Samenvatting mondgezondheid en maatschappij
Gezondheidspromotie (gezondheidsbevordering)
Een proces waarbij meer mensen in staat worden gesteld om controle te hebben over determinanten
van hun gezondheid.
Hoofdstuk 1: De principes van gezondheidspromotie
Gezondheid is meer dan alleen maar de afwezigheid van ziekte. Het is een levenskwaliteit waar
sociale, spirituele en fysische functies in evenwicht zijn.
Is de individuele gezondheid alleen de eigen verantwoordelijkheid of ook die van de maatschappij?
Visie op gezondheidspromotie varieert tussen individualisme (eigen verantwoordelijkheid) en
verzorgingsstaat (verantwoordelijkheid van de staat).
Empowerment
Het is belangrijk om iemand voldoende kennis en middelen aan te reiken om zo zelf die
verantwoordelijkheid van gezondheid op te nemen.
Individu verantwoordelijk voor zijn of haar levensstijl en gezondheidsgedrag en de staat
verantwoordelijk voor zijn of haar omgeving.
Een individuele gedragsverandering op vlak van gezondheid gaat samen met een
omgevingsverandering die dit gedrag stimuleert.
1.1 De principes van gezondheidspromotie vanuit het Ottawa Charter
Om de toegankelijkheid van de zorg te verhogen en de ongelijkheid in gezondheid te reduceren.
5 actieterreinen in het Ottawa Charter: 1 creëren van algemeen beleid op gezondheid
2 creëren van gezond leefmilieu
3 versterken van acties binnen gemeenschappen
4 ontwikkelen van persoonlijke vaardigheden
5 heroriënteren van gezondheidszorg
6 politieke domeinen essentieel voor verbeteren van mondgezondheid:
1 voedingspolitiek die consumptie van suiker beperkt
2 algemene benadering ter bevordering van lichaamshygiëne en mondhygiëne
3 beleid op rookstop
4 beleid op reduceren van ongevallen
5 waterfluoridering (toevoegen van kleine hoeveelheden fluoride aan drinkwater)
6 toegankelijkheid van preventieve en curatieve mondzorg
,1.2 Gezondheidspromotie: preventie, voorlichting (mededeling) en bewaking
Model van gezondheidspromotie (health promotion) bevat 3 essentiële elementen:
1 preventieve gezondheidsdiensten
2 gezondheidsvoorlichting en opvoeding
3 gezondheidsbewaking en bescherming
Tandheelkundige voorbeelden per element (domein):
Preventieve gezondheidsdiensten: 1 screening (medisch onderzoek) voor het
opsporen van cariës of kanker
2 jaarlijkse controle
Preventieve gezondheidsvoorlichting (opvoeding): 1 op school
2 campagnes (niet roken)
3 brochures
Preventieve gezondheidsbewaking (bescherming): 1 rookverbod
2 waterfluoridering
3 goede wetgeving om preventie te
bevorderen
Om deze 3 essentiële elementen te bekomen doen we aan lobbying of het uitoefenen van druk op
beleidmakers.
Preventie: Voorkomen dat er iets gebeurt.
Interventie: In actie komen als er al iets gebeurd is.
Preventie (primaire preventie)
Doel is om nieuwe ziektegevallen te voorkomen. Pas mogelijk als men duidelijk zicht heeft op de
oorzaak.
vb. vaccinatie of immunisatieprogramma
Gezondheidsvoorlichting (opvoeding) speelt hierbij een belangrijke rol. Het kan de kennis verhogen
en mogelijks het gezondheidsgedrag beïnvloeden.
Preventie (secundaire preventie)
We spreken niet meer over het voorkomen van een ziekte, maar over het tijdig verhelpen van een
ziekte om schadelijk gevolgen te vermijden.
Heeft als doel een vroegtijdige detectie (vb. screening)van de ziekte.
