Hoofdstuk 1 – om te beginnen
1. WHAT’S IN A NAME?
I. WAAROVER HANDELT DE CURSUS?
we worden voortdurend geconfronteerd met ‘psychologie’: tv, radio, kranten, boekenwinkel
maar meestal gaat het niet over wetenschappelijke psychologie
psychologie als wetenschappelijke discipline -> verkeerd ingeschat: onder - en overschatting
Voorbeelden van vragen die op een wetenschappelijke manier beantwoord worden:
1. een leugendetector is opmerkelijk accuraat in het opsporen van lichamelijke reacties die
erop wijzen dat een verdachte liegt
fout: er is opvallend weinig objectief bewijs voor de effectiviteit van leugendetectors. Zelfs
iemand met jaren ervaring kan iemand ten onrechte beschuldigen van liegen maar …
2. vele dingen die we meemaken worden niet bewaard in het geheugen
waar: het grootste deel van de informatie rond ons komt nooit in het geheugen terecht, en
wat er wel in terecht komt wordt vaak vervormd
3. beiden vierkanten in het midden zijn gelijk
waar: het rechtervierkant leek donkerder door het
perceptuele contrast met de achtergrond
…
II. HOE WORDT HET BEGRIP PSYCHOLOGIE GEDEFINIEERD?
Roediger (1996): psychologie is de wetenschappelijke studie van de mentale processen en gedrag
Zimbardo (2009): psychologie is de empirische studie van het gedrag en de mentale processen
het domein van psychologie: zeer breed -> veel onenigheid
48 divisies van American Psychological Association (APA) : experimental, clinical …
Ook andere wetenschappen bestuderen het gedrag: economie, criminologie, sociologie …
Gemeenschappelijkheid: de gebruikte methoden ( niet zo zeer het onderwerp)
2. HET BELANG VAN KRITISCH DENKEN
Stanovich: psychologie als wetenschappelijke discipline vereist meer dan eender welke andere
wetenschappelijke discipline, kritisch denken
Kritische grondhouding: onderscheiden van andere kennis zoals receptkennis …
Onderzoek: 40% tot 75% hecht geloof aan telepathie, helderziendheid, … -> nutteloos
Recente studie van Daryl Bem over voorspellen van toekomst:
50 vrouwen en mannen namen deel aan een studie. Ze moesten op de computer 36 keer
kiezen tussen 2 gordijnen. Pas nadat ze de keuze hadden gemaakt, genereerde de computer
met random getallen welk gordijn er zou opengaan. Achter dat gordijn bleek een erotische
scene te zitten. Dus 50% kans om die scene te zien. 53,1% koos daarvoor (meer dan 50%).
Bem besloot daaruit dat mensen de toekomst konden voorspellen.
Na het herbekijken van de analyse, is deze studie dus fout
na 90 jaar geen enkele wetenschappelijke evidentie voor extra sensory perception
, Psychologie betwist ongefundeerde uitspraken van pseudowetenschappelijke aard
Pseudowetenschap: elke poging om fenomenen uit natuurlijke wereld te verklaren die niet
gebaseerd is op empirische observatie of op wetenschappelijke methode
bv. astrologie grafologie toekomstvoorspelling
3. HET FREUD PROBLEEM
Bekende namen: Sigmund Freud, Karl Gustav Jung en Burrhus Frederic Skinner
Freud en Skinner: geneesheren (geen psychologen)
minder dan 10% van de APA-leden onderschrijven ideeën van Freud (psychoanalyse)
studie: therapiesessies met een beperkt aantal patiënten
afleiden van wetmatigheden van gevalsstudie -> zelfs niet representatief
Freudprobleem
Nog minder onderschrijven de ideeën van Jung
Minder bekende namen: Nobelprijs winnaars
Hubel & Wiesel (Nobelprijs voor geneeskunde)
Roger Sperry
Herbert Simon (Nobelprijs voor economie)
Kahneman (Nobelprijs voor economie) & Tversky
4. DRIE BELANGRIJKE KENMERKEN
1. SYSTEMATISCH EMPIRISME:
Wetenschappelijke kennis laat zich leiden door het systematisch waarnemen van de werkelijkheid
Onderzoeksbenadering vertrekt van sensorische ervaring en observatie als gegevens
bestaan geen gezagsargumenten
Voorbeeld gezagsargument: “er zijn 7 ‘vensters’ in ons hoofd, 2 neusgaten, 2 oren, 2 ogen, en
1 mond; zo staan er ook aan de hemel 2 uitverkozen sterren, 2 ongunstige, 2 lichtgevende,
en mercurius alleen, onbeslist en onverschillig …
Gebrek aan systematisch:
o Empirisme
o Kan leiden tot wetenschappelijke dwaling
o aderlatingen Benjamin Rush
o bij patiënten (gele koorts)
Benjamin Rush behandelde patiënten en vond dat aderlatingen de beste manier was om gele
korst te genezen. Ook al stierven die patiënten. Hij kon zich blijven verdedigen door te
verzaken aan een systematische studie. Hij zei dat de genezing het gevolg was van de
behandeling en de dood het gevolg van de ernst.
Poppers kritiek op de psychoanalyse:
Een psychoanalist heeft altijd gelijk want ze geven pas achteraf de verklaringen voor de
feiten. Ze kunnen dus eigenlijk nooit iets fout zeggen. Ze gebruiken post-hocverklaringen.
