1.1 Planeet aarde
Het zonnestelsel
De aarde maakt deel uit een zonnestelsel. Een zonnestelsel bestaat uit 8 planeten die rond de zon
draaien. Het zonnestelsel maakt deel uit van het melkwegstelsel. Een melkwegstelsel is een
sterrenstelsel dat uit miljarden sterren bestaat.
Mercurius, Venus, de aarde en Mars bestaan uit steen en zijn de binnenplaneten
Saturnus, Uranus en Neptunus bestaan uit gas en zijn de buitenplaneten.
Tijdschalen
De ouderdom van de aarde wordt geschat op 4,6 miljard jaar. Geologen hebben deze enorme
hoeveelheid tijd aangegeven op een geologische tijdschaal. Die is verdeeld in tijdperken, perioden
en tijdvakken. De geologische tijdschaal wordt gekoppeld aan gesteentelagen die in deze periode
zijn ontstaan.
Het onderscheid tussen de tijdseenheden werd aanvankelijk gemaakt op basis van gesteentelagen
en planten en dieren die daarin als fossielen te vinden zijn.
De geologische tijdschaal op basis van de volgorde van karakteristieke gesteentelagen en fossielen is
een relatieve geologische schaal.
De ouderdom van het geologische materiaal kan worden bepaald door gebruik te maken van het
radioactieve verval van gesteente te bepalen. Zo werden de jaartallen gekoppeld aan de tijdschalen.
Zo werd dit een absolute geologische tijdschaal.
relatief = ongeveer / grotere stukken (periode)
absoluut = precies (jaartallen)
Kennis over de opbouw van de aarde
We weten iets over de opbouw van de aarde door 1 het bestuderen van aardbevingsgolven.
De snelheid waarmee deze golven zich door de aarde bewegen, hangt af van de dichtheid en van het
materiaal waar ze doorheen gaan en of ze vast of vloeibaar zijn.
En door 2 het bestuderen van de samenstelling van magma en lava bij vulkanen.
Opbouw van de aarde
Aardwetenschappers delen de aarde op in 2 manieren in zones in:
- Een indeling in zones met een verschillende samenstelling (de kern, de mantel en de
aardkorst) Van binnen naar buiten wordt de samenstelling steeds lichter van gewicht.
- Een indeling in zones waarin het materiaal verschilt in viscositeit. (stroperigheid van een
stof) In de aarde zijn er zones waar het materiaal vast, plastisch of vloeibaar is. Dit komt
door de druk en de temperatuur in de aarde die van binnen naar buiten steeds meer
afnemen.
Binnen in de aarde zit de kern. Die bestaat uit een mengsel van ijzer en nikkel. het heeft een
temperatuur van 4700C en is vast door de druk.
Om de kern ligt de mantel. Die bestaat uit aan elkaar gebonden zuurstof, silicium, magnesium en
ijzer. De ondermantel is plastisch en de bovenste deel van de mantel tot aan de lithosfeer
,(asthenosfeer) is ook plastisch, maar minder plastisch en meer vloeibaar door de lage temperatuur
en druk.
De lithosfeer bestaat uit de aardkorst en het afgekoelde buitenste deel van de mantel. Lithosfeer is
vast en breekbaar en drijft op de asthenosfeer. de lithosfeer is verdeeld in platen. De aardkorst is
een gesteente dat bestaat uit aan elkaar gebonden zuurstof en silicium met bv aluminium, ijzer en
magnesium
In de continentale korst zit veel graniet, en de plaat is daardoor
lichter.
De oceanische korst bestaat voor een groot deel uit basalt, en
continentale
is daardoor zwaarder (omdat in basalt meer magnesium en plaat
ijzer zit) Oceanische
plaat
Omdat een continentale korst lichter is, zit het hoger op de
asthenosfeer. De oceanische korst is zwaarder en ligt lager in
de asthenosfeer.
1.2 Drijvende continenten
Catastrofe of niet?
