Onderwijskunde periode 3
Drie theoretische leerstromen:
1. Behaviorisme
Dit stelt dat leren het gevolg is van een prikkel (stimulus) die een reactie in de
vorm van bepaald gedrag (respons) teweegbrengt. Voor behaviorisme gaat het niet
om wat er zich in het hoofd afspeelt. Stimulusgeneralisatie: het aangeleerde
gedrag generaliseren naar gelijksoortige stimulus —> Watson experimenteerde
met een baby, deze zag 3 plaatsjes van dieren waarbij hij zijn handjes omhoog
stak. Bij het plaatje met een rat liet Watson een schrikgeluid afgaan waardoor de
lieve baby zijn handjes niet meer omhoog stak. Na zeven keer de rat en het
schrikgeluid steekt de baby ook de handjes niet meer uit naar de rat in stilte.
Er zijn drie leerprincipes: 1) klassiek conditioneren (Pavlov) aangeboren reflexen
uitlokken. Hond gaat kwijlen door belletje. Dit wordt ook wel emotioneel leren
genoemd. Er wordt namelijk een bepaalde emotie opgeroepen die aangeleerd is
door een prikkel. Voorbeeld: schooldirecteur schreeuwt tegen je (ongecontroleerde
stimulus) waardoor je bang wordt (ongecontroleerde respons). Vervolgens vertoon
je geen normaal gedrag meer op een andere school (geconditioneerde respons),
omdat je de directeur ziet en je bang wordt (geconditioneerde stimulus).
2) operant conditioneren (Skinner): Het leerproces waarbij spontaan gedrag
gekoppeld wordt aan een beloning of straf. Verschil klassiek conditioneren:
spontaan gedrag is niet gekoppeld aan bepaalde stimulus. Voorbeeld: bij een
computer spelletje ga je gewoon klikken op de muisknop en ontdek je zo hoe je
beloond wordt met extra punten.
3) modelleren: het voordoen van bepaald gedrag Dit gedrag wordt afgekeken,
nagedaan of geïmiteerd en vervolgens wordt de leerling hierin bevestigd door de
docent. Stimulus is gedrag voordoen en response is gedrag nadoen.
2. Cognitivisme
Aandacht voor het leerprocessen in de hersenen. De leerling is hier niet een passief
individu dat reageert op stimuli zoals bij behaviorisme, maar een actieve leerling
die zelf orde schept in alle aangeboden stimuli. Leerlingen construeren
(opbouwen/samenstellen) dus eigen kennis, de kennis wordt niet kant-en-klaar in
hoofd van leerlingen ‘gegoten’.
Leerprincipes: 1) zelfontdekkend leren (Bruner). De student zoekt, selecteert en
bewerkt kennis zelf zodat het in de cognitieve structuur past. De leraar stuurt
weinig aan bij het leerproces van de leerling. Zijn enige eis was dat bepaalde
kernbegrippen steeds terugkwamen in een andere context, en langzaam meer
kennis toegevoegd werd aan de al bekende begrippen. Zo kon de kennis langzaam
uitgebreid worden.
2) Betekenisvol, docent-gestuurd onderwijs (Ausubel): hoe wordt kennis gecreëerd
en gegenereerd? Volgens de theorie van Ausubel hangt het leren van mensen af
van hun eerdere cognitieve structuur, die gekoppeld is aan de nieuwe informatie.
Er moet een koppeling zitten tussen de voorkennis en de nieuwe informatie die we
aan het leren zijn. Daarom heeft voorkennis de rol van ankerpunt bij de nieuwe
informatie. “De belangrijkste factor die het leren beïnvloedt, is wat de student al
weet”.
3. (Sociaal-) constructivisme
kritiek op 2 andere theorieën: de onderzoeken met dieren zijn toepasbaar voor de
praktijk. Kennis is subjectief: is voor iedereen anders. De term ‘constructivisme’
omvat een groep van kennistheorieën, waardoor er niet zoiets is als één enkele
constructivistische leertheorie. Sommige constructivisten leggen bijvoorbeeld meer
de nadruk op sociale constructie van kennis, anderen focussen meer op de manier
waarop voorkennis wordt geactiveerd. In alle gevallen is een rijke leeromgeving
noodzakelijk.
Vygotsky: leren is een actief en sociaal proces. Het gaat niet over alleen informatie
leren, maar het gaat over de manier hoe (actief) iemand dat doet. Interactie is
, belangrijk: de leerling ontwikkelt zo kennis, ideeën, normen en waarden. Taal is
een belangrijke factor.
