Vollededige samenvatting TIJD van mens en maatschappij

Mens en Maatschappij - TIJD

Hoofdstuk 1 - Een hoofd vol geschiedenis
1.1 Tijd voor tijd. Een hoofd vol geschiedenis
​ = een abstract begrip, verstrijkt en verdwijnt voortdurend
1.1.1 Tijd is een fascinerend begrip
●​ Afhankelijk van de context = andere betekenis
Bv. ​ Objectieve duur (exacte tijdmeting): ‘In hoeveel tijd heb je 5km gelopen?’
Toestand gedurende bepaalde periode: ‘In mijn tijd was dat anders’


●​ Dagelijkse tijd
= De tijd die we ervaren en duiden in dagelijkse omgang met elkaar
Zowel subjectief (straks, later) als objectief (seconden, minuten, uren)
➢​ Vast patroon van dagdagelijkse gebeurtenissen (= ritmisch)
➢​ Tijd meten en ordenen (klokken, kalenders, agenda’s)


●​ Historisch bewustzijn
➢​ Besef dat er een verleden is + correct beeld van hoe dit verleden eruit zag
➢​ Besef dat menselijk handelen uit het verleden invloed heeft gehad op het heden en
de toekomst.


●​ Objectieve en subjectieve tijd
➢​ Gevoel van tijdsduur wordt door factoren bepaald:
○​ Afhankelijk van omstandigheden
Bv. Leuke zaken gaan snel voorbij, minder leuke iets trager
○​ Afhankelijke van leeftijd
! Kinderen hebben een subjectieve tijdsbeleving !
= Samenleving is objectief dus snel in contact
➢​ Verleden, heden en toekomst
○​ Heden
= Het is er wel maar heeft geen exacte tijdsgrenzen
○​ Verleden
= In de werkelijkheid van het geheugen (directe aanschouwing)
○​ Toekomst
= In de werkelijkheid van het vooruitdenken (de verwachting)


1

, ➢​ Tijdsindeling
○​ Lineair
= Lange keten van verbonden schakels
■​ GEEN historisch jaar 0
○​ Tijdmeting
■​ Door economie: nood aan uren
= Invoering: klok
■​ Later kwam dan minuten erbij


1.1.2 De eindtermen ‘tijd’
●​ Algemene doelstelling
= Dagelijks en historisch bewustzijn ontwikkelen en vergroten
➢​ Dagelijkse of cyclische tijd
= Leerlingen moeten grip krijgen op eigen tijd
○​ Plannen: element van zelfsturing + sociale redzaamheid
➢​ Historische of lineaire tijd
= Leerlingen krijgen inzicht dat het leven van de mens beïnvloed wordt door de tijd
waarin ze leven
○​ Eigen bestaan is historisch bepaald
■​ De wereld van nu is bepaald door de wereld van gisteren en bepaald
de wereld van morgen!


●​ Vier periodes (lager onderwijs)
1)​ Prehistorie/ oudheid (... tot 500)
2)​ Middeleeuwen (500 tot 1500)
3)​ Nieuwe tijden (1500 tot 1945)
4)​ Onze tijd (vanaf 1945)


●​ Kennis van het verleden
➢​ Geschiedenis moet gekend zijn, enorme variëteit aan thema’s
➢​ Geen vaste regels welke historische thema’s aan bod moeten komen, wel
lessuggesties
➢​ Door tijdvakken kenmerkende aspecten te geven, krijgen leerlingen meer inzicht in
het geheel


●​ Inzicht in het verleden
➢​ Inzicht in het historisch proces
= Juiste volgorde van historische periodes en historische gebeurtenissen kunnen
plaatsen in tijd en ruimte


2

, ➢​ Vermogen om je te kunnen inleven in een andere persoon, tijd en ruimte
= Verleden realistisch verbeelden op basis van feiten
= Historische Empathie
! Kritische context is steeds nodig !


●​ Het ontwikkelen van het historisch bewustzijn
= Het besef dat er een verleden is (correct beeld van het verleden)
= Hoe het menselijk handelen uit het verleden, het heden en de toekomst beïnvloed.



1.2 Jonge kinderen: ordenen en beleven
​ 1.2.1 Inleven in verhalen
●​ Ordenen
➢​ Eerste vaardigheden schoolkind Bv. juiste volgorde plaatsen


●​ Beleven en inleven
➢​ Zorgt voor goede houvast Bv. vertellen met prenten, poppenkast


1.2.2 De praktijk: biologisch, dagelijks en historisch tijdsbesef
●​ Soorten tijd (volgens Arie Wilschut):
1) Biologische tijd (cyclus)
= tijd als natuurverschijnsel
Bv. ritme dag en nacht, wisseling seizoenen…
2) Dagelijkse tijd (cyclus)
= dagelijkse tijdsbegrippen
➢​ Zowel fysische (seizoenen) als culturele kenmerken (verjaardagen, feesten)
Bv. opstaan, eten om 12u, dagen etc.
3) Sociale tijd (lineair)
= Sociale interacties tussen generaties
➢​ Ontmoeten verhalen en gewoonten van andere generaties en zijn op die manier
verbonden met het ‘verleden’
➢​ WIJ-gevoel: gezamenlijke geschiedenis
​ ​ Bv. geboorte, jeugd, eerste job, kinderen krijgen etc.
​ ​ 4) Mythische tijd (lineair)
​ ​ = Onbepaald en ongedefinieerd verleden
➢​ Mythische sprookjes, verhalen en legendes spelen zich af op een andere tijd en een
andere plaats
➢​ Eeuwige waarden en waarheden, GEEN historische feitelijke gebeurtenissen
➢​ ZIJ-gevoel: onbepaald waar en wanneer


3

, 5) Historische tijd (lineair)
= Wetenschappelijke reconstructie van de geschiedenis door overblijfselen en
overleveringen
➢​ Onvoorstelbaar lang, indeelbaar in periodes


1.2.3 Voorkennis vereist: reken-en taalvaardigheden
●​ Beginsituatie
➢​ Elk kind leert anders = ingewikkeld proces
●​ Rekenkundige kant
➢​ Gebeurtenissen in een bepaalde volgorde en er een tijdstip aan verbinden.
○​ Die getallen kunnen lezen en begrijpen
●​ Taalkundige kant
➢​ Begrippen en benamingen van gebeurtenissen, periodes, plaatsen…
Bv. eeuw, millennium, Eerste Wereldoorlog …
➢​ Gebeurtenissen laten herbeleven via verhaalvorm
○​ Volgorde van een verhaal (Bv. ‘en toen'-structuur)

1.3 Zoek het zelf uit!
1.3.1 Hoe ontwikkelen kinderen historisch tijdsbesef?
●​ Ontwikkelen historisch tijdsbesef
➢​ Bewustzijn van de samenhang tussen:
○​ Interpretatie verleden
○​ Begrijpen heden
○​ Perspectief toekomst
➢​ Historische verschijnselen in de tijd plaatsen


●​ Piaget
= vier ontwikkelingsfasen (sensomotorische ontwikkeling, preoperationele ontwikkeling,
concreet operationele ontwikkeling, formeel operationele ontwikkeling)
○​ Elke fase, andere leerinhouden
○​ Tijdsbegrip later, eerst getal -en ruimtebegrip
○​ Kritiek:
■​ Niet iedereen bereikt eindfase
■​ Sociaal-maatschappelijke omgeving speelt rol
■​ Strenge patroon gewijze natuurlijke ontwikkeling
●​ Vygotsky
= zone van de naaste ontwikkeling
○​ Leerlingen uitdagen net buiten hun kunnen
●​ Bruner


4