Wetenschappers dachten ooit dat de ingrijpende veranderingen aan het aardoppervlak vrij
plotseling en op rampzalige wijze tot stand kwamen. Ze dachten dit omdat er in die tijd gedacht was
dat de aarde maar enkele duizenden jaren oud was, dus alles moest snel en plotseling komen.
Later kwamen er wetenschappers achter dat de aarde miljoenen jaren oud is en dat de geologische
krachten en processen in het heden waarschijnlijk niet veel verschillen dan die in het verleden.
Hierbij hoort het begrip actualiteitsbeginsel, omdat het heden de sleutel is tot het verleden.
Alfred Wegener
Alfred wegener is een duitse meteoroloog. In 1912 kwam hij met nieuwe aanwijzingen:
- Fossielen van dieren die niet konden zwemmen werden gevonden in continenten die waren
gescheiden door de oceanen. Bijv in Australië en Zuid-Amerika zijn dezelfde soort fossielen
gevonden maar het zijn verschillende klimaten dus het is raar dat dezelfde dieren daar
zouden ontstaan.
- Hij vond sporen van vroegere ijskappen met een ouderdom tussen de 200 en 300 miljoen
jaar in Afrika, Zuid-Amerika, India en Australië. Rond die tijd ontstonden er tropische
moerassen dus het zou niet kunnen dat de hele aarde onder ijs zat in de tijd. Wegener
geloofde dus dat die plekken voordat ze uiteendreven, in de buurt can de zuidpool lagen.
- Verschillenden gesteenten en gebergten die bij de kusten van Afrika en Zuid-Amerika waren
afgebroken, op elkaar aansloten.
Pangea
, Volgens wegener konden de continentale platen bewegen en moesten de huidige continenten ooit
een aaneengesloten supercontinent zijn geweest, omgeven door een oeroceaan. De supercontinent
noemde hij Pangea en de oeroceaan Panthalassa
Zijn theorie staat bekend als de theorie van de continentverschuiving of continental drift. Veel
mensen geloofden niet in zijn theorie, maar hij wou zijn theorie steeds meer bewijzen. De
speurtocht eindigde in 1930 omdat wegent stierf op de barre ijskap van Groenland.
Onderzeese bergruggen
Door dieptemetingen in de oceanen werd ontdekt dat de oceaanbodem niet vlak is, maar bestaat uit
ravijnen, greppels en spleten en dat de grootste en langste bergketen op de aarde zich bevindt
onder water. door alle oceanen lopen bergketens van duizenden km lang, dat zijn mid-oceanische
ruggen.
Bewijzen
Een belangrijk deel van de bewijsvoering werd ontleend aan het aardmagnetisme uit het verre
verleden. Ijzer richt zich naar de magnetische noord- en zuidpool. In vloeibaar gesteente bv lava
kunnen ijzerdeeltjes zich vrij bewegen. Bij stolling van de lava wordt dus een richting vastgelegd. Het
aardmagnetische veld heeft niet altijd dezelfde richting gehad. Aan de hand van magnetische studies
van de oceaanbodem werd er aangetoond dat de zeebodem zich spreidt.
In 1980 werd er aan de hand van satellieten de afstand die de platen uit elkaar bewegen gemeten.
De Atlantische oceaan wordt elk jaar 1 à 2 cm breder. Australië schuift ieder jaar ongeveer 8cm naar
het noorden.
Het zijn de oceanische platen zelf die zich horizontaal bewegen en zo de andere platen meesleuren.
1.3 Platentektoniek
Plaatbewegingen
De lithosfeer bestaat uit 7 grote en kleinere
platen. De processen waardoor platen ontstaan,
bewegen en ook verdwijnen heet het
platentektoniek. De snelheid van de bewegende
platen is overal anders en kan veranderen in de
loop van de tijd.
Motor van de platentektoniek: slab pull en
ridge push
Kringlopen in de mantel worden
convectiestromen genoemd.
In de gebieden waar platen uitwijken, wordt het tussenliggende gebied opgevuld met stollend
magma, waardoor in de oceanen de mid-oceanische ruggen ontstaan.
