Carien Weda
Universiteit Utrecht
Samenvatting Psychopathologie Deeltentamen 1
Hoofdstuk 3 Transdiagnostische benadering
3.1 Stoornisspecifieke benadering
De werkwijze waarbij de (DSM)-diagnose een centrale rol speelt (diagnose
bepaalt behandeling), staat bekend als ‘stoornis-specifieke’ of ‘diagnose-
specifieke’ benadering en is al zo’n 25 jaar dominant in de GGZ. Een vraag bij die
werkwijze is wat de behandelaar moet doen wanneer er bij een cliënt meerdere
diagnosen tegelijkertijd worden vastgesteld. Behandelrichtlijnen hebben beperkte
beslisregels bij comorbiditeit en meestal is het aan de behandelaar om te
beslissen welke diagnose primair is.
3.1 DSM en evidence-based behandelingen
De DSM gaat uit van een categoriale indeling en niet een dimensionale. Je hebt
de aandoening, of je hebt hem niet. Hier zijn ook veel kritiek punten op. Een
positief ding is dat a.d.h.v. de DSM clinici en onderzoekers over de hele wereld
gerichter kunnen samenwerken.
3.3 Transdiagnostische behandeling
Er zijn 3 therapeutische niveaus, die niet zozeer sequentieel in de tijd afspelen,
maar eerder simultaan op allerlei momenten in de behandeling. De therapeut
wordt beschouwd als ‘veranderingsagent’ die zich telkens met 3 kwesties tegelijk
bezighoudt:
- Wat moet cognitief en/of gedragsmatig bij de cliënt veranderen (ofwel het
niveau van het therapeutisch aangrijpingspunt)
- Hoe kan dat veranderingsproces het beste worden gefaciliteerd (ofwel het
niveau van de therapeutische context)
- Is het wenselijk om ook andere personen in te schakelen opdat de
veranderingen beter beklijven (ofwel het niveau van het therapeutisch
systeem)
In CGT wordt het therapeutisch aangrijpingspunt als het belangrijkste beschouwd.
Hoe dit wordt aangepakt ligt allemaal aan het therapeutisch context.
Bijvoorbeeld, of de cliënt meerdere behandelaars tegelijkertijd ziet, of
zorgverzekering zaken). Ten slotte moet de therapeut zich afvragen of het ook
wenselijk is dat ook andere personen in de omgeving van de cliënt iets in hun
doen en laten veranderen -> therapeutisch systeem.
Een belangrijk aspect van de therapeutische context is de therapeutische relatie
Relevante transdiagnostische aspecten die binnen de therapeutische context
aanwezig zijn:
- Common factors (vertrouwelijke therapeutische relatie, context waarbinnen
genezing wordt verwacht etc.) (beetje ‘common knowledge’)
- Gestructureerde behandelingen (effectiever dan ongestructureerd)
- Therapiedoelen
,Carien Weda
Universiteit Utrecht
- Patiënt-participatie
- Behandel-intensiteit
Hoofdstuk 7 Cognitieve Gedragstherapie
Cognitieve gedragstherapie (CGT) is een gestructureerde vorm van
psychotherapie waarin mensen leren om anders tegen problematische situaties
aan te kijken en er anders mee om te gaan. CGT is effectief gebleken in de
behandeling van diverse vormen van psychopathologie, waaronder depressieve
stoornissen, angststoornissen, persoonlijkheidsstoornissen, eetstoornissen en
verslavingsproblematiek.
CGT kent 2 belangrijke componenten:
- Cognitieve component
Invloed van gedachten (cognities) op gevoel en gedrag. Veronderstelling
dat zogenoemde disfunctionele cognities zorgen voor ongewenste
gevoelens en ongewenst gedrag.
In behandeling leert patiënt hoe ze die disfunctionele cognities en
overtuigingen kunnen identificeren, evalueren en veranderen.
- Gedragstherapeutische component
Veranderen van gedrag. Hoe iemand zich gedraagt bepaalt in grote mate
hoe iemand zich voelt.
In behandeling leert patiënt om met beter en passend gedrag te reageren.
CGT wordt in verschillende maten gegeven:
- Individueel, groepen, koppels of als gezin
- Face to face, digitaal of mengvorm (blended)
De term CGT is een paraplu begrip. Daaronder zijn namelijk allerlei specifieke
richtingen voor specifieke problemen. Overkoepelende kenmerk tussen alle
behandelingen is dat ze de samenwerking tussen gedachten, gevoelens en
gedrag (3 G’s) benadrukken en dat ze cognitieve en gedragsmatige interventies
inzetten om negatieve gevoelens en ongewenst gedrag te veranderen.