Piaget: leren is een betekenisverlenend proces. Zie aantekeningen van vorig jaar.
Leren is: 1) cumulatief, informatie bouwt op tot kennis. 2) zelfregulerend, het
kunnen organiseren van je taak. Leerlingen moeten hun eigen leerproces kunnen
bijsturen waar dat nodig is.
Positief leef- en leerklimaat = een goed klassenmanagement
Als je succesvol wilt leren, is daar een prettig leerklimaat nodig: leerlingen doen actief
mee en de leraar geeft goed les. Klassenmanagement denken we vaak aan orde
houden, maar klassenmanagement begint al voordat je een leerling bijvoorbeeld
strafwerk geeft. Een leraar die goed lesgeeft is een leider. Er is een klimaat waarin
leerlingen en docenten met goed met elkaar kunnen omgaan en leren.
Een goede leider hoeft niet alleen te zijn, dit kan ook in een groep. Er staat dus niet
per se iemand boven die het leidt.
Drie perspectieven op leiderschap (hoort allemaal bij klassenmanagement)
1. Didactisch perspectief
Van curatief (genezen) naar preventief. Orde in structuur zorgt voor het voorkomen
van een curatieve situatie: bijvoorbeeld een luidruchtige klas. Als er orde is ben je
dus preventief bezig want je hoeft straks ook niet te corrigeren (curatief) als de
klas luidruchtig is. De flow in je les moet gewoon nice zijn waardoor corrigeren
minder wordt (preventief). Hiervoor moeten de verwachtingen duidelijk zijn.
2. Instrumenteel perspectief (reageren op orde verstorend gedrag)
Van te grote interventies (gelijk slaan) naar passende microconnecties (iemand iets
langer aankijken als waarschuwing). Escalatie vaardigheden zijn hierbij essentieel.
3. Interpersoonlijk perspectief
kwaliteit van interacties bekijken. Van pedagogische macht naar pedagogisch
gezag: de leerlingen moeten je een beetje gunnen in plaats van dat je dat altijd
moet afdwingen.
De rol (6) van de leraar kan je hier aan koppelen.
, Rollen van de leraar:
De rol van gastheer (deze rol hoort bij didactisch- en interpersoonlijk perspectief)
Leerlingen bij binnenkomst welkom heten, klein gesprekje voeren, gezellige sfeer. De
leraar maakt contact met leerlingen d.m.v. positieve en en absolute aandacht.
Lichaamstaal en communicatie zijn belangrijk. Het contact wordt ook afgestemd:
sommige leerlingen willen niet vertellen over hun weekend. Contact maken is
belangrijk ook zo een relatie te bevorderen: zelf determinatie theorie. Dit is een
theorie over de basisbehoefte: autonomie, relatie en competentie. Relatie door middel
van contact is dus een basisbehoefte en dit hoort bij gastheer zijn. De leraar kan ook
een gevoel van sociale verbondenheid en intrinsieke motivatie bevorderen als
gastheer. Veiligheid en sociale steun zijn belangrijke pilaren van.
Het afstemmen hoort bij de Roos van Leary. Welk gedrag van de leraar lokt welk
gedrag van de leerling uit. Voorbeeld: de leraar noemt de leerling bij de naam als hij
hem/haar groet. De leerlingen groeten als reactie de leraar en kijken hem aan. De
leraar neemt duidelijk de leiding en zit vaak ‘boven’ in de roos, bij leidend en helpend.
Non verbaal gedrag van de gastheer: op tijd zijn, klaar zijn voor de les, zichtbaar bij de
deur staan, correcties met een glimlach, open houding.
Verbaal gedrag van de gastheer: noemt leerlingen bij de naam, heet leerlingen
welkom, oprecht, positief, benoemt wat er goed gaat
! Zowel de verbale als de non-verbale communicatie is congruent aan elkaar.
Gedragsindicatoren: duidelijk aanwezig zijn (leider), goede voorbeeld, leerlingen
startklaar maken, afstemmen, namen onthouden, leerlingen écht kennen,
voorbereiden en zelfreflectie.