Het zonnestelsel
De aarde maakt deel uit een zonnestelsel. Een zonnestelsel bestaat uit 8 planeten die rond de zon
draaien. Het zonnestelsel maakt deel uit van het melkwegstelsel. Een melkwegstelsel is een
sterrenstelsel dat uit miljarden sterren bestaat.
Mercurius, Venus, de aarde en Mars bestaan uit steen en zijn de binnenplaneten
Saturnus, Uranus en Neptunus bestaan uit gas en zijn de buitenplaneten.
Tijdschalen
De ouderdom van de aarde wordt geschat op 4,6 miljard jaar. Geologen hebben deze enorme
hoeveelheid tijd aangegeven op een geologische tijdschaal. Die is verdeeld in tijdperken, perioden
en tijdvakken. De geologische tijdschaal wordt gekoppeld aan gesteentelagen die in deze periode
zijn ontstaan.
Het onderscheid tussen de tijdseenheden werd aanvankelijk gemaakt op basis van gesteentelagen
en planten en dieren die daarin als fossielen te vinden zijn.
De geologische tijdschaal op basis van de volgorde van karakteristieke gesteentelagen en fossielen is
een relatieve geologische schaal.
De ouderdom van het geologische materiaal kan worden bepaald door gebruik te maken van het
radioactieve verval van gesteente te bepalen. Zo werden de jaartallen gekoppeld aan de tijdschalen.
Zo werd dit een absolute geologische tijdschaal.
relatief = ongeveer / grotere stukken (periode)
absoluut = precies (jaartallen)
Kennis over de opbouw van de aarde
We weten iets over de opbouw van de aarde door 1 het bestuderen van aardbevingsgolven.
De snelheid waarmee deze golven zich door de aarde bewegen, hangt af van de dichtheid en van het
materiaal waar ze doorheen gaan en of ze vast of vloeibaar zijn.
En door 2 het bestuderen van de samenstelling van magma en lava bij vulkanen.
Opbouw van de aarde
Aardwetenschappers delen de aarde op in 2 manieren in zones in:
- Een indeling in zones met een verschillende samenstelling (de kern, de mantel en de
aardkorst) Van binnen naar buiten wordt de samenstelling steeds lichter van gewicht.
- Een indeling in zones waarin het materiaal verschilt in viscositeit. (stroperigheid van een
stof) In de aarde zijn er zones waar het materiaal vast, plastisch of vloeibaar is. Dit komt
door de druk en de temperatuur in de aarde die van binnen naar buiten steeds meer
afnemen.
Binnen in de aarde zit de kern. Die bestaat uit een mengsel van ijzer en nikkel. het heeft een
temperatuur van 4700C en is vast door de druk.
Om de kern ligt de mantel. Die bestaat uit aan elkaar gebonden zuurstof, silicium, magnesium en
ijzer. De ondermantel is plastisch en de bovenste deel van de mantel tot aan de lithosfeer
,(asthenosfeer) is ook plastisch, maar minder plastisch en meer vloeibaar door de lage temperatuur
en druk.
De lithosfeer bestaat uit de aardkorst en het afgekoelde buitenste deel van de mantel. Lithosfeer is
vast en breekbaar en drijft op de asthenosfeer. de lithosfeer is verdeeld in platen. De aardkorst is
een gesteente dat bestaat uit aan elkaar gebonden zuurstof en silicium met bv aluminium, ijzer en
magnesium
In de continentale korst zit veel graniet, en de plaat is daardoor
lichter.
De oceanische korst bestaat voor een groot deel uit basalt, en
continentale
is daardoor zwaarder (omdat in basalt meer magnesium en plaat
ijzer zit) Oceanische
plaat
Omdat een continentale korst lichter is, zit het hoger op de
asthenosfeer. De oceanische korst is zwaarder en ligt lager in
de asthenosfeer.
1.2 Drijvende continenten
Catastrofe of niet?
