COMMUNICATIE MET DE PATIËNT
thema 1: motiverende gespreksvoering:
__________________________________motiverende gespreksvoering:
inleiding:
1. Evolutie binnen de gezondheidszorg:
→ sinds 20e eeuw vooruitgang genezing van acute aandoeningen
→ volgens epidemiologische gegevens:
⤷ jongvolwassenen minder gezond dan hun ouders
→ verband gezondheidsgedrag en leefstijl
vb. kanker, diabetes, obesitas, hartaandoeningen, …
→ voorkomen van aandoeningen mogelijk
⤷ veranderen van gezondheidsgedrag
→ in 21e eeuw nadruk op chronische zorg en disease management
⤷ dus meer op gedragsverandering in functie van betere gezondheid
→ voorbeelden gedragsverandering:
vb. gezonder eten, stress vermijden, sporten, stoppen met roken, mediteren, …
2. Verwachtingen patiënt:
1) mondhygiënist stelt enkele vragen aan cliënt
2) mondhygiënist stelt behandeling voor obv van de gegeven antwoorden cliënt
3) dat de behandeling symptomen wegneemt en gezondheid verbetert
⇒ cliënt motiveren om zo gedragsverandering te bekomen
⇒ cliënt legt verantwoordelijkheid voor zijn genezing bij hulpverlener
3. Klassieke aanpak voor gedragsverandering:
→ verschillende strategieën
strategie redenering als hulpverlener
kennis verbeteren als ik duidelijk maak dat mondgezondheid een invloed
kan hebben op het hart, dan zal de cliënt veranderen
inzicht verhogen als ik toon hoe gingivitis eruit ziet, dan zal de cliënt
veranderen
vaardigheden aanleren als ik aanleer hoe tanden gepoetst moeten worden, dan
zal de cliënt veranderen
dreigen als ik mijn cliënt een slecht gevoel geef of hem bang
maak, dan zal de cliënt veranderen
⤷ allemaal niet patiëntgericht
⤷ unidirectionele communicatie
⇒ hulpverlener geeft advies op directe wijze, patiënt moet luisteren
⤷ patiënt ontvangt boodschap passie tegen soms geforceerde adviezen
1
,waardoor wordt gedragsverandering beïnvloed:
1. Cyclus van bewustwording van Maslow:
→ geeft meer inzicht in reden waarom mensen hun gedrag niet veranderen
→ onderscheidt 4 fasen in leercirkel:
● fase 1: onbewust onbekwaam
⤷ persoon niet bewust over impact van gedrag
⤷ weet niet dat ander gedrag positief effect kan hebben
● fase 2: bewust onbekwaam
⤷ persoon bewust dat er kennis ontbreekt of verbetering mogelijk is
⤷ besef gedragsverandering positief effect kan hebben
⤷ keuze gedrag niet wijzigen of gewenst gedrag te beoefenen
⤷ geen gedragsverandering = cliënt blijft in deze fase
● fase 3: bewust bekwaam
⤷ persoon doet aan gedragsverandering
⤷ gewenste handeling wordt uitgeoefend
● fase 4: onbewust bekwaam
⤷ persoon stelt gewenste gedrag automatisch
⤷ is ingebed in dagelijks leven
⤷ oude gedrag is verdwenen en vervangen door het nieuwe
→ bepalende pijlers voor gedragsverandering te bekomen:
- belangrijkheid
↳ belang van verandering?
