Het signaleren van een existentiële crisis in de palliatieve fase
Adviesverslag
Opdrachtgever: St. Antonius Ziekenhuis
Naam opdrachtgever: Sita Splinter
Student: Nicole van Petegem
Student nummer: 1714312
Naam docent: Roos Arends
Cursus: GVE-4.AIB-17
Groep: GVE-AIB-18-19
Datum: 2 juni 2020
Aantal woorden: 3996
, Voorwoord
Voor u ligt het adviesverslag ‘Het signaleren van een existentiële crisis in de palliatieve fase’,
opgesteld door vierdejaars student Nicole van Petegem. Dit adviesverslag is geschreven als
onderdeel van het BKV afstudeeronderwijs van de Hogeschool Utrecht, bachelor Verpleegkunde.
Het adviesverslag is geschreven in opdracht van Sita Splinter, afdelingshoofd van afdeling 5B in
het St. Antonius Ziekenhuis te Leidsche Rijn. In dit ziekenhuis zijn de interviews voor het
praktijkonderzoek afgenomen. Ik wil Sita graag bedanken voor het aandragen van het onderwerp,
de fijne samenwerking en het oplossingsgericht meedenken.
Daphne, Rosan, Marieke en alle andere verpleegkundigen op afdeling 5B die hun steentje hebben
bijgedragen aan dit onderzoek: bedankt voor jullie tijd en inzet!
Tevens wil ik mijn afstudeerdocent Roos Arends bedanken voor de begeleiding tijdens de lessen
en de waardevolle feedback.
Mijn lieve gezin en vriendinnen: bedankt voor de steun en liefde tijdens deze stressvolle tijd! Als
laatste wil ik mijn medestudent en vriendin Claudine Tuls bedanken voor de wederzijdse steun
tijdens de afgelopen drie studiejaren, de lange dagen in de bibliotheek, een onvergetelijke tijd voor
onze minor in Vietnam en de steun in de afgelopen weken van afstuderen.
Ik wens u veel leesplezier.
Nicole van Petegem
Houten, juni 2020
2
, Samenvatting
Aanleiding
Crisisverschijnselen dienen snel aandacht te krijgen, omdat het risico bestaat dat ze elkaar
versterken. Het is aan de verpleegkundige een existentiële crisis te signaleren. De opdrachtgever
heeft aangegeven dat er op afdeling 5B te weinig aandacht is voor het existentiële domein en dus
voor het signaleren van een existentiële crisis.
Doel
Inzicht verkrijgen in hoe een existentiële crisis in de praktijk wordt gesignaleerd en welke
belemmeringen en behoeften hiermee samengaan, teneinde een adviesverslag te schrijven voor
afdeling 5B van het St. Antonius Ziekenhuis betreffende de optimale manier om een dergelijke
crisis te signaleren.
Methode
Er heeft kwalitatief onderzoek plaatsgevonden. De dataverzameling vond plaats door middel van
literatuuronderzoek, waarbij werd gezocht naar de optimale manier om een existentiële crisis te
signaleren, en door het afnemen van semigestructureerde interviews bij acht verpleegkundigen
van afdeling 5B.
Resultaten
De respondenten ervaren drempels in het signaleren van een existentiële crisis, zoals tijdgebrek,
niet weten hoe een gesprek aan te gaan en onvoldoende scholing. Voor het signaleren van een
existentiële crisis is kennis over het existentiële domein en de crisis nodig. Ook dient de
verpleegkundige over een aantal basisvaardigheden te beschikken.
Conclusie
De existentiële zorg is nog niet goed ingebed in de ziekenhuisstructuur. Hierdoor krijgt de
existentiële crisis niet de aandacht en de tijd die nodig is. Ondanks dat er nog weinig onderzoek is
gedaan, kan er vanuit de literatuur en de behoefte van de verpleegkundigen op afdeling 5B,
worden geconcludeerd dat er tijd, kennis en een meetinstrument nodig is om een existentiële crisis
optimaal te kunnen signaleren. Wanneer de patiënt signalen van een existentiële crisis vertoont,
kan de Lastmeter worden ingezet door de verpleegkundige om de existentiële nood te meten. Dan
kunnen tijdig interventies worden ingezet, waardoor de crisis niet escaleert.
3
, Inhoudsopgave
1. Inleiding 5
1.1. Aanleiding 5
1.2. Probleemstelling en relevantie 6
1.3. Doelstelling 6
1.4. Hoofdvraag en deelvragen 6
2. Methode 7
2.1. Het onderzoeksdesign 7
2.2. De setting en doelgroep 7
2.3. Wijze van dataverzameling 7
2.4. Wijze van data-analyse 8
2.5. Betrouwbaarheid en validiteit 8
2.6. Ethische overwegingen 8
3. Resultaten 9
3.1. Praktijkonderzoek 9
3.2. Literatuuronderzoek 12
3.2.1 Meetinstrumenten 14
3.2.2 Signalen existentiële crisis 14
3.2.3 Basisvaardigheden 14
4. Discussie en conclusie 15
4.1. Discussie 15
4.2. Beperkingen en sterke factoren van dit onderzoek 15
4.3. Implicaties voor het verpleegkundig vak 15
4.4. Conclusie 16
5. Het advies 17
6. Literatuurlijst 18
7. Bijlagen 21
Bijlage 1: Zoekstrategie literatuuronderzoek 21
Bijlage 2: Zoekstrategie artikelen inleiding 23
Bijlage 3: Opzet semigestructureerd interview 25
Bijlage 4: Beoordeling artikelen inleiding 26
Bijlage 5: Beoordeling artikelen literatuuronderzoek 33
Bijlage 6: Informed consent 43
Bijlage 7: Checklist zorgvuldigheid persoonsgebonden data 44
Bijlage 8: Lastmeter 45
4
Adviesverslag
Opdrachtgever: St. Antonius Ziekenhuis
Naam opdrachtgever: Sita Splinter
Student: Nicole van Petegem
Student nummer: 1714312
Naam docent: Roos Arends
Cursus: GVE-4.AIB-17
Groep: GVE-AIB-18-19
Datum: 2 juni 2020
Aantal woorden: 3996
, Voorwoord
Voor u ligt het adviesverslag ‘Het signaleren van een existentiële crisis in de palliatieve fase’,
opgesteld door vierdejaars student Nicole van Petegem. Dit adviesverslag is geschreven als
onderdeel van het BKV afstudeeronderwijs van de Hogeschool Utrecht, bachelor Verpleegkunde.