7.1 theoretisch kader
De moderne leertheorie: gestoelde gedragstherapie, gaat ervan uit dat
ongewenst gedrag aangeleerd is. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen
klassieke conditionering en operante conditionering.
Klassieke conditionering: verschillende prikkels die in eerste instantie niets met
elkaar te maken hebben, worden op een bepaald moment met elkaar in verband
gebracht. Bijvoorbeeld: altijd patat eten tijdens een bepaald programma. Na een
tijdje het programma kijken en ‘opeens’ trek krijgen in patat. Het programma is
een geconditioneerde stimulus geworden die een geconditioneerde response
uitlokt: trek in patat.
, Carien Weda
Universiteit Utrecht
Operante conditionering: men leert door gevolgen van gedrag. Gedrag heeft
bepaalde consequenties die de kans vergroten dat het gedrag in de toekomst
meer of minder wordt vertoont. Bijvoorbeeld: elke keer als je aan iemand vraagt
hoe het met diegene is, krijg je iets lekkers. Je zult dus vaker vragen hoe het
iemand is om meer lekkers te krijgen. \
Gedragstherapeuten gaan ervan uit dat als je gedrag kunt aanleren, je het ook
weer kunt afleren. Hierbij maken ze gebruik van ‘extinctie’. Bijvoorbeeld:
Iemand elke keer dat programma laten kijken en geen patat aanbieden. Na
verloop van tijd zal deze persoon niet automatisch trek krijgen in patat bij het
kijken van het programma.
Op deze aanpak (gestoelde gedragstherapie) kwam kritiek. Er was namelijk niet
genoeg aandacht voor het cognitieve proces.
De cognitieve benadering gaat ervan uit dat gedachten een cruciale rol spelen in
het samenspel van cognitieve, gedragsmatige, fysiologische en
omgevingsfactoren die geassocieerd zijn met psychopathologie. De stelling is dat
psychisch lijden niet zozeer ontstaat door de dingen die iemand meemaakt, maar
door de manier waarop iemand over deze dingen denkt. De cognitieve
benadering kent 4 niveaus van cognities.
1. Basisschema’s. Dit zijn fundamentele opvattingen die iemand heeft over
zichzelf, de wereld en de toekomst. Van deze opvattingen zijn we ons vaak
niet direct bewust (impliciet). Voorbeelden: ‘mensen zijn niet te vertrouwen’
of ‘ik ben minderwaardig’.
2. Conditionele assumpties. Oftewel, oorzaak-gevolg stelling (als…, dan).
Bijvoorbeeld: ‘als ik mijn mening geef, dan zullen andere mensen mij
belachelijk vinden’ of ‘als door mijn onoplettendheid een ander nadeel
ondervindt, dan zal mij dat altijd worden nagedragen’.
3. Strategische ideeën. Opvattingen die mensen hebben over hoe ze gevaren
het beste het hoofd kunnen bieden en goede dingen kunnen bereiken.
Bijvoorbeeld: ‘bij twijfel altijd controleren’ of ‘ruzie vermijden door in te
stemmen’. Deze opvattingen worden ook wel leefregels genoemd.
4. Automatische gedachten. Gedachten die meer bewust door iemands hoofd
gaan. Bijvoorbeeld: ‘het is verschrikkelijk als er ingebroken wordt… ik moet de
deur controleren’ of ‘ik word ontslagen’. Er wordt verondersteld dat de
automatische gedachten (via de tussenliggende niveaus) gestuurd worden
door de basisschema’s.
Er wordt gesteld dat psychopathologie ontstaat en in stand wordt gehouden door
problemen in de informatieverwerking. Specifiek: bepaalde basisschema’s zijn
hyperactief geworden en de informatieverwerking zijn gaan domineren. Gevolg:
vertekeningen in de interpretatie van een situatie.
Bijvoorbeeld depressie: schema’s gecentreerd rondom verlies zijn gaan
overheersen, zodat de depressieve persoon allerlei gebeurtenissen op een
dusdanige manier gaat interpreteren dat ze steeds weer een nieuw verlies, of
een bestendiging van verlies, gaan betekenen. Hierdoor wordt de problematiek in
stand gehouden.
