2024-2025
Erfrecht
College 1 3
Inleiding 3
Algemene bepalingen 4
College 2 8
Erfopvolging bij versterf 8
Verkrijging door de staat 12
College 3 13
Aanvaarden en verwerpen 13
Openbare boedelregister 17
Verklaring van erfrecht 17
College 4 19
Overgang van het vermogen op erfgenamen 19
Verkrijging legaat 21
Schulden van de nalatenschap 22
Aansprakelijkheid en draagplicht van schulden van de nalatenschap 23
College 5 24
Verhaal van de schulden van de nalatenschap 24
Onbekende uiterste wil en onverwachte schuld 27
College 6 29
Wettelijke verdeling 29
Overgang vermogen bij de wettelijke verdeling 32
Verhaal bij de wettelijke verdeling 34
College 7 36
Geldvordering van de kinderen 36
Ongedaanmaking wettelijke verdeling 37
Wilsrechten 38
College 8 42
Bijzondere bepalingen wilsrechten 42
Vruchtgebruik 46
Samenloop tussen wilsrechten 47
College 9 49
Andere wettelijke rechten 49
Andere wettelijke rechten voor de echtgenoot 49
College 10 53
Bijzondere bepalingen verzorgingsvruchtgebruik 53
Andere wettelijke rechten voor de kinderen 55
College 11 59
Vorm van een uiterste wilsbeschikking 59
Herroepen, erfstelling en onterven 61
College 12 63
Legaten 63
Last 65
1
,College 13 67
Door wie kan een uiterste wilsbeschikking worden gemaakt en ten behoeve van wie? 67
Uitleg van uiterste wilsbeschikkingen 69
College 14 73
De legitieme portie 73
College 15 76
Schenkingen en giften 76
Bij berekening van de legitieme portie in aanmerking te nemen giften 77
Waardering van giften en toerekening op de legitieme portie 78
College 16 82
Inkorting op makingen en giften 82
College 17 86
Quasi-legaten 86
De legitieme portie en bescherming van de langstlevende 88
College 18 91
Erfstellingen onder voorwaarde en tijdsbepaling 91
Fideï commis 93
College 19 97
Bewind 97
Executele en vereffening 99
College 20 101
Wettelijk vereffenen 101
College 21 105
Verdeling 105
Kernpunten overgangsrecht 107
2
,College 1
Inleiding
Wat is erfrecht?
● Het erfrecht vormt het geheel van regels betreffende de vermogensrechtelijke
aspecten van het overlijden van een natuurlijk rechtssubject. De onvermijdelijke dood
van een subject van rechten en verplichtingen vereist regels die een kader scheppen
waarbinnen de vermogensovergang kan worden geregeld en een ordening bieden
voor zover regeling door het rechtssubject zelf achterwege is gebleven
● Als je komt te overlijden, naar wie gaat je vermogen en op welke wijze?
● Kunnen ze daar direct over beschikken of staat er een bewind op?
● Testamentair of wettelijk erfrecht:
○ Testamentair:
■ Contractsvrijheid wordt na het overlijden van een persoon voortgezet
→ testeervrijheid (art 1 1e protocol EVRM)
■ Is niet geheel onbeperkt, er zijn grenzen
■ De grenzen worden gerechtvaardigd door de verzorging van andere
personen
○ Wettelijk erfrecht → als je geen gebruik hebt gemaakt van je testeervrijheid,
naar wie gaat je vermogen dan?
■ Dit is in de wet geregeld
■ Gaat voornamelijk om bloedverwantschap en echtgenoot / gp
■ Bloedverwantschap heeft te maken met familierechtelijke betrekking
● Erflater / testateur → degene die overlijdt en dus vermogen (positief of negatief)
nalaat
● Erfgenaam → degene die het vermogen verkrijgt van de erflater
● Nalatenschap → het vermogen dat overgaat van de erflater naar de erfgenamen,
gezien vanuit het perspectief van de erflater
● Erfenis → het vermogen dat overgaat van de erflater naar de erfgenamen, gezien
vanuit het perspectief van de erfgenamen
Ontwikkeling van het erfrecht:
● In de Romeinse tijd was er geen erfrecht, want er was geen individualiteit → het
vermogen ging naar de familie als geheel
● 1838 → erfrecht in het wetboek (boek 3 BW)
● 1923 → langstlevende → had bijna geen positie, de erfenis ging meestal naar de
kinderen
● 1947 → opdracht aan Meijers
● 1954 → ontwerp boek 4 BW
● 1982 → onderscheid wettige (geboren tijdens het huwelijk) en onwettige (geboren
buiten het huwelijk) kinderen opgeheven
○ HR Marckx (1979) → onderscheid moet uit het BW
● 1992 → invoering boek 3, 5 en 6 BW
● 1993 → positie langstlevende werd gewaarborgd
● 2003 → invoering boek 4 BW
3
, ○ Dit was pas later omdat er discussies waren over de positie van de
langstlevende en de legitieme portie
○ Hoe moet de verhouding tussen de echtgenoot en de kinderen worden
vormgegeven?