Een goede docent is zich bewust van zijn eigen gedrag en het effect ervan. Gedrag
wordt aangestuurd door overtuigingen en identiteit. Word bewust van wie je bent en
wat je doet. Je voert bepaald gedrag uit, omdat je overtuigd bent dat dat de
juiste/gepaste reactie is. Dit bereik je allemaal door reflectie. Je gaat pas oefenen met
ander gedrag als je dat zelf wilt; keuze maken over eigen verantwoordelijk en de
verantwoordelijkheid nemen. Dit hoort allemaal bij brede professionele basis.
De rol van presentator (deze rol hoort bij interpersoonlijk perspectief)
De leraar neemt de leiding. Dit betekent onder andere dat hij de aandacht van de
leerlingen vraagt en vasthoudt. Daarnaast motiveert en informeert hij hen over
leerdoelen en -inhoud. De leraar laat het individuele contact nu los en eist de
klassikale aandacht. De effectiviteit van deze rol wordt bepaald door veel non-verbaal
contact.
Houding: centrale plek, zelfverzekerd, rustig en hoofd en rug recht. Je maakt hierna
ook door verbaal contact duidelijk dat je gaat beginnen. Tip: voordat iedereen zover is,
noem je paar leerlingen die al zover zijn bij naam en zegt iets positiefs. Hierna pak je
de centrale aandacht door middel van een positieve openingszin. Vervolgens ben je
ongeveer twee minuten aan het woord en sluit dit aan bij de belevingswereld van de
leerlingen.
Drie doelen:
- Motiveren voor de les
- Neerzetten van een gedragscode
Als leraar agendeer je veiligheid en werkt aan goed gewoontegedrag. Vooral aan de
start van het schooljaar is er altijd wel een leerling die niet naar jou luistert: grijp
deze kans om een gedragscode neer te zetten. Je maakt dan direct je regels en
verwachtingen duidelijk.
- Geven van inhoudelijke boodschap
Je vertelt wat de leerdoelen zijn en wat het lesprogramma is.
Het is belangrijk dat je je opstelt als een leider waar de klas op dat moment behoefte
aan heeft. Je hebt twee minuten om de klas in een goede ‘flow’ te krijgen voor de rest
van de les. Dit draagt bij aan de theorie van groepsdynamica: er is altijd strijd om
invloed en macht. Als de leraar geen leiding neemt zal een informele leiding (leerling)
Drie theoretische leerstromen:
1. Behaviorisme
Dit stelt dat leren het gevolg is van een prikkel (stimulus) die een reactie in de
vorm van bepaald gedrag (respons) teweegbrengt. Voor behaviorisme gaat het niet
om wat er zich in het hoofd afspeelt. Stimulusgeneralisatie: het aangeleerde
gedrag generaliseren naar gelijksoortige stimulus —> Watson experimenteerde
met een baby, deze zag 3 plaatsjes van dieren waarbij hij zijn handjes omhoog
stak. Bij het plaatje met een rat liet Watson een schrikgeluid afgaan waardoor de
lieve baby zijn handjes niet meer omhoog stak. Na zeven keer de rat en het
schrikgeluid steekt de baby ook de handjes niet meer uit naar de rat in stilte.
Er zijn drie leerprincipes: 1) klassiek conditioneren (Pavlov) aangeboren reflexen
uitlokken. Hond gaat kwijlen door belletje. Dit wordt ook wel emotioneel leren
genoemd. Er wordt namelijk een bepaalde emotie opgeroepen die aangeleerd is
door een prikkel. Voorbeeld: schooldirecteur schreeuwt tegen je (ongecontroleerde
stimulus) waardoor je bang wordt (ongecontroleerde respons). Vervolgens vertoon
je geen normaal gedrag meer op een andere school (geconditioneerde respons),
omdat je de directeur ziet en je bang wordt (geconditioneerde stimulus).
2) operant conditioneren (Skinner): Het leerproces waarbij spontaan gedrag
gekoppeld wordt aan een beloning of straf. Verschil klassiek conditioneren:
spontaan gedrag is niet gekoppeld aan bepaalde stimulus. Voorbeeld: bij een
computer spelletje ga je gewoon klikken op de muisknop en ontdek je zo hoe je
beloond wordt met extra punten.
3) modelleren: het voordoen van bepaald gedrag Dit gedrag wordt afgekeken,
nagedaan of geïmiteerd en vervolgens wordt de leerling hierin bevestigd door de
docent. Stimulus is gedrag voordoen en response is gedrag nadoen.