Preventie (tertiaire preventie)
Dit heeft te maken met maatregelen of interventies die de patiënt helpen tot het bekomen van een
betere levenskwaliteit ondanks de ziekte.
,Hoofdstuk 2: De drie pijlers van preventie in de mondgezondheid
Aandoeningen in de mond kunnen voorkomen worden door een goed uitgevoerde preventie (met 3
belangrijke pijlers):
1 goede mondhygiëne
2 gezonde voedingsgewoonten
3 regelmatig tandbezoek
2.1 Mondhygiëne
Ontstaansproces van tandbederf of cariës: 1 bacteriën verbinden zich tot tandplaque
2 bacteriën produceren zuren in tandplaque
3 zuren in contact met suikers
4 zuren lossen mineralen op (demineralisatie)
Tandvleesontstekingen (gingivitis) kunnen evolueren tot botontstekingen (parodontitis), meestal als
reactie op bacteriën in tandplaque.
2.1.1 Fluoride
Tandplaque verwijderen door te poesten met een tandenborstel en tandpasta (met fluoride dat
tandglazuur versterkt).
Bij kinderen: lagere hoeveelheid aan fluoride zodat tanden niet bruin worden (fluorose).
2.1 Voedingsadvies
Er is een verband tussen onze gezondheid en wat we eten.
Suikerrijk dieet: verhoogd risico op tandbederf.
Suikerarm dieet: minder risico op tandbederf.
2.1.1 Voeding en tandbederf (cariës)
Niet alleen wat je eet is belangrijk voor vermijden van cariës, maar ook wanneer en hoeveel je eet.
Schadelijke voeding (cariogene voeding): verhoogd risico op tandbederf (vb. suikerrijk dieet).
2.1.2 Voeding en erosie (wegslijten)
Het zuur in voedsel kan onze tanden beschadigen (aantasten).
Na elk eetmoment is onze mond een zuur milieu. De mineralen gaan oplossen (demineralisatie). Door
ons speeksel wordt dit zuur weggespoeld. Mineralen gaan herstellen (remineralisatie).
, 2.3 Regelmatig tandartsbezoek
Een regelmatige controle bij de tandarts of mondhygiënist is noodzakelijk voor de mondgezondheid.
Hoofdstuk 3: Preventieve interventies voor verbeteren van mondgezondheid en
mondgezondheidsgedrag
Schetsen van een kader waar we onze patiënt in kunnen thuisbrengen en van hieruit werken aan
gezondheidspromotie (bevordering).
3.1 Inleidende begrippen
Population based approach
Het gelijktijdig aanbieden van informatie aan de gehele bevolking leidt tot toename van sociale
ongelijkheid (Mattheus effect).
Een population based approach kan enkel leiden tot afname van sociale ongelijkheid wanneer ze voor
iedereen automatisch en verplicht wordt toegepast (individuele vrijheid uitgeschakeld).
High risk approach
Het gelijktijdig aanbieden van informatie aan de mensen die het nodig hebben.
Een gradiënt zodat iedere laag van de bevolking een preventie aangeboden krijgt die aangepast is aan
risico en nood van deze groep (proportioneel universalisme).
3.2 Waterfluoridering (beleidsinterventie) (maatregel)
Aan het leidingwater wordt 1 ppm fluoride toegevoegd (in tandpasta 1450 ppm).
3.3 Verklaringsmodellen voor het individuele preventieve gedrag
Health literacy (gezondheidsgeletterdheid) (zowel kennis als vaardigheden)
De mate waarin mensen beschikken over het vermogen om fundamentele diensten en informatie op
het gebied van gezondheid te verkrijgen, te verwerken, te begrijpen zodat ze beslissingen kunnen
nemen die hun gezondheid ten goede komen.
3.3.1 Het health belief model (Becker)
Een model dat de verklaring van preventief gedrag van mensen toeschrijft aan
gezondheidsopvattingen.
De reden dat mensen dingen doen om gezond te blijven heeft te maken met wat ze geloven over
gezondheid.