↳ willen veranderen (niet moeten)
- vermogen
↳ kunnen veranderen
↳ vertrouwen dat verandering mogelijk is
- gereedheid
↳ nu willen
↳ geef je er de prioriteit aan
2
,2. Gedragsverandering door motivatie:
→ zelfdeterminatietheorie van Ryan en Deci
⤷ hoe autonomer motivatie, hoe groter kans op blijvend gedrags
→ bepalende factoren voor autonome motivatie te bekomen
● het ABC van motivatie
⤷ 3 basisbehoeften voor vormen van motivatie
⇒ autonomie, verbondenheid en competentie
⤷ mate van internalisatie van motivatie afhankelijk van 3
psychologische basisbehoeften
● gecontroleerde motivatie:
- externe motivatie
⤷ beloning / straf
- introjectie
⤷ schuld / schaamte / zelfwaarde
● autonome motivatie:
- identificatie
⤷ persoonlijke relevantie / zinvolheid
- integratie
⤷ persoonlijke waarden
- intrinsiek
⤷ geboeid / interesse / nieuwsgierigheid
3
,het begrijpen en verkennen van de motivatie van de patiënt:
1. Wat is motivationele gespreksvoering:
→ gebaseerd op uitlokken en verkennen van hoe cliënt zijn situatie inschat
⤷ ook welke motivatie persoon mogelijk heeft om te veranderen
→ hulpverlener aandacht om niet oplossing aan te reiken of te corrigeren
→ belangrijk om signalen in gesprek te herkennen
→ 4 principes (hieronder)
2. Onderdruk de reparatiereflex:
→ vaak neiging om te corrigeren en oplossing aan te bieden
⤷ “je bent verkeerd bezig”
→ gebeurd vaak automatisch ⇒ reflex
⤷ we onderbreken patiënt gemiddeld na 18 sec.
→ negatief effect op vertrouwensrelatie
→ cliënt overtuigen vaak omgekeerd effect
⤷ ligt aan onze aard om weerstand te bieden
reparatiereflex als we verkeerd gedrag horen dan zullen we dit zo snel mogelijk
bijsturen.
3. Ambivalentie:
→ ambivalentie kunnen herkennen in gesprek
⤷ cliënt door ambivalentie heen helpen
ambivalentie tegelijkertijd optreden van tegenstrijdige gedachten, waarden of
gevoelens
→ meeste patiënten ambivalent obv gezondheidsgedrag
ze willen veranderen…
ze zouden kunnen veranderen…
ze hebben goede redenen om te veranderen…
ze weten dat ze moeten veranderen …
⤷ en dan komen ze tot maar
⤷ als mondhygiënist de maar verhelpen en over ambivalentie heen helpen
persoon redden door hem het juiste gedrag voor activeren van eigen motivatie tot verandering
te schrijven
- adviseren - exploreren
- overtuigen - informeren
- argumenteren - uitlokken
- doen toegeven / afdwingen - autonomie / eigen verantwoordelijkheid
4. Empathisch luisteren:
→ vergt veel oefening
→ meer dan alleen vragen stellen en lang genoeg stil zijn om te luisteren
→ oprecht en onbevangen nieuwsgierig zijn naar verhaal van cliënt
→ complexe klinische vaardigheid
4
, 5. De cliënt empoweren door middel van complimenten:
→ ondersteunen in ontdekken van invloed gedrag op gezondheid
→ intrinsieke motivatie van cliënt vergroten
⤷ de behoefte, de wens of het verlangen
→ cliënt toont aan jou hoe hij zijn gedrag kan aanpassen in zijn dagelijks leven
→ cliënt ondersteunen in kans om aan gedragsverandering te doen
Wat is motivationele gespreksvoering:
1. Wat is motivationele gespreksvoering:
→ cliëntgerichte gesprekstechniek
⤷ gericht op intrinsieke motivatie die gedragsverandering verhoogd
→ gericht op activeren eigen motivatie van cliënt
⤷ semi-directief gaan werken (volgen patiënt en combineren dit met sturen)
→ patiënt dus begeleiden en niet alleen aansturen
→ eerst volgen, en daarna sturen
→ motiveren tot gezond gedrag