Het adviesverslag is geschreven in opdracht van Sita Splinter, afdelingshoofd van afdeling 5B in
het St. Antonius Ziekenhuis te Leidsche Rijn. In dit ziekenhuis zijn de interviews voor het
praktijkonderzoek afgenomen. Ik wil Sita graag bedanken voor het aandragen van het onderwerp,
de fijne samenwerking en het oplossingsgericht meedenken.
Daphne, Rosan, Marieke en alle andere verpleegkundigen op afdeling 5B die hun steentje hebben
bijgedragen aan dit onderzoek: bedankt voor jullie tijd en inzet!
Tevens wil ik mijn afstudeerdocent Roos Arends bedanken voor de begeleiding tijdens de lessen
en de waardevolle feedback.
Mijn lieve gezin en vriendinnen: bedankt voor de steun en liefde tijdens deze stressvolle tijd! Als
laatste wil ik mijn medestudent en vriendin Claudine Tuls bedanken voor de wederzijdse steun
tijdens de afgelopen drie studiejaren, de lange dagen in de bibliotheek, een onvergetelijke tijd voor
onze minor in Vietnam en de steun in de afgelopen weken van afstuderen.
Ik wens u veel leesplezier.
Nicole van Petegem
Houten, juni 2020
2
, Samenvatting
Aanleiding
Crisisverschijnselen dienen snel aandacht te krijgen, omdat het risico bestaat dat ze elkaar
versterken. Het is aan de verpleegkundige een existentiële crisis te signaleren. De opdrachtgever
heeft aangegeven dat er op afdeling 5B te weinig aandacht is voor het existentiële domein en dus
voor het signaleren van een existentiële crisis.
Doel
Inzicht verkrijgen in hoe een existentiële crisis in de praktijk wordt gesignaleerd en welke
belemmeringen en behoeften hiermee samengaan, teneinde een adviesverslag te schrijven voor
afdeling 5B van het St. Antonius Ziekenhuis betreffende de optimale manier om een dergelijke
crisis te signaleren.
Methode
Er heeft kwalitatief onderzoek plaatsgevonden. De dataverzameling vond plaats door middel van
literatuuronderzoek, waarbij werd gezocht naar de optimale manier om een existentiële crisis te
signaleren, en door het afnemen van semigestructureerde interviews bij acht verpleegkundigen
van afdeling 5B.
Resultaten
De respondenten ervaren drempels in het signaleren van een existentiële crisis, zoals tijdgebrek,
niet weten hoe een gesprek aan te gaan en onvoldoende scholing. Voor het signaleren van een
existentiële crisis is kennis over het existentiële domein en de crisis nodig. Ook dient de
verpleegkundige over een aantal basisvaardigheden te beschikken.
Conclusie
De existentiële zorg is nog niet goed ingebed in de ziekenhuisstructuur. Hierdoor krijgt de
existentiële crisis niet de aandacht en de tijd die nodig is. Ondanks dat er nog weinig onderzoek is
gedaan, kan er vanuit de literatuur en de behoefte van de verpleegkundigen op afdeling 5B,
worden geconcludeerd dat er tijd, kennis en een meetinstrument nodig is om een existentiële crisis
optimaal te kunnen signaleren. Wanneer de patiënt signalen van een existentiële crisis vertoont,
kan de Lastmeter worden ingezet door de verpleegkundige om de existentiële nood te meten. Dan
kunnen tijdig interventies worden ingezet, waardoor de crisis niet escaleert.
3
, Inhoudsopgave
1. Inleiding 5
1.1. Aanleiding 5
1.2. Probleemstelling en relevantie 6
1.3. Doelstelling 6
1.4. Hoofdvraag en deelvragen 6
2. Methode 7
2.1. Het onderzoeksdesign 7
2.2. De setting en doelgroep 7
2.3. Wijze van dataverzameling 7
2.4. Wijze van data-analyse 8
2.5. Betrouwbaarheid en validiteit 8
2.6. Ethische overwegingen 8
3. Resultaten 9
3.1. Praktijkonderzoek 9
3.2. Literatuuronderzoek 12
3.2.1 Meetinstrumenten 14
3.2.2 Signalen existentiële crisis 14
3.2.3 Basisvaardigheden 14
4. Discussie en conclusie 15
4.1. Discussie 15
4.2. Beperkingen en sterke factoren van dit onderzoek 15
4.3. Implicaties voor het verpleegkundig vak 15
4.4. Conclusie 16
5. Het advies 17
6. Literatuurlijst 18
7. Bijlagen 21
Bijlage 1: Zoekstrategie literatuuronderzoek 21
Bijlage 2: Zoekstrategie artikelen inleiding 23
Bijlage 3: Opzet semigestructureerd interview 25
Bijlage 4: Beoordeling artikelen inleiding 26
Bijlage 5: Beoordeling artikelen literatuuronderzoek 33
Bijlage 6: Informed consent 43
Bijlage 7: Checklist zorgvuldigheid persoonsgebonden data 44
Bijlage 8: Lastmeter 45
4