2. Cognitivisme
Aandacht voor het leerprocessen in de hersenen. De leerling is hier niet een passief
individu dat reageert op stimuli zoals bij behaviorisme, maar een actieve leerling
die zelf orde schept in alle aangeboden stimuli. Leerlingen construeren
(opbouwen/samenstellen) dus eigen kennis, de kennis wordt niet kant-en-klaar in
hoofd van leerlingen ‘gegoten’.
Leerprincipes: 1) zelfontdekkend leren (Bruner). De student zoekt, selecteert en
bewerkt kennis zelf zodat het in de cognitieve structuur past. De leraar stuurt
weinig aan bij het leerproces van de leerling. Zijn enige eis was dat bepaalde
kernbegrippen steeds terugkwamen in een andere context, en langzaam meer
kennis toegevoegd werd aan de al bekende begrippen. Zo kon de kennis langzaam
uitgebreid worden.
2) Betekenisvol, docent-gestuurd onderwijs (Ausubel): hoe wordt kennis gecreëerd
en gegenereerd? Volgens de theorie van Ausubel hangt het leren van mensen af
van hun eerdere cognitieve structuur, die gekoppeld is aan de nieuwe informatie.
Er moet een koppeling zitten tussen de voorkennis en de nieuwe informatie die we
aan het leren zijn. Daarom heeft voorkennis de rol van ankerpunt bij de nieuwe
informatie. “De belangrijkste factor die het leren beïnvloedt, is wat de student al
weet”.
3. (Sociaal-) constructivisme
kritiek op 2 andere theorieën: de onderzoeken met dieren zijn toepasbaar voor de
praktijk. Kennis is subjectief: is voor iedereen anders. De term ‘constructivisme’
omvat een groep van kennistheorieën, waardoor er niet zoiets is als één enkele
constructivistische leertheorie. Sommige constructivisten leggen bijvoorbeeld meer
de nadruk op sociale constructie van kennis, anderen focussen meer op de manier
waarop voorkennis wordt geactiveerd. In alle gevallen is een rijke leeromgeving
noodzakelijk.
Vygotsky: leren is een actief en sociaal proces. Het gaat niet over alleen informatie
leren, maar het gaat over de manier hoe (actief) iemand dat doet. Interactie is
, belangrijk: de leerling ontwikkelt zo kennis, ideeën, normen en waarden. Taal is
een belangrijke factor.
Piaget: leren is een betekenisverlenend proces. Zie aantekeningen van vorig jaar.
Leren is: 1) cumulatief, informatie bouwt op tot kennis. 2) zelfregulerend, het
kunnen organiseren van je taak. Leerlingen moeten hun eigen leerproces kunnen
bijsturen waar dat nodig is.
Positief leef- en leerklimaat = een goed klassenmanagement
Als je succesvol wilt leren, is daar een prettig leerklimaat nodig: leerlingen doen actief
mee en de leraar geeft goed les. Klassenmanagement denken we vaak aan orde
houden, maar klassenmanagement begint al voordat je een leerling bijvoorbeeld
strafwerk geeft. Een leraar die goed lesgeeft is een leider. Er is een klimaat waarin
leerlingen en docenten met goed met elkaar kunnen omgaan en leren.
Een goede leider hoeft niet alleen te zijn, dit kan ook in een groep. Er staat dus niet
per se iemand boven die het leidt.
Drie perspectieven op leiderschap (hoort allemaal bij klassenmanagement)
1. Didactisch perspectief
Van curatief (genezen) naar preventief. Orde in structuur zorgt voor het voorkomen
van een curatieve situatie: bijvoorbeeld een luidruchtige klas. Als er orde is ben je
dus preventief bezig want je hoeft straks ook niet te corrigeren (curatief) als de
klas luidruchtig is. De flow in je les moet gewoon nice zijn waardoor corrigeren
minder wordt (preventief). Hiervoor moeten de verwachtingen duidelijk zijn.
2. Instrumenteel perspectief (reageren op orde verstorend gedrag)
Van te grote interventies (gelijk slaan) naar passende microconnecties (iemand iets
langer aankijken als waarschuwing). Escalatie vaardigheden zijn hierbij essentieel.
3. Interpersoonlijk perspectief
kwaliteit van interacties bekijken. Van pedagogische macht naar pedagogisch
gezag: de leerlingen moeten je een beetje gunnen in plaats van dat je dat altijd
moet afdwingen.