Angststoornissen -> schema rondom bedreiging
Manie -> winst
Universiteit Utrecht
Samenvatting Psychopathologie Deeltentamen 1
Hoofdstuk 3 Transdiagnostische benadering
3.1 Stoornisspecifieke benadering
De werkwijze waarbij de (DSM)-diagnose een centrale rol speelt (diagnose
bepaalt behandeling), staat bekend als ‘stoornis-specifieke’ of ‘diagnose-
specifieke’ benadering en is al zo’n 25 jaar dominant in de GGZ. Een vraag bij die
werkwijze is wat de behandelaar moet doen wanneer er bij een cliënt meerdere
diagnosen tegelijkertijd worden vastgesteld. Behandelrichtlijnen hebben beperkte
beslisregels bij comorbiditeit en meestal is het aan de behandelaar om te
beslissen welke diagnose primair is.
3.1 DSM en evidence-based behandelingen
De DSM gaat uit van een categoriale indeling en niet een dimensionale. Je hebt
de aandoening, of je hebt hem niet. Hier zijn ook veel kritiek punten op. Een
positief ding is dat a.d.h.v. de DSM clinici en onderzoekers over de hele wereld
gerichter kunnen samenwerken.
3.3 Transdiagnostische behandeling
Er zijn 3 therapeutische niveaus, die niet zozeer sequentieel in de tijd afspelen,
maar eerder simultaan op allerlei momenten in de behandeling. De therapeut
wordt beschouwd als ‘veranderingsagent’ die zich telkens met 3 kwesties tegelijk
bezighoudt:
- Wat moet cognitief en/of gedragsmatig bij de cliënt veranderen (ofwel het
niveau van het therapeutisch aangrijpingspunt)
- Hoe kan dat veranderingsproces het beste worden gefaciliteerd (ofwel het
niveau van de therapeutische context)
- Is het wenselijk om ook andere personen in te schakelen opdat de
veranderingen beter beklijven (ofwel het niveau van het therapeutisch
systeem)
In CGT wordt het therapeutisch aangrijpingspunt als het belangrijkste beschouwd.
Hoe dit wordt aangepakt ligt allemaal aan het therapeutisch context.
Bijvoorbeeld, of de cliënt meerdere behandelaars tegelijkertijd ziet, of
zorgverzekering zaken). Ten slotte moet de therapeut zich afvragen of het ook
wenselijk is dat ook andere personen in de omgeving van de cliënt iets in hun
doen en laten veranderen -> therapeutisch systeem.
Een belangrijk aspect van de therapeutische context is de therapeutische relatie
Relevante transdiagnostische aspecten die binnen de therapeutische context
aanwezig zijn:
- Common factors (vertrouwelijke therapeutische relatie, context waarbinnen
genezing wordt verwacht etc.) (beetje ‘common knowledge’)
- Gestructureerde behandelingen (effectiever dan ongestructureerd)
- Therapiedoelen
,Carien Weda
Universiteit Utrecht
- Patiënt-participatie
- Behandel-intensiteit
Hoofdstuk 7 Cognitieve Gedragstherapie
Cognitieve gedragstherapie (CGT) is een gestructureerde vorm van
psychotherapie waarin mensen leren om anders tegen problematische situaties
aan te kijken en er anders mee om te gaan. CGT is effectief gebleken in de
behandeling van diverse vormen van psychopathologie, waaronder depressieve
stoornissen, angststoornissen, persoonlijkheidsstoornissen, eetstoornissen en
verslavingsproblematiek.
CGT kent 2 belangrijke componenten:
- Cognitieve component
Invloed van gedachten (cognities) op gevoel en gedrag. Veronderstelling
dat zogenoemde disfunctionele cognities zorgen voor ongewenste
gevoelens en ongewenst gedrag.
In behandeling leert patiënt hoe ze die disfunctionele cognities en
overtuigingen kunnen identificeren, evalueren en veranderen.
- Gedragstherapeutische component
Veranderen van gedrag. Hoe iemand zich gedraagt bepaalt in grote mate
hoe iemand zich voelt.
In behandeling leert patiënt om met beter en passend gedrag te reageren.
CGT wordt in verschillende maten gegeven:
- Individueel, groepen, koppels of als gezin
- Face to face, digitaal of mengvorm (blended)
De term CGT is een paraplu begrip. Daaronder zijn namelijk allerlei specifieke
richtingen voor specifieke problemen. Overkoepelende kenmerk tussen alle
behandelingen is dat ze de samenwerking tussen gedachten, gevoelens en
gedrag (3 G’s) benadrukken en dat ze cognitieve en gedragsmatige interventies
inzetten om negatieve gevoelens en ongewenst gedrag te veranderen.