○ De langstlevende heeft de wettelijke verdeling gekregen
○ De legitieme portie van de kinderen is afgezwakt → het kind was eerst een
erfgenaam, en nu is het een schuldeiser
● 2016 → bescherming van erfgenamen tegen onbekende schulden
○ Ziet op zuivere aanvaarding en beneficiaire aanvaarding
Overgangsrecht:
● Werking van nieuw recht op al bestaande rechtsverhoudingen
● Hoofdregel → onmiddellijke werking (art 68a Overgangswet (Ow))
● Tenzij:
○ Eerbiediging van verkregen rechten (art 69 Ow)
○ Nietige of vernietigbare rechtshandelingen (art 79-81 Ow)
● Rechten die ontstaan zijn voor 2003 blijven voortbestaan en blijven geldig onder het
nieuwe recht
Boek 4 BW:
● Titel 4.1 → algemene bepalingen
● Titel 4.2 → erfopvolging bij versterf
● Titel 4.3 → Wettelijke verdeling en andere wettelijke rechten
● Titel 4.4 → uiterste willen
● Titel 4.5 → soorten uiterste wilsbeschikkingen
● Titel 4.6 → gevolgen erfopvolging
○ Afdeling 4.6.1 → algemeen
○ Afdeling 4.6.2. → aanvaarding en verwerping
○ Afdeling 4.6.3 → vereffening
○ Afdeling 4.6.4 → verdeling
● Overgangsrecht
Algemene bepalingen
Algemene bepalingen (titel 4.1 BW):
● Erfopvolging (art 4:1 BW)
● Volgorde overlijden (art 4:2 BW)
● Onwaardigheid (art 4:3 BW)
● Rechtshandelingen met betrekking tot nog niet opengevallen nalatenschap (art 4:4
BW)
● Betaling geldsom (art 4:5 BW)
● Waardering goederen van de nalatenschap (art 4:6 BW)
● Schulden van de nalatenschap (art 4:7 BW)
● Echtgenoten en stiefkinderen (art 4:8 BW)
Erfopvolging (art 4:1 BW):
● 2 wijzen van erfopvolging:
○ Bij versterf → krachtens de wet
4
Erfrecht
College 1 3
Inleiding 3
Algemene bepalingen 4
College 2 8
Erfopvolging bij versterf 8
Verkrijging door de staat 12
College 3 13
Aanvaarden en verwerpen 13
Openbare boedelregister 17
Verklaring van erfrecht 17
College 4 19
Overgang van het vermogen op erfgenamen 19
Verkrijging legaat 21
Schulden van de nalatenschap 22
Aansprakelijkheid en draagplicht van schulden van de nalatenschap 23
College 5 24
Verhaal van de schulden van de nalatenschap 24
Onbekende uiterste wil en onverwachte schuld 27
College 6 29
Wettelijke verdeling 29
Overgang vermogen bij de wettelijke verdeling 32
Verhaal bij de wettelijke verdeling 34
College 7 36
Geldvordering van de kinderen 36
Ongedaanmaking wettelijke verdeling 37
Wilsrechten 38
College 8 42
Bijzondere bepalingen wilsrechten 42
Vruchtgebruik 46
Samenloop tussen wilsrechten 47
College 9 49
Andere wettelijke rechten 49
Andere wettelijke rechten voor de echtgenoot 49
College 10 53
Bijzondere bepalingen verzorgingsvruchtgebruik 53
Andere wettelijke rechten voor de kinderen 55
College 11 59
Vorm van een uiterste wilsbeschikking 59
Herroepen, erfstelling en onterven 61
College 12 63
Legaten 63
Last 65
1
,College 13 67
Door wie kan een uiterste wilsbeschikking worden gemaakt en ten behoeve van wie? 67
Uitleg van uiterste wilsbeschikkingen 69
College 14 73
De legitieme portie 73
College 15 76
Schenkingen en giften 76
Bij berekening van de legitieme portie in aanmerking te nemen giften 77
Waardering van giften en toerekening op de legitieme portie 78
College 16 82
Inkorting op makingen en giften 82
College 17 86
Quasi-legaten 86
De legitieme portie en bescherming van de langstlevende 88
College 18 91
Erfstellingen onder voorwaarde en tijdsbepaling 91
Fideï commis 93
College 19 97
Bewind 97
Executele en vereffening 99
College 20 101
Wettelijk vereffenen 101
College 21 105
Verdeling 105
Kernpunten overgangsrecht 107
2
,College 1
Inleiding
Wat is erfrecht?