2. De basishouding voor morivarionele gespreksvoering:
● samenwerking:
→ hulpverlener biedt professionele expertise aan
→ cliënt / patiënt is expert in eigen leven
→ evenwaardige positie
→ actieve samenwerking + gezamenlijke besluitvorming
● aanvaarding:
→ respect voor autonomie
→ geen focus op concrete uitkomsten van gesprek
→ cliënt maakt zelf keuzes over zijn of haar leven
→ als mondhygiënist informeer, adviseer en waarschuw je
● evocatie:
→ uitlokken wat reeds aanwezig is
→ eigen doelen, waarden en dromen van patiënt
⇒ trigger om gezondheidsgedrag te veranderen
● mededogen:
→ belang van ander (niet uit eigenbelang handelen)
→ onethisch als mg niet voor bevorderen welzijn is
5
thema 1: motiverende gespreksvoering:
__________________________________motiverende gespreksvoering:
inleiding:
1. Evolutie binnen de gezondheidszorg:
→ sinds 20e eeuw vooruitgang genezing van acute aandoeningen
→ volgens epidemiologische gegevens:
⤷ jongvolwassenen minder gezond dan hun ouders
→ verband gezondheidsgedrag en leefstijl
vb. kanker, diabetes, obesitas, hartaandoeningen, …
→ voorkomen van aandoeningen mogelijk
⤷ veranderen van gezondheidsgedrag
→ in 21e eeuw nadruk op chronische zorg en disease management
⤷ dus meer op gedragsverandering in functie van betere gezondheid
→ voorbeelden gedragsverandering:
vb. gezonder eten, stress vermijden, sporten, stoppen met roken, mediteren, …
2. Verwachtingen patiënt:
1) mondhygiënist stelt enkele vragen aan cliënt
2) mondhygiënist stelt behandeling voor obv van de gegeven antwoorden cliënt
3) dat de behandeling symptomen wegneemt en gezondheid verbetert
⇒ cliënt motiveren om zo gedragsverandering te bekomen
⇒ cliënt legt verantwoordelijkheid voor zijn genezing bij hulpverlener
3. Klassieke aanpak voor gedragsverandering:
→ verschillende strategieën
strategie redenering als hulpverlener
kennis verbeteren als ik duidelijk maak dat mondgezondheid een invloed
kan hebben op het hart, dan zal de cliënt veranderen
inzicht verhogen als ik toon hoe gingivitis eruit ziet, dan zal de cliënt
veranderen
vaardigheden aanleren als ik aanleer hoe tanden gepoetst moeten worden, dan
zal de cliënt veranderen
dreigen als ik mijn cliënt een slecht gevoel geef of hem bang
maak, dan zal de cliënt veranderen
⤷ allemaal niet patiëntgericht
⤷ unidirectionele communicatie
⇒ hulpverlener geeft advies op directe wijze, patiënt moet luisteren
⤷ patiënt ontvangt boodschap passie tegen soms geforceerde adviezen
1
,waardoor wordt gedragsverandering beïnvloed:
1. Cyclus van bewustwording van Maslow:
→ geeft meer inzicht in reden waarom mensen hun gedrag niet veranderen
→ onderscheidt 4 fasen in leercirkel:
● fase 1: onbewust onbekwaam
⤷ persoon niet bewust over impact van gedrag
⤷ weet niet dat ander gedrag positief effect kan hebben
● fase 2: bewust onbekwaam
⤷ persoon bewust dat er kennis ontbreekt of verbetering mogelijk is
⤷ besef gedragsverandering positief effect kan hebben
⤷ keuze gedrag niet wijzigen of gewenst gedrag te beoefenen
⤷ geen gedragsverandering = cliënt blijft in deze fase
● fase 3: bewust bekwaam
⤷ persoon doet aan gedragsverandering
⤷ gewenste handeling wordt uitgeoefend
● fase 4: onbewust bekwaam
⤷ persoon stelt gewenste gedrag automatisch
⤷ is ingebed in dagelijks leven
⤷ oude gedrag is verdwenen en vervangen door het nieuwe
→ bepalende pijlers voor gedragsverandering te bekomen:
- belangrijkheid
↳ belang van verandering?
