Samenvatting Methodologie 3: Pedagogische wetenschappen

Samenvatting methodologie 3
Week 1
Literatuur
"What is the Philosophy of Education?" Paul Standish
Wat is de filosofie van onderwijs?
Het centrale doel van de onderwijsfilosofie is om kritisch na te denken over de fundamenten, doelen
en implicaties van onderwijs. Dit omvat zowel de inhoud (wat we onderwijzen) als de methodologie
(hoe we onderwijzen).

De onderwijsfilosofie gaat verder dan praktische vragen over lesgeven; het probeert de diepere
betekenis van onderwijs te begrijpen. Dit gebeurt door vragen te stellen zoals:
 Wat betekent het om te leren?
 Wat is de rol van kennis en vaardigheden?
 Wat is de relatie tussen onderwijs en maatschappij?
Onderwijs is niet alleen een overdracht van kennis, maar ook een middel om individuen te vormen,
moreel en intellectueel.

De onderwijsfilosofie is diep geworteld in bredere filosofische tradities. Denkers zoals Plato,
Rousseau en Dewey hebben geprobeerd om de relatie tussen onderwijs, ethiek en politiek te begrijpen.
Deze tradities bieden een kader voor het analyseren van moderne onderwijskwesties.

Een belangrijk onderdeel van de onderwijsfilosofie is kritisch nadenken over:
 De doelen van onderwijs: Is het doel economische groei, persoonlijke ontwikkeling, of
maatschappelijke rechtvaardigheid?
 De rol van de leraar: Moet een leraar vooral kennis overdragen of ook een begeleider zijn in
het leerproces?
 De student: Hoe definieer je de behoeften en capaciteiten van studenten, en hoe beïnvloedt dit
hun leerproces?

Filosofie helpt om vastgeroeste aannames over onderwijs uit te dagen. Door filosofisch na te denken,
kunnen we:
 Begrijpen waarom bepaalde onderwijsmethoden wel of niet effectief zijn.
 Een bredere visie ontwikkelen op de rol van onderwijs in het leven van mensen.
Onderwijs is altijd verbonden met waarden. Dit roept vragen op zoals:
 Wat moeten studenten leren om goed te functioneren in de samenleving?
 Hoe beïnvloeden machtsstructuren binnen onderwijs de toegang tot kennis en kansen?

De filosofie van onderwijs is essentieel voor iedereen die nadenkt over de vraag waarom we
onderwijzen zoals we dat doen. Het biedt een kader om praktische en theoretische vraagstukken te
verbinden, met als doel onderwijs te verbeteren en betekenisvoller te maken.

,Hoorcollege 2
Filosofie is geen “bedrijfsfilosofie”; dat zijn zekerheden/richtlijnen in plaats van bevragen, zoals
normale filosofie waar het draait om vragen stellen. Filosofie in het bedrijfsleven is anders dan
filosoferen. Filo-sofia is liefde voor wijsheid. Maar houden van wijsheid is niet hetzelfde als streven
naar zekerheid. Filosofen zeggen dat veel in het leven niet zeker is. Goed en kwaad is echt ethiek en
daarmee filosofie

Hoe is leven ontstaan?: kun je empirisch onderzoeken > achterhalen hoe dat ontstaan is
Wat is de zin van leven?: verschillende perspectieven op > beredeneren wat jouw ideeën daarbij zijn
Er zijn filosofen die denken dat mensen denkers zijn met een ziel, en dat dieren machines zijn zonder
een wil; de mens staat bovenaan de schepping

Kenmerken van filosofische vragen ten opzichte van empirische vragen:
 Filosofische vragen kun je niet beantwoorden met data (geen empirische analyse); meerdere
antwoorden mogelijk afhankelijk van het perspectief dat je inneemt
 Geen “feiten-vragen”, zoals wat is het effect op…
 Er zijn meerdere antwoorden mogelijk
 Vanuit verschillende perspectieven te beargumenteren

Wat is filosofie?
Filosofie: een systematische reflectie op grondvragen, meer fundamentele vragen die in het dagelijks
leven maar ook in wetenschappelijke disciplines vaak buiten beeld blijven en waarop stilzwijgend
antwoorden verondersteld worden. Het houdt zich bezig met zowel conceptuele vragen als normatieve
vragen.
Conceptuele vragen: vragen waarin je streeft naar verheldering van een concept/begrippen
Normatieve vragen: vragen die met mening te maken hebben; je wilt een standpunt innemen in een
stelling en die onderbouwen
 Werktuig van filosofen: systematisch en redelijk denken, het stellen van kritische vragen
 Werkterreinen van filosofen; filosofie als het streven van de mens de raadselen van het
bestaan, zowel van de wereld om hem heen als die van zijn eigen binnenste door middel van
denken op te lossen (Störig)

