syndromen:
- Nefritis syndroom à gekenmerkt door hematurie (erythrocyturie, dysmorfisch en cilinders) à
mogelijks met proteïnurie, hypertensie en/of verlaagde GFR
- Nefrotisch syndroom à gekenmerkt door proteïnurie (nefrotische range ≥ 3g/dag) à
hypoalbuminemie, oedeem en hypercholesterolemie à inactief urinair sediment (geen tekenen van
ontsteking of bloeding)
- Acute Kidney Injury (AKI) à acuut nierfalen (GFR daalt in uren-weken)
• Niet-glomerulair à ischemisch, toxines, pigmenten of sepsis
• Glomerulair à bv. acute poststreptokokken glomerulonefritis
- RPGN (Rapidly Progressing Glomerulonephritis) à snel en progressief nierfalen (weken-maanden) à
vaak halvemaanvorming te zien in de glomerulus (‘crescentic GN’) à nefritis sediment + proteïnurie < 3
g/dag) à hypertensie en oedeem kunnen optreden
- Chronic Kidney Disease (CKD) à CKD-staging I tot V
Geïsoleerde hematurie of proteïnurie komen regelmatig voor à verschillende voorkomen voor mannen en
vrouwen en per leeftijd:
à Geïsoleerde proteïnurie komt altijd vanuit de nier en meestal glomerulair, terwijl geïsoleerde hematurie zowel
urologische, nefrologische en gynaecologische oorzaken kan hebben (kan bv. ook menstrueel zijn)
Hematurie ≠ rode urine à vaak is echt rode urine niet door bloed maar door iets anders (vb. pigment) à echte
hematurie kleurt eerder bruin dan rood
Nefron = functionele eenheid van de nier à ±1 miljoen nefronen per nier maar variabel per persoon à bevat
o.a. een afferente en efferente arteriole en een glomerulus met een filterfunctie à glomerulus bevat een
filterbarrière die bij beschadiging kan gaan lekken waardoor er hematurie of proteïnurie kan ontstaan
1
,2025 Nier 2
Glomerulus opgebouwd uit netwerk van capillairen speciaal ontworpen voor filtratie à opbouw filter:
à Bestaat uit een glomerulaire capillair (C), endotheelcellen (E), glomerulair basaalmembraan (GBM), podocyten
(PO) en ruimte van Bowman (US) à probleem aan eender welke van deze onderdelen kan zorgen voor
verhoogde doorlaatbaarheid
à Wanneer glomerulair basaalmembraan stuk gaat zal er helemaal geen filtermechanisme meer zijn
à Problemen met podocyten (gespecialiseerde epitheelcellen) kan zorgen voor proteïnurie (podocytopathie)
Histologie normale glomerulus:
àIn 1 glomerulus zie je verschillende capillaire lumina met daartussen mesangiumcellen = steunapparaat van
glomerulus à afwijkingen van het mesangium kunnen optreden als het aantal cellen toeneemt
Histopathologie à intracapillaire proliferatieve glomerulonefritis (APSGN) à vaak t.g.v. infectie (o.a.