Gezondheidspromotie (gezondheidsbevordering)
Een proces waarbij meer mensen in staat worden gesteld om controle te hebben over determinanten
van hun gezondheid.
Hoofdstuk 1: De principes van gezondheidspromotie
Gezondheid is meer dan alleen maar de afwezigheid van ziekte. Het is een levenskwaliteit waar
sociale, spirituele en fysische functies in evenwicht zijn.
Is de individuele gezondheid alleen de eigen verantwoordelijkheid of ook die van de maatschappij?
Visie op gezondheidspromotie varieert tussen individualisme (eigen verantwoordelijkheid) en
verzorgingsstaat (verantwoordelijkheid van de staat).
Empowerment
Het is belangrijk om iemand voldoende kennis en middelen aan te reiken om zo zelf die
verantwoordelijkheid van gezondheid op te nemen.
Individu verantwoordelijk voor zijn of haar levensstijl en gezondheidsgedrag en de staat
verantwoordelijk voor zijn of haar omgeving.
Een individuele gedragsverandering op vlak van gezondheid gaat samen met een
omgevingsverandering die dit gedrag stimuleert.
1.1 De principes van gezondheidspromotie vanuit het Ottawa Charter
Om de toegankelijkheid van de zorg te verhogen en de ongelijkheid in gezondheid te reduceren.
5 actieterreinen in het Ottawa Charter: 1 creëren van algemeen beleid op gezondheid
2 creëren van gezond leefmilieu
3 versterken van acties binnen gemeenschappen
4 ontwikkelen van persoonlijke vaardigheden
5 heroriënteren van gezondheidszorg
6 politieke domeinen essentieel voor verbeteren van mondgezondheid:
1 voedingspolitiek die consumptie van suiker beperkt
2 algemene benadering ter bevordering van lichaamshygiëne en mondhygiëne
3 beleid op rookstop
4 beleid op reduceren van ongevallen
5 waterfluoridering (toevoegen van kleine hoeveelheden fluoride aan drinkwater)
6 toegankelijkheid van preventieve en curatieve mondzorg
,1.2 Gezondheidspromotie: preventie, voorlichting (mededeling) en bewaking
Model van gezondheidspromotie (health promotion) bevat 3 essentiële elementen:
1 preventieve gezondheidsdiensten
2 gezondheidsvoorlichting en opvoeding
3 gezondheidsbewaking en bescherming
Tandheelkundige voorbeelden per element (domein):
Preventieve gezondheidsdiensten: 1 screening (medisch onderzoek) voor het
opsporen van cariës of kanker
2 jaarlijkse controle
Preventieve gezondheidsvoorlichting (opvoeding): 1 op school
2 campagnes (niet roken)
3 brochures
Preventieve gezondheidsbewaking (bescherming): 1 rookverbod
2 waterfluoridering
3 goede wetgeving om preventie te
bevorderen
Om deze 3 essentiële elementen te bekomen doen we aan lobbying of het uitoefenen van druk op
beleidmakers.
Preventie: Voorkomen dat er iets gebeurt.
Interventie: In actie komen als er al iets gebeurd is.
Preventie (primaire preventie)
Doel is om nieuwe ziektegevallen te voorkomen. Pas mogelijk als men duidelijk zicht heeft op de
oorzaak.
vb. vaccinatie of immunisatieprogramma
Gezondheidsvoorlichting (opvoeding) speelt hierbij een belangrijke rol. Het kan de kennis verhogen
en mogelijks het gezondheidsgedrag beïnvloeden.
Preventie (secundaire preventie)
We spreken niet meer over het voorkomen van een ziekte, maar over het tijdig verhelpen van een
ziekte om schadelijk gevolgen te vermijden.
Heeft als doel een vroegtijdige detectie (vb. screening)van de ziekte.
Preventie (tertiaire preventie)
Dit heeft te maken met maatregelen of interventies die de patiënt helpen tot het bekomen van een
betere levenskwaliteit ondanks de ziekte.