1. WHAT’S IN A NAME?
I. WAAROVER HANDELT DE CURSUS?
we worden voortdurend geconfronteerd met ‘psychologie’: tv, radio, kranten, boekenwinkel
maar meestal gaat het niet over wetenschappelijke psychologie
psychologie als wetenschappelijke discipline -> verkeerd ingeschat: onder - en overschatting
Voorbeelden van vragen die op een wetenschappelijke manier beantwoord worden:
1. een leugendetector is opmerkelijk accuraat in het opsporen van lichamelijke reacties die
erop wijzen dat een verdachte liegt
fout: er is opvallend weinig objectief bewijs voor de effectiviteit van leugendetectors. Zelfs
iemand met jaren ervaring kan iemand ten onrechte beschuldigen van liegen maar …
2. vele dingen die we meemaken worden niet bewaard in het geheugen
waar: het grootste deel van de informatie rond ons komt nooit in het geheugen terecht, en
wat er wel in terecht komt wordt vaak vervormd
3. beiden vierkanten in het midden zijn gelijk
waar: het rechtervierkant leek donkerder door het
perceptuele contrast met de achtergrond
…
II. HOE WORDT HET BEGRIP PSYCHOLOGIE GEDEFINIEERD?
Roediger (1996): psychologie is de wetenschappelijke studie van de mentale processen en gedrag
Zimbardo (2009): psychologie is de empirische studie van het gedrag en de mentale processen
het domein van psychologie: zeer breed -> veel onenigheid
48 divisies van American Psychological Association (APA) : experimental, clinical …
Ook andere wetenschappen bestuderen het gedrag: economie, criminologie, sociologie …
Gemeenschappelijkheid: de gebruikte methoden ( niet zo zeer het onderwerp)
2. HET BELANG VAN KRITISCH DENKEN
Stanovich: psychologie als wetenschappelijke discipline vereist meer dan eender welke andere
wetenschappelijke discipline, kritisch denken
Kritische grondhouding: onderscheiden van andere kennis zoals receptkennis …
Onderzoek: 40% tot 75% hecht geloof aan telepathie, helderziendheid, … -> nutteloos
Recente studie van Daryl Bem over voorspellen van toekomst:
50 vrouwen en mannen namen deel aan een studie. Ze moesten op de computer 36 keer
kiezen tussen 2 gordijnen. Pas nadat ze de keuze hadden gemaakt, genereerde de computer
met random getallen welk gordijn er zou opengaan. Achter dat gordijn bleek een erotische
scene te zitten. Dus 50% kans om die scene te zien. 53,1% koos daarvoor (meer dan 50%).
Bem besloot daaruit dat mensen de toekomst konden voorspellen.
Na het herbekijken van de analyse, is deze studie dus fout
na 90 jaar geen enkele wetenschappelijke evidentie voor extra sensory perception
, Psychologie betwist ongefundeerde uitspraken van pseudowetenschappelijke aard
Pseudowetenschap: elke poging om fenomenen uit natuurlijke wereld te verklaren die niet
gebaseerd is op empirische observatie of op wetenschappelijke methode
bv. astrologie grafologie toekomstvoorspelling
3. HET FREUD PROBLEEM
Bekende namen: Sigmund Freud, Karl Gustav Jung en Burrhus Frederic Skinner
Freud en Skinner: geneesheren (geen psychologen)
minder dan 10% van de APA-leden onderschrijven ideeën van Freud (psychoanalyse)
studie: therapiesessies met een beperkt aantal patiënten
afleiden van wetmatigheden van gevalsstudie -> zelfs niet representatief
Freudprobleem
Nog minder onderschrijven de ideeën van Jung
Minder bekende namen: Nobelprijs winnaars
Hubel & Wiesel (Nobelprijs voor geneeskunde)
Roger Sperry
Herbert Simon (Nobelprijs voor economie)
Kahneman (Nobelprijs voor economie) & Tversky
4. DRIE BELANGRIJKE KENMERKEN
1. SYSTEMATISCH EMPIRISME:
Wetenschappelijke kennis laat zich leiden door het systematisch waarnemen van de werkelijkheid
Onderzoeksbenadering vertrekt van sensorische ervaring en observatie als gegevens
bestaan geen gezagsargumenten
Voorbeeld gezagsargument: “er zijn 7 ‘vensters’ in ons hoofd, 2 neusgaten, 2 oren, 2 ogen, en
1 mond; zo staan er ook aan de hemel 2 uitverkozen sterren, 2 ongunstige, 2 lichtgevende,
en mercurius alleen, onbeslist en onverschillig …
Gebrek aan systematisch:
o Empirisme
o Kan leiden tot wetenschappelijke dwaling
o aderlatingen Benjamin Rush
o bij patiënten (gele koorts)
Benjamin Rush behandelde patiënten en vond dat aderlatingen de beste manier was om gele
korst te genezen. Ook al stierven die patiënten. Hij kon zich blijven verdedigen door te
verzaken aan een systematische studie. Hij zei dat de genezing het gevolg was van de
behandeling en de dood het gevolg van de ernst.
Poppers kritiek op de psychoanalyse:
Een psychoanalist heeft altijd gelijk want ze geven pas achteraf de verklaringen voor de
feiten. Ze kunnen dus eigenlijk nooit iets fout zeggen. Ze gebruiken post-hocverklaringen.