7.1 theoretisch kader
De moderne leertheorie: gestoelde gedragstherapie, gaat ervan uit dat
ongewenst gedrag aangeleerd is. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen
klassieke conditionering en operante conditionering.
Klassieke conditionering: verschillende prikkels die in eerste instantie niets met
elkaar te maken hebben, worden op een bepaald moment met elkaar in verband
gebracht. Bijvoorbeeld: altijd patat eten tijdens een bepaald programma. Na een
tijdje het programma kijken en ‘opeens’ trek krijgen in patat. Het programma is
een geconditioneerde stimulus geworden die een geconditioneerde response
uitlokt: trek in patat.
, Carien Weda
Universiteit Utrecht
Operante conditionering: men leert door gevolgen van gedrag. Gedrag heeft
bepaalde consequenties die de kans vergroten dat het gedrag in de toekomst
meer of minder wordt vertoont. Bijvoorbeeld: elke keer als je aan iemand vraagt
hoe het met diegene is, krijg je iets lekkers. Je zult dus vaker vragen hoe het
iemand is om meer lekkers te krijgen. \
Gedragstherapeuten gaan ervan uit dat als je gedrag kunt aanleren, je het ook
weer kunt afleren. Hierbij maken ze gebruik van ‘extinctie’. Bijvoorbeeld:
Iemand elke keer dat programma laten kijken en geen patat aanbieden. Na
verloop van tijd zal deze persoon niet automatisch trek krijgen in patat bij het
kijken van het programma.
Op deze aanpak (gestoelde gedragstherapie) kwam kritiek. Er was namelijk niet
genoeg aandacht voor het cognitieve proces.
De cognitieve benadering gaat ervan uit dat gedachten een cruciale rol spelen in
het samenspel van cognitieve, gedragsmatige, fysiologische en
omgevingsfactoren die geassocieerd zijn met psychopathologie. De stelling is dat
psychisch lijden niet zozeer ontstaat door de dingen die iemand meemaakt, maar
door de manier waarop iemand over deze dingen denkt. De cognitieve
benadering kent 4 niveaus van cognities.
1. Basisschema’s. Dit zijn fundamentele opvattingen die iemand heeft over
zichzelf, de wereld en de toekomst. Van deze opvattingen zijn we ons vaak
niet direct bewust (impliciet). Voorbeelden: ‘mensen zijn niet te vertrouwen’
of ‘ik ben minderwaardig’.
2. Conditionele assumpties. Oftewel, oorzaak-gevolg stelling (als…, dan).
Bijvoorbeeld: ‘als ik mijn mening geef, dan zullen andere mensen mij
belachelijk vinden’ of ‘als door mijn onoplettendheid een ander nadeel
ondervindt, dan zal mij dat altijd worden nagedragen’.
3. Strategische ideeën. Opvattingen die mensen hebben over hoe ze gevaren
het beste het hoofd kunnen bieden en goede dingen kunnen bereiken.
Bijvoorbeeld: ‘bij twijfel altijd controleren’ of ‘ruzie vermijden door in te
stemmen’. Deze opvattingen worden ook wel leefregels genoemd.
4. Automatische gedachten. Gedachten die meer bewust door iemands hoofd
gaan. Bijvoorbeeld: ‘het is verschrikkelijk als er ingebroken wordt… ik moet de
deur controleren’ of ‘ik word ontslagen’. Er wordt verondersteld dat de
automatische gedachten (via de tussenliggende niveaus) gestuurd worden
door de basisschema’s.
Er wordt gesteld dat psychopathologie ontstaat en in stand wordt gehouden door
problemen in de informatieverwerking. Specifiek: bepaalde basisschema’s zijn
hyperactief geworden en de informatieverwerking zijn gaan domineren. Gevolg:
vertekeningen in de interpretatie van een situatie.
Bijvoorbeeld depressie: schema’s gecentreerd rondom verlies zijn gaan
overheersen, zodat de depressieve persoon allerlei gebeurtenissen op een
dusdanige manier gaat interpreteren dat ze steeds weer een nieuw verlies, of
een bestendiging van verlies, gaan betekenen. Hierdoor wordt de problematiek in
stand gehouden.
Angststoornissen -> schema rondom bedreiging
Manie -> winst