↳ willen veranderen (niet moeten)
- vermogen
↳ kunnen veranderen
↳ vertrouwen dat verandering mogelijk is
- gereedheid
↳ nu willen
↳ geef je er de prioriteit aan
2
,2. Gedragsverandering door motivatie:
→ zelfdeterminatietheorie van Ryan en Deci
⤷ hoe autonomer motivatie, hoe groter kans op blijvend gedrags
→ bepalende factoren voor autonome motivatie te bekomen
● het ABC van motivatie
⤷ 3 basisbehoeften voor vormen van motivatie
⇒ autonomie, verbondenheid en competentie
⤷ mate van internalisatie van motivatie afhankelijk van 3
psychologische basisbehoeften
● gecontroleerde motivatie:
- externe motivatie
⤷ beloning / straf
- introjectie
⤷ schuld / schaamte / zelfwaarde
● autonome motivatie:
- identificatie
⤷ persoonlijke relevantie / zinvolheid
- integratie
⤷ persoonlijke waarden
- intrinsiek
⤷ geboeid / interesse / nieuwsgierigheid
3
,het begrijpen en verkennen van de motivatie van de patiënt:
1. Wat is motivationele gespreksvoering:
→ gebaseerd op uitlokken en verkennen van hoe cliënt zijn situatie inschat
⤷ ook welke motivatie persoon mogelijk heeft om te veranderen
→ hulpverlener aandacht om niet oplossing aan te reiken of te corrigeren
→ belangrijk om signalen in gesprek te herkennen
→ 4 principes (hieronder)
2. Onderdruk de reparatiereflex:
→ vaak neiging om te corrigeren en oplossing aan te bieden
⤷ “je bent verkeerd bezig”
→ gebeurd vaak automatisch ⇒ reflex
⤷ we onderbreken patiënt gemiddeld na 18 sec.
→ negatief effect op vertrouwensrelatie
→ cliënt overtuigen vaak omgekeerd effect
⤷ ligt aan onze aard om weerstand te bieden
reparatiereflex als we verkeerd gedrag horen dan zullen we dit zo snel mogelijk
bijsturen.
3. Ambivalentie:
→ ambivalentie kunnen herkennen in gesprek
⤷ cliënt door ambivalentie heen helpen
ambivalentie tegelijkertijd optreden van tegenstrijdige gedachten, waarden of
gevoelens
→ meeste patiënten ambivalent obv gezondheidsgedrag
ze willen veranderen…
ze zouden kunnen veranderen…
ze hebben goede redenen om te veranderen…
ze weten dat ze moeten veranderen …
⤷ en dan komen ze tot maar
⤷ als mondhygiënist de maar verhelpen en over ambivalentie heen helpen
persoon redden door hem het juiste gedrag voor activeren van eigen motivatie tot verandering
te schrijven
- adviseren - exploreren
- overtuigen - informeren
- argumenteren - uitlokken
- doen toegeven / afdwingen - autonomie / eigen verantwoordelijkheid
4. Empathisch luisteren:
→ vergt veel oefening
→ meer dan alleen vragen stellen en lang genoeg stil zijn om te luisteren
→ oprecht en onbevangen nieuwsgierig zijn naar verhaal van cliënt
→ complexe klinische vaardigheid
4
, 5. De cliënt empoweren door middel van complimenten:
→ ondersteunen in ontdekken van invloed gedrag op gezondheid
→ intrinsieke motivatie van cliënt vergroten
⤷ de behoefte, de wens of het verlangen
→ cliënt toont aan jou hoe hij zijn gedrag kan aanpassen in zijn dagelijks leven
→ cliënt ondersteunen in kans om aan gedragsverandering te doen
Wat is motivationele gespreksvoering:
1. Wat is motivationele gespreksvoering:
→ cliëntgerichte gesprekstechniek
⤷ gericht op intrinsieke motivatie die gedragsverandering verhoogd
→ gericht op activeren eigen motivatie van cliënt
⤷ semi-directief gaan werken (volgen patiënt en combineren dit met sturen)
→ patiënt dus begeleiden en niet alleen aansturen
→ eerst volgen, en daarna sturen
→ motiveren tot gezond gedrag
2. De basishouding voor morivarionele gespreksvoering:
● samenwerking:
→ hulpverlener biedt professionele expertise aan
→ cliënt / patiënt is expert in eigen leven
→ evenwaardige positie
→ actieve samenwerking + gezamenlijke besluitvorming
● aanvaarding:
→ respect voor autonomie
→ geen focus op concrete uitkomsten van gesprek
→ cliënt maakt zelf keuzes over zijn of haar leven
→ als mondhygiënist informeer, adviseer en waarschuw je
● evocatie:
→ uitlokken wat reeds aanwezig is
→ eigen doelen, waarden en dromen van patiënt
⇒ trigger om gezondheidsgedrag te veranderen
● mededogen:
→ belang van ander (niet uit eigenbelang handelen)
→ onethisch als mg niet voor bevorderen welzijn is
5