Raadselen van het bestaan: 4 vragen van Kant
Hoe ziet de discipline filosofie eruit? Er zijn 6 domeinen bestaande uit 4 ultieme filosofische vragen
Wat kan ik weten?
1. Kennistheorie/epistemologie
- Solipsisme: hoe weet je dat je iets weet?
2. Wetenschapsfilosofie
- Wat is wetenschap in een maatschappelijk debat?
Wat moet ik doen?
3. Ethiek
- Wat is het juiste om te doen? Wat is een goed leven?
4. Sociale en politieke filosofie
- Wat is rechtvaardig (in de samenleving of qua verdeling van macht)?
Wat mag ik hopen?
5. Metafysica/ontologie
- Wat is werkelijk en wat is zijn? Is er een God en kun je dat bewijzen? Je hebt altijd
iemand nodig om iets te zien; als het niet meer waarneembaar is, dan verdwijnt het >
iemand moet er zijn om altijd alles te observeren; God observeert altijd alles en daarom
blijft alles bestaan
Wat is de mens?

, 6. Filosofische antropologie
- Wie is de mens en hoe onderscheiden wij ons van bijvoorbeeld dieren?

Doelen filosofie
Filosofie heeft duidelijk een constructief-kritische functie
 Het gaat hier om zaken die voor mensen van belang zijn, waarover vaak onenigheid bestaat en
waarbij mensen in staat moeten zijn hun keuzes en handelswijzen te verantwoorden.
Filosofische reflectie kan meer helderheid bieden onder andere conceptueel
 Ook kan filosofie ons helpen anders naar dingen te laten kijken. Het vanzelfsprekende van ons
gewone perspectief wordt doorbroken, zodat we nieuwe conceptuele en praktische
mogelijkheden gaan zien
 Bijvoorbeeld
- Plato: kinderen moeten opgevoed worden ten dienste van de staat en door de staat
- Foucault: permanente zichtbaarheid is een vorm van disciplinering en controle

Kenmerken filosofie
 Filosofie is aandachtig, zorgvuldig, systematisch nadenken. Dat vergt doorvragen, niet
tevreden zijn met het eerste het beste antwoord
 Filosoferen betekent ook altijd met taal bezig zijn: concepten (begrippen) analyseren, een
discours analyseren, argumentaties analyseren en construeren, argumenten op hun geldigheid
en plausibiliteit onderzoeken
 In een filosofisch betoog proberen we mensen vaak te overtuigen van een bepaald standpunt,
en/of ze op andere gedachten te brengen, en/of ze op een bepaalde manier naar iets in e wereld
te laten kijken. Bij een filosofisch betoog hoef je niet alleen maar normatieve claims te
gebruiken; je kunt ook empirische claims gebruiken en deze kunnen jouw standpunt alleen
maar versterken
 Je gebruikt meestal een combinatie van empirische/feitelijke claims en
conceptuele/normatieve claims om te argumenteren voor een bepaald standpunt
 Filosoferen is altijd deelnemen aan een gesprek; zelfs als je niet publiceert ben je in gesprek
met anderen die over dezelfde problematiek hebben nagedacht. Via de literatuur die je kritisch
leest en ten opzichte waarvan jij je standpunt bepaalt

Voorbeeld boek-competitie geld
 Er werd meer gelezen
 Sfeer in klas werd minder
 Het zorgde voor verminderde andere prestaties (zoals rekenen)
Onderwijskundige blik: ja het is effectief want het zorgde voor meer lezen
Filosofische blik: de interventie is niet wenselijk, want zijn dit de lessen die we aan kinderen willen
leren? Willen we competitie en geld aanleren? Niet omdat het niet werkt, maar uit rechtvaardigheid
perspectief; wat is goed en rechtvaardig

Onderwijsfilosofie: reflectie op fundamentele vraagstukken met betrekking tot onderwijs
Wijsgerige pedagogiek: reflectie op fundamentele vraagstukken met betrekking tot opvoeding en
vorming
In het Engels; philosophy of education: in het Nederlands onderwijsfilosofie (onderwijs) & wijsgerige
pedagogiek (opvoeding); wordt gebruikt onder één term onderwijsfilosofie

Doelen onderwijsfilosofie
 Conceptuele verheldering
- Wat betekenen begrippen als inclusie, gelijke kansen?
- Is onderwijs hetzelfde als scholing?
Helpt bij het verantwoorden en onderbouwen van keuzes
 Perspectiefwisseling