De rol (6) van de leraar kan je hier aan koppelen.
, Rollen van de leraar:
De rol van gastheer (deze rol hoort bij didactisch- en interpersoonlijk perspectief)
Leerlingen bij binnenkomst welkom heten, klein gesprekje voeren, gezellige sfeer. De
leraar maakt contact met leerlingen d.m.v. positieve en en absolute aandacht.
Lichaamstaal en communicatie zijn belangrijk. Het contact wordt ook afgestemd:
sommige leerlingen willen niet vertellen over hun weekend. Contact maken is
belangrijk ook zo een relatie te bevorderen: zelf determinatie theorie. Dit is een
theorie over de basisbehoefte: autonomie, relatie en competentie. Relatie door middel
van contact is dus een basisbehoefte en dit hoort bij gastheer zijn. De leraar kan ook
een gevoel van sociale verbondenheid en intrinsieke motivatie bevorderen als
gastheer. Veiligheid en sociale steun zijn belangrijke pilaren van.
Het afstemmen hoort bij de Roos van Leary. Welk gedrag van de leraar lokt welk
gedrag van de leerling uit. Voorbeeld: de leraar noemt de leerling bij de naam als hij
hem/haar groet. De leerlingen groeten als reactie de leraar en kijken hem aan. De
leraar neemt duidelijk de leiding en zit vaak ‘boven’ in de roos, bij leidend en helpend.
Non verbaal gedrag van de gastheer: op tijd zijn, klaar zijn voor de les, zichtbaar bij de
deur staan, correcties met een glimlach, open houding.
Verbaal gedrag van de gastheer: noemt leerlingen bij de naam, heet leerlingen
welkom, oprecht, positief, benoemt wat er goed gaat
! Zowel de verbale als de non-verbale communicatie is congruent aan elkaar.
Gedragsindicatoren: duidelijk aanwezig zijn (leider), goede voorbeeld, leerlingen
startklaar maken, afstemmen, namen onthouden, leerlingen écht kennen,
voorbereiden en zelfreflectie.
Een goede docent is zich bewust van zijn eigen gedrag en het effect ervan. Gedrag
wordt aangestuurd door overtuigingen en identiteit. Word bewust van wie je bent en
wat je doet. Je voert bepaald gedrag uit, omdat je overtuigd bent dat dat de
juiste/gepaste reactie is. Dit bereik je allemaal door reflectie. Je gaat pas oefenen met
ander gedrag als je dat zelf wilt; keuze maken over eigen verantwoordelijk en de
verantwoordelijkheid nemen. Dit hoort allemaal bij brede professionele basis.
De rol van presentator (deze rol hoort bij interpersoonlijk perspectief)
De leraar neemt de leiding. Dit betekent onder andere dat hij de aandacht van de
leerlingen vraagt en vasthoudt. Daarnaast motiveert en informeert hij hen over
leerdoelen en -inhoud. De leraar laat het individuele contact nu los en eist de
klassikale aandacht. De effectiviteit van deze rol wordt bepaald door veel non-verbaal
contact.
Houding: centrale plek, zelfverzekerd, rustig en hoofd en rug recht. Je maakt hierna
ook door verbaal contact duidelijk dat je gaat beginnen. Tip: voordat iedereen zover is,
noem je paar leerlingen die al zover zijn bij naam en zegt iets positiefs. Hierna pak je
de centrale aandacht door middel van een positieve openingszin. Vervolgens ben je
ongeveer twee minuten aan het woord en sluit dit aan bij de belevingswereld van de
leerlingen.
Drie doelen:
- Motiveren voor de les
- Neerzetten van een gedragscode
Als leraar agendeer je veiligheid en werkt aan goed gewoontegedrag. Vooral aan de
start van het schooljaar is er altijd wel een leerling die niet naar jou luistert: grijp
deze kans om een gedragscode neer te zetten. Je maakt dan direct je regels en
verwachtingen duidelijk.
- Geven van inhoudelijke boodschap
Je vertelt wat de leerdoelen zijn en wat het lesprogramma is.
Het is belangrijk dat je je opstelt als een leider waar de klas op dat moment behoefte
aan heeft. Je hebt twee minuten om de klas in een goede ‘flow’ te krijgen voor de rest
van de les. Dit draagt bij aan de theorie van groepsdynamica: er is altijd strijd om
invloed en macht. Als de leraar geen leiding neemt zal een informele leiding (leerling)