● Het erfrecht vormt het geheel van regels betreffende de vermogensrechtelijke
aspecten van het overlijden van een natuurlijk rechtssubject. De onvermijdelijke dood
van een subject van rechten en verplichtingen vereist regels die een kader scheppen
waarbinnen de vermogensovergang kan worden geregeld en een ordening bieden
voor zover regeling door het rechtssubject zelf achterwege is gebleven
● Als je komt te overlijden, naar wie gaat je vermogen en op welke wijze?
● Kunnen ze daar direct over beschikken of staat er een bewind op?
● Testamentair of wettelijk erfrecht:
○ Testamentair:
■ Contractsvrijheid wordt na het overlijden van een persoon voortgezet
→ testeervrijheid (art 1 1e protocol EVRM)
■ Is niet geheel onbeperkt, er zijn grenzen
■ De grenzen worden gerechtvaardigd door de verzorging van andere
personen
○ Wettelijk erfrecht → als je geen gebruik hebt gemaakt van je testeervrijheid,
naar wie gaat je vermogen dan?
■ Dit is in de wet geregeld
■ Gaat voornamelijk om bloedverwantschap en echtgenoot / gp
■ Bloedverwantschap heeft te maken met familierechtelijke betrekking
● Erflater / testateur → degene die overlijdt en dus vermogen (positief of negatief)
nalaat
● Erfgenaam → degene die het vermogen verkrijgt van de erflater
● Nalatenschap → het vermogen dat overgaat van de erflater naar de erfgenamen,
gezien vanuit het perspectief van de erflater
● Erfenis → het vermogen dat overgaat van de erflater naar de erfgenamen, gezien
vanuit het perspectief van de erfgenamen
Ontwikkeling van het erfrecht:
● In de Romeinse tijd was er geen erfrecht, want er was geen individualiteit → het
vermogen ging naar de familie als geheel
● 1838 → erfrecht in het wetboek (boek 3 BW)
● 1923 → langstlevende → had bijna geen positie, de erfenis ging meestal naar de
kinderen
● 1947 → opdracht aan Meijers
● 1954 → ontwerp boek 4 BW
● 1982 → onderscheid wettige (geboren tijdens het huwelijk) en onwettige (geboren
buiten het huwelijk) kinderen opgeheven
○ HR Marckx (1979) → onderscheid moet uit het BW
● 1992 → invoering boek 3, 5 en 6 BW
● 1993 → positie langstlevende werd gewaarborgd
● 2003 → invoering boek 4 BW
3
, ○ Dit was pas later omdat er discussies waren over de positie van de
langstlevende en de legitieme portie
○ Hoe moet de verhouding tussen de echtgenoot en de kinderen worden
vormgegeven?
○ De langstlevende heeft de wettelijke verdeling gekregen
○ De legitieme portie van de kinderen is afgezwakt → het kind was eerst een
erfgenaam, en nu is het een schuldeiser
● 2016 → bescherming van erfgenamen tegen onbekende schulden
○ Ziet op zuivere aanvaarding en beneficiaire aanvaarding
Overgangsrecht:
● Werking van nieuw recht op al bestaande rechtsverhoudingen
● Hoofdregel → onmiddellijke werking (art 68a Overgangswet (Ow))
● Tenzij:
○ Eerbiediging van verkregen rechten (art 69 Ow)
○ Nietige of vernietigbare rechtshandelingen (art 79-81 Ow)
● Rechten die ontstaan zijn voor 2003 blijven voortbestaan en blijven geldig onder het
nieuwe recht
Boek 4 BW:
● Titel 4.1 → algemene bepalingen
● Titel 4.2 → erfopvolging bij versterf
● Titel 4.3 → Wettelijke verdeling en andere wettelijke rechten
● Titel 4.4 → uiterste willen
● Titel 4.5 → soorten uiterste wilsbeschikkingen
● Titel 4.6 → gevolgen erfopvolging
○ Afdeling 4.6.1 → algemeen
○ Afdeling 4.6.2. → aanvaarding en verwerping
○ Afdeling 4.6.3 → vereffening
○ Afdeling 4.6.4 → verdeling
● Overgangsrecht
Algemene bepalingen
Algemene bepalingen (titel 4.1 BW):
● Erfopvolging (art 4:1 BW)
● Volgorde overlijden (art 4:2 BW)
● Onwaardigheid (art 4:3 BW)
● Rechtshandelingen met betrekking tot nog niet opengevallen nalatenschap (art 4:4
BW)
● Betaling geldsom (art 4:5 BW)
● Waardering goederen van de nalatenschap (art 4:6 BW)
● Schulden van de nalatenschap (art 4:7 BW)
● Echtgenoten en stiefkinderen (art 4:8 BW)
Erfopvolging (art 4:1 BW):
● 2 wijzen van erfopvolging:
○ Bij versterf → krachtens de wet
4