streptokokken) à neutrofielen te zien in glomerulaire capillaire lussen + vergroot aantal epitheliale, endotheliale
en mesangiale cellen à zorgt voor verhoogde druk en te weinig ruimte voor filtratie
Hematurie = erythrocyturie à aanwezigheid van RBC in een urinestaal:
- Microscopisch (40x) à ≥ 3 RBC/hpf (hpf = high power field = raster waarnaar je kijkt onder microscoop)
à dipstick detecteert al vanaf 1—2 RBC/hpf maar dat kan nog normaal zijn
- Macroscopisch à grootschalige hematurie à cola-achtige urine te zien met blote oog à zeer serieus
2
,2025 Nier 2
Dipstick geeft hematurie aan bij contact met heem => kan misleidend zijn want kan andere mogelijke oorzaken
hebben dan een echte erythrocyturie:
- Hemoglobinurie à intravasculaire hemolyse à RBC gaan reeds kapot voor het bereiken van de nier =>
echt heem uitplassen i.p.v. RBC
- Myoglobinurie à spierafbraak zorgt voor vrijgave van myoglobine als afvalstof (bv. oudere persoon die
valt en lang is blijven liggen)
Rode urine à onderscheid tussen supernatant of sediment dat rood ziet:
Microscopische hematurie à bekijken of het voorbijgaand of persisterend is à excluderen van contaminatie
(bv. menstruatie) of infectie (vb. cystitis, prostatitis, …) à sedimentonderzoek herhalen om voorbijgaande
hematurie uit te sluiten à normale urine kan tot 10.000 RBC/ml bevatten en na forse inspanning zelfs tot 30.000
à voorbijgaande microscopische hematurie in volwassenen is niet ongewoon à meestal geen duidelijke
oorzaak gevonden (recente koorts, infectie, inspanning, …)
à Belangrijke uitzondering op expectatief beleid = patiënten > 50j wegens risico op maligniteit
Niet-glomerulaire oorzaken van geïsoleerde hematurie:
à Patiënten met macro- of microscopische hematurie > 50j moeten ALTIJD een urologische evaluatie krijgen
à Duidelijke aanwijzingen op glomerulaire hematurie voorkomen onnodige (invasieve) evaluatie voor serieuze
urologische aandoeningen
Hematurie en pijn in de lies kunnen voorkomen bij ADPKD (Autosomal Dominant Polycystic Kidney Disease) =
cystevorming in de nieren à zeker belangrijk om familieanamnese te doen aangezien dit familiaal kan
voorkomen (autosomaal dominant) maar kan ook de novo mutatie zijn à bloeding in cystes kan zorgen voor
hematurie
3
, 2025 Nier 2
Onderscheiden van extraglomerulaire en glomerulaire hematurie:
à Geen bloedklonters bij glomerulaire aangezien de nier urokinase aanmaakt à voorkomt bloedstolling tegen
obstructies in de nier
à Dysmorfe RBC kunnen bv. acanthocyten (“Mickey Mouse”-cellen) à pathogenomisch voor glomerulaire
hematurie à ook ringbandjes vormen kunnen voorkomen à > 40% ringbandjes kan ook argument zijn voor
hematurie vanuit de nier à worden beiden gevormd door aanwezigheid van Tam-Horsfall eiwit (uromoduline)
wat alleen wordt gemaakt in de niertubuli
Oorzaken van persisterende glomerulaire hematurie:
à 3 aandoeningen zorgen voor > 50% van de cases
à IgA nefropathie = ziekte van Berger à verhoogde incidentie in Azië door meer screening niet per se omdat
het hier echt meer voorkomt
Geïsoleerde glomerulaire hematurie zonder familiale voorgeschiedenis van nierfalen heeft meestal een
goedaardige uitkomst en nierbiopsie is vaak niet geïndiceerd à goed opvolgen maar zelden een behandelbare
ziekte gevonden à sommige mensen kunnen wel hypertensie en /of proteïnurie ontwikkelen met de tijd
waarbij er wel verhoogd risico is op ontwikkeling van nierfalen => dan wel diagnostiek doen
à Patiënten met geïsoleerde glomerulaire hematurie moeten regelmatige metingen ondergaan van bloeddruk
en screening op proteïnurie om aan vroege interventie te kunnen doen indien nodig
Proteïnurie à kijken naar ACR = albumine/creatinine ratio om albuminurie te kwantificeren:
- < 30 mg/g = normaal
- 30-299 mg/g = microalbuminurie
- > 300 mg/g = macro-albuminurie
à Onafhankelijke risicofactor voor cardiovasculaire morbiditeit en mortaliteit à minder nierfunctie zorgt voor
meer voorkomen albuminemie wat zorgt voor verhoogde kans op cardiovasculaire verwikkelingen
à Marker voor nierziekte à vooral glomerulaire aandoeningen à risicofactor voor progressieve
nierinsufficiëntie
4