,Hoofdstuk 2: De drie pijlers van preventie in de mondgezondheid
Aandoeningen in de mond kunnen voorkomen worden door een goed uitgevoerde preventie (met 3
belangrijke pijlers):
1 goede mondhygiëne
2 gezonde voedingsgewoonten
3 regelmatig tandbezoek
2.1 Mondhygiëne
Ontstaansproces van tandbederf of cariës: 1 bacteriën verbinden zich tot tandplaque
2 bacteriën produceren zuren in tandplaque
3 zuren in contact met suikers
4 zuren lossen mineralen op (demineralisatie)
Tandvleesontstekingen (gingivitis) kunnen evolueren tot botontstekingen (parodontitis), meestal als
reactie op bacteriën in tandplaque.
2.1.1 Fluoride
Tandplaque verwijderen door te poesten met een tandenborstel en tandpasta (met fluoride dat
tandglazuur versterkt).
Bij kinderen: lagere hoeveelheid aan fluoride zodat tanden niet bruin worden (fluorose).
2.1 Voedingsadvies
Er is een verband tussen onze gezondheid en wat we eten.
Suikerrijk dieet: verhoogd risico op tandbederf.
Suikerarm dieet: minder risico op tandbederf.
2.1.1 Voeding en tandbederf (cariës)
Niet alleen wat je eet is belangrijk voor vermijden van cariës, maar ook wanneer en hoeveel je eet.
Schadelijke voeding (cariogene voeding): verhoogd risico op tandbederf (vb. suikerrijk dieet).
2.1.2 Voeding en erosie (wegslijten)
Het zuur in voedsel kan onze tanden beschadigen (aantasten).
Na elk eetmoment is onze mond een zuur milieu. De mineralen gaan oplossen (demineralisatie). Door
ons speeksel wordt dit zuur weggespoeld. Mineralen gaan herstellen (remineralisatie).
, 2.3 Regelmatig tandartsbezoek
Een regelmatige controle bij de tandarts of mondhygiënist is noodzakelijk voor de mondgezondheid.
Hoofdstuk 3: Preventieve interventies voor verbeteren van mondgezondheid en
mondgezondheidsgedrag
Schetsen van een kader waar we onze patiënt in kunnen thuisbrengen en van hieruit werken aan
gezondheidspromotie (bevordering).
3.1 Inleidende begrippen
Population based approach
Het gelijktijdig aanbieden van informatie aan de gehele bevolking leidt tot toename van sociale
ongelijkheid (Mattheus effect).
Een population based approach kan enkel leiden tot afname van sociale ongelijkheid wanneer ze voor
iedereen automatisch en verplicht wordt toegepast (individuele vrijheid uitgeschakeld).
High risk approach
Het gelijktijdig aanbieden van informatie aan de mensen die het nodig hebben.
Een gradiënt zodat iedere laag van de bevolking een preventie aangeboden krijgt die aangepast is aan
risico en nood van deze groep (proportioneel universalisme).
3.2 Waterfluoridering (beleidsinterventie) (maatregel)
Aan het leidingwater wordt 1 ppm fluoride toegevoegd (in tandpasta 1450 ppm).
3.3 Verklaringsmodellen voor het individuele preventieve gedrag
Health literacy (gezondheidsgeletterdheid) (zowel kennis als vaardigheden)
De mate waarin mensen beschikken over het vermogen om fundamentele diensten en informatie op
het gebied van gezondheid te verkrijgen, te verwerken, te begrijpen zodat ze beslissingen kunnen
nemen die hun gezondheid ten goede komen.
3.3.1 Het health belief model (Becker)
Een model dat de verklaring van preventief gedrag van mensen toeschrijft aan
gezondheidsopvattingen.
De reden dat mensen dingen doen om gezond te blijven heeft te maken met wat ze geloven over
gezondheid.
