Klinische psychologie
Inhoudsopgave
H1 Psychodiagnostiek.................................................................................................................................... 4
De diagnostische/emperische cyclus:...................................................................................................................5
H2 Indicatiestelling........................................................................................................................................ 8
Een besluitvormingsproces...................................................................................................................................8
Modellen voor indicatiestelling............................................................................................................................8
Voorwaarden voor indicatiestelling.....................................................................................................................9
Indiceren binnen de basis-ggz en de specialistische ggz......................................................................................9
H3 Transdiagnostische benadering............................................................................................................... 10
H4 Farmacotherapie en andere niet-psychotherapeutische behandelvormen................................................11
Werkingsprincipes van psychofarmaca..............................................................................................................11
Soorten psychofarmaca......................................................................................................................................12
H6 Cliëntgerichte behandeling van psychopathologie...................................................................................18
Geschiedenis.......................................................................................................................................................18
Therapeutisch deel van de client gerichte benadering......................................................................................18
Grondhouding van de cliëntgerichte therapeut.................................................................................................18
Pijlers van cliëntgerichte psychotherapie...........................................................................................................19
Emotion-focused therapy (EFT)..........................................................................................................................19
H7 Cognitieve gedragstherapie..................................................................................................................... 20
Geschiedenis.......................................................................................................................................................20
Basisprincipes.....................................................................................................................................................21
Diagnostiek.........................................................................................................................................................22
Probleemanalyse................................................................................................................................................22
Behandeling........................................................................................................................................................22
H8 Interpersoonlijke psychotherapie............................................................................................................ 24
Behandeling........................................................................................................................................................24
Toepassingen......................................................................................................................................................25
H9 angststoornissen..................................................................................................................................... 27
Diagnostiek.........................................................................................................................................................27
Behandeling........................................................................................................................................................28
Paniekstoornis....................................................................................................................................................31
Agorafobie..........................................................................................................................................................32
Sociale-angststoornis.........................................................................................................................................32
, Specifieke fobieën...............................................................................................................................................33
Gegeneraliseerde-angststoornis (GAS)..............................................................................................................33
H10 Stemmingsstoornissen.......................................................................................................................... 36
Depressieve stoornissen.....................................................................................................................................36
Bipolaire-stemmingsstoornissen........................................................................................................................37
H11 Posttraumatische stressstoornis (PTSS).................................................................................................. 40
Diagnostiek.........................................................................................................................................................40
Behandeling........................................................................................................................................................41
H12 Dissociatieve stoornissen...................................................................................................................... 43
Screening............................................................................................................................................................44
Behandeling:......................................................................................................................................................45
H13 Psychotische stoornissen....................................................................................................................... 46
Klinisch beeld van een psychose.........................................................................................................................46
Diagnostiek.........................................................................................................................................................47
Behandeling........................................................................................................................................................49
H14 obsessieve-compulsieve en verwante stoornissen.................................................................................52
Klinisch beeld......................................................................................................................................................52
Etiopathogenese.................................................................................................................................................53
Diagnostiek.........................................................................................................................................................54
Behandeling........................................................................................................................................................55
H15 Disruptieve, impulsbeheersings- en andere gedragsstoornissen.............................................................57
Oppositioneel-opstandige stoornis....................................................................................................................57
Periodiek-explosieve stoornis.............................................................................................................................58
Normoverschrijdend-gedragsstoornis................................................................................................................59
Antisociaal-persoonlijkheidsstoornis..................................................................................................................60
Pyromanie..........................................................................................................................................................61
Kleptomanie.......................................................................................................................................................61
H16 middelgerelateerde en verslavingsstoornissen.......................................................................................63
Geschiedenis.......................................................................................................................................................63
Hoe raakt iemand verslaafd...............................................................................................................................63
Screening en diagnostiek...................................................................................................................................64
Interventies.........................................................................................................................................................64
H17 Persoonlijkheidsstoornissen.................................................................................................................. 67
Klinisch beeld......................................................................................................................................................67
Diagnostiek.........................................................................................................................................................67
Van diagnostiek naar indicatiestelling...............................................................................................................68
,H19 Somatisch-symptoomstoornis en verwante stoornissen.........................................................................72
Classificatie, diagnostiek en prevalentie............................................................................................................72
Transdiagnostische instandhoudende factoren.................................................................................................74
Behandeling en effecten.....................................................................................................................................75
H20 Eetstoornissen...................................................................................................................................... 77
Voedings- en eetstoornissen...............................................................................................................................77
Diagnostiek.........................................................................................................................................................78
Behandeling........................................................................................................................................................79
Behandeling van suïcidaal gedrag................................................................................................................. 80
H3 Verklaringen..................................................................................................................................................80
H4 richtlijnen voor de behandeling van suïcidale patiënten..............................................................................84
H5 systematische beoordeling van het suïciderisico: de wanhoop bespreken...................................................90
, H1 Psychodiagnostiek
3 methodes om antwoorden te krijgen op alle vragen die duidelijk maken waarom deze
persoon op dit moment last heeft van deze klachten:
1. Onderzoek gesprekken
2. (gedrags)observaties
3. Psychologische tests en vragenlijsten
Stepped-care-model:
= afhankelijk van de ernst en de hardnekkigheid van de klachten kan worden gekozen voor
een meer uitgebreid psychodiagnostisch onderzoek.