Wetenschappers dachten ooit dat de ingrijpende veranderingen aan het aardoppervlak vrij
plotseling en op rampzalige wijze tot stand kwamen. Ze dachten dit omdat er in die tijd gedacht was
dat de aarde maar enkele duizenden jaren oud was, dus alles moest snel en plotseling komen.
Later kwamen er wetenschappers achter dat de aarde miljoenen jaren oud is en dat de geologische
krachten en processen in het heden waarschijnlijk niet veel verschillen dan die in het verleden.
Hierbij hoort het begrip actualiteitsbeginsel, omdat het heden de sleutel is tot het verleden.
Alfred Wegener
Alfred wegener is een duitse meteoroloog. In 1912 kwam hij met nieuwe aanwijzingen:
- Fossielen van dieren die niet konden zwemmen werden gevonden in continenten die waren
gescheiden door de oceanen. Bijv in Australië en Zuid-Amerika zijn dezelfde soort fossielen
gevonden maar het zijn verschillende klimaten dus het is raar dat dezelfde dieren daar
zouden ontstaan.
- Hij vond sporen van vroegere ijskappen met een ouderdom tussen de 200 en 300 miljoen
jaar in Afrika, Zuid-Amerika, India en Australië. Rond die tijd ontstonden er tropische
moerassen dus het zou niet kunnen dat de hele aarde onder ijs zat in de tijd. Wegener
geloofde dus dat die plekken voordat ze uiteendreven, in de buurt can de zuidpool lagen.
- Verschillenden gesteenten en gebergten die bij de kusten van Afrika en Zuid-Amerika waren
afgebroken, op elkaar aansloten.
Pangea
, Volgens wegener konden de continentale platen bewegen en moesten de huidige continenten ooit
een aaneengesloten supercontinent zijn geweest, omgeven door een oeroceaan. De supercontinent
noemde hij Pangea en de oeroceaan Panthalassa
Zijn theorie staat bekend als de theorie van de continentverschuiving of continental drift. Veel
mensen geloofden niet in zijn theorie, maar hij wou zijn theorie steeds meer bewijzen. De
speurtocht eindigde in 1930 omdat wegent stierf op de barre ijskap van Groenland.
Onderzeese bergruggen
Door dieptemetingen in de oceanen werd ontdekt dat de oceaanbodem niet vlak is, maar bestaat uit
ravijnen, greppels en spleten en dat de grootste en langste bergketen op de aarde zich bevindt
onder water. door alle oceanen lopen bergketens van duizenden km lang, dat zijn mid-oceanische
ruggen.
Bewijzen
Een belangrijk deel van de bewijsvoering werd ontleend aan het aardmagnetisme uit het verre
verleden. Ijzer richt zich naar de magnetische noord- en zuidpool. In vloeibaar gesteente bv lava
kunnen ijzerdeeltjes zich vrij bewegen. Bij stolling van de lava wordt dus een richting vastgelegd. Het
aardmagnetische veld heeft niet altijd dezelfde richting gehad. Aan de hand van magnetische studies
van de oceaanbodem werd er aangetoond dat de zeebodem zich spreidt.
In 1980 werd er aan de hand van satellieten de afstand die de platen uit elkaar bewegen gemeten.
De Atlantische oceaan wordt elk jaar 1 à 2 cm breder. Australië schuift ieder jaar ongeveer 8cm naar
het noorden.
Het zijn de oceanische platen zelf die zich horizontaal bewegen en zo de andere platen meesleuren.
1.3 Platentektoniek
Plaatbewegingen
De lithosfeer bestaat uit 7 grote en kleinere
platen. De processen waardoor platen ontstaan,
bewegen en ook verdwijnen heet het
platentektoniek. De snelheid van de bewegende
platen is overal anders en kan veranderen in de
loop van de tijd.
Motor van de platentektoniek: slab pull en
ridge push
Kringlopen in de mantel worden
convectiestromen genoemd.
In de gebieden waar platen uitwijken, wordt het tussenliggende gebied opgevuld met stollend
magma, waardoor in de oceanen de mid-oceanische ruggen ontstaan.