Dit kan zinvol zijn (volgens de ggz) in de volgende situaties:
- Wanneer tijdens de intake de indruk ontstaat dat de klachten/problemen van de
cliënt grotendeels toe te schrijven zijn aan intelligentie, ontwikkelingsproblematiek,
persoonlijkheidskenmerken of cognitief (dis)functioneren.
- Wanneer een cliënt al meerdere behandelingen heeft gevolgd zonder het gewenste
resultaat. het is dan zinvol om te onderzoeken of er factoren (intelligentie, cognitief
functioneren, persoonlijkheid) de eerdere behandeling hebben ondermijnd. (vb: als
je een lage intelligentie hebt, heb je wellicht de behandeling niet goed begrepen)
- Wanneer een cliënt gebaat lijkt bij een langer durende en/of intensievere
behandeling vanwege persoonlijkheidsproblematiek die in het contact tijdens de
behandeling zichtbaar is geworden.
De psychodiagnosticus kan meerdere rollen aannemen;
- Intaker: die in het eerste contact met de cliënt wil uitzoeken wat er aan de hand is
- Diagnosticus: die klachten/problemen wil kaderen
- Psychodiagnosticus: die wil diepgaand begrijpen
Empirische cyclus:
= op basis van vermoedens van hoe het probleem verklaard kan worden, ontwerpt de
psychodiagnosticus hypothesen, toetst deze en bouwt zo kennis op omdat de hypothesen
worden aangenomen of verworpen
Deze empirische cyclus is terug te vinden in het hypothese-toetsend model van De Bruyn
(2003).
Verschillende benaderingen die aan bod komen:
Transdiagnostische benadering (H3):
- Er wordt gekeken naar stoornis-overstijgende kwetsbaarheden zoals perfectionisme
en zelfwaardering
Farmacotherapie en andere niet-psychotherapeutische behandelvormen (H4):
- Het psychodiagnostisch proces staat in dienst van het vinden van de juiste medicatie
of biologische interventie.
Psychoanalytische benadering (H4):
- Is van oudsher invloedrijk op het gebied van de psychodiagnostiek, en legt de nadruk
juist op de onderliggende mechanismen.
Inhoudsopgave
H1 Psychodiagnostiek.................................................................................................................................... 4
De diagnostische/emperische cyclus:...................................................................................................................5
H2 Indicatiestelling........................................................................................................................................ 8
Een besluitvormingsproces...................................................................................................................................8
Modellen voor indicatiestelling............................................................................................................................8
Voorwaarden voor indicatiestelling.....................................................................................................................9
Indiceren binnen de basis-ggz en de specialistische ggz......................................................................................9
H3 Transdiagnostische benadering............................................................................................................... 10
H4 Farmacotherapie en andere niet-psychotherapeutische behandelvormen................................................11
Werkingsprincipes van psychofarmaca..............................................................................................................11
Soorten psychofarmaca......................................................................................................................................12
H6 Cliëntgerichte behandeling van psychopathologie...................................................................................18
Geschiedenis.......................................................................................................................................................18
Therapeutisch deel van de client gerichte benadering......................................................................................18
Grondhouding van de cliëntgerichte therapeut.................................................................................................18
Pijlers van cliëntgerichte psychotherapie...........................................................................................................19
Emotion-focused therapy (EFT)..........................................................................................................................19
H7 Cognitieve gedragstherapie..................................................................................................................... 20
Geschiedenis.......................................................................................................................................................20
Basisprincipes.....................................................................................................................................................21
Diagnostiek.........................................................................................................................................................22
Probleemanalyse................................................................................................................................................22
Behandeling........................................................................................................................................................22
H8 Interpersoonlijke psychotherapie............................................................................................................ 24
Behandeling........................................................................................................................................................24
Toepassingen......................................................................................................................................................25
H9 angststoornissen..................................................................................................................................... 27
Diagnostiek.........................................................................................................................................................27
Behandeling........................................................................................................................................................28
Paniekstoornis....................................................................................................................................................31
Agorafobie..........................................................................................................................................................32
Sociale-angststoornis.........................................................................................................................................32
, Specifieke fobieën...............................................................................................................................................33
Gegeneraliseerde-angststoornis (GAS)..............................................................................................................33
H10 Stemmingsstoornissen.......................................................................................................................... 36
Depressieve stoornissen.....................................................................................................................................36
Bipolaire-stemmingsstoornissen........................................................................................................................37
H11 Posttraumatische stressstoornis (PTSS).................................................................................................. 40
Diagnostiek.........................................................................................................................................................40
Behandeling........................................................................................................................................................41
H12 Dissociatieve stoornissen...................................................................................................................... 43
Screening............................................................................................................................................................44
Behandeling:......................................................................................................................................................45
H13 Psychotische stoornissen....................................................................................................................... 46
Klinisch beeld van een psychose.........................................................................................................................46
Diagnostiek.........................................................................................................................................................47
Behandeling........................................................................................................................................................49
H14 obsessieve-compulsieve en verwante stoornissen.................................................................................52
Klinisch beeld......................................................................................................................................................52
Etiopathogenese.................................................................................................................................................53
Diagnostiek.........................................................................................................................................................54
Behandeling........................................................................................................................................................55
H15 Disruptieve, impulsbeheersings- en andere gedragsstoornissen.............................................................57
Oppositioneel-opstandige stoornis....................................................................................................................57
Periodiek-explosieve stoornis.............................................................................................................................58
Normoverschrijdend-gedragsstoornis................................................................................................................59
Antisociaal-persoonlijkheidsstoornis..................................................................................................................60
Pyromanie..........................................................................................................................................................61
Kleptomanie.......................................................................................................................................................61
H16 middelgerelateerde en verslavingsstoornissen.......................................................................................63
Geschiedenis.......................................................................................................................................................63
Hoe raakt iemand verslaafd...............................................................................................................................63
Screening en diagnostiek...................................................................................................................................64
Interventies.........................................................................................................................................................64
H17 Persoonlijkheidsstoornissen.................................................................................................................. 67
Klinisch beeld......................................................................................................................................................67
Diagnostiek.........................................................................................................................................................67
Van diagnostiek naar indicatiestelling...............................................................................................................68
,H19 Somatisch-symptoomstoornis en verwante stoornissen.........................................................................72
Classificatie, diagnostiek en prevalentie............................................................................................................72
Transdiagnostische instandhoudende factoren.................................................................................................74
Behandeling en effecten.....................................................................................................................................75
H20 Eetstoornissen...................................................................................................................................... 77
Voedings- en eetstoornissen...............................................................................................................................77
Diagnostiek.........................................................................................................................................................78
Behandeling........................................................................................................................................................79
Behandeling van suïcidaal gedrag................................................................................................................. 80
H3 Verklaringen..................................................................................................................................................80
H4 richtlijnen voor de behandeling van suïcidale patiënten..............................................................................84
H5 systematische beoordeling van het suïciderisico: de wanhoop bespreken...................................................90
, H1 Psychodiagnostiek
3 methodes om antwoorden te krijgen op alle vragen die duidelijk maken waarom deze
persoon op dit moment last heeft van deze klachten:
1. Onderzoek gesprekken
2. (gedrags)observaties
3. Psychologische tests en vragenlijsten
Stepped-care-model:
= afhankelijk van de ernst en de hardnekkigheid van de klachten kan worden gekozen voor
een meer uitgebreid psychodiagnostisch onderzoek.
Dit kan zinvol zijn (volgens de ggz) in de volgende situaties:
- Wanneer tijdens de intake de indruk ontstaat dat de klachten/problemen van de
cliënt grotendeels toe te schrijven zijn aan intelligentie, ontwikkelingsproblematiek,
persoonlijkheidskenmerken of cognitief (dis)functioneren.
- Wanneer een cliënt al meerdere behandelingen heeft gevolgd zonder het gewenste
resultaat. het is dan zinvol om te onderzoeken of er factoren (intelligentie, cognitief
functioneren, persoonlijkheid) de eerdere behandeling hebben ondermijnd. (vb: als
je een lage intelligentie hebt, heb je wellicht de behandeling niet goed begrepen)
- Wanneer een cliënt gebaat lijkt bij een langer durende en/of intensievere
behandeling vanwege persoonlijkheidsproblematiek die in het contact tijdens de
behandeling zichtbaar is geworden.
De psychodiagnosticus kan meerdere rollen aannemen;
- Intaker: die in het eerste contact met de cliënt wil uitzoeken wat er aan de hand is
- Diagnosticus: die klachten/problemen wil kaderen
- Psychodiagnosticus: die wil diepgaand begrijpen
Empirische cyclus:
= op basis van vermoedens van hoe het probleem verklaard kan worden, ontwerpt de
psychodiagnosticus hypothesen, toetst deze en bouwt zo kennis op omdat de hypothesen
worden aangenomen of verworpen
Deze empirische cyclus is terug te vinden in het hypothese-toetsend model van De Bruyn
(2003).
Verschillende benaderingen die aan bod komen:
Transdiagnostische benadering (H3):
- Er wordt gekeken naar stoornis-overstijgende kwetsbaarheden zoals perfectionisme
en zelfwaardering
Farmacotherapie en andere niet-psychotherapeutische behandelvormen (H4):
- Het psychodiagnostisch proces staat in dienst van het vinden van de juiste medicatie
of biologische interventie.
Psychoanalytische benadering (H4):
- Is van oudsher invloedrijk op het gebied van de psychodiagnostiek, en legt de nadruk
juist op de onderliggende mechanismen.
