Internationale betrekkingen, blok B
Afkortingenlijst................................................................................................................ 4
B1: Introductie en historische context van hedendaagse internationale vraagstukken.........5
1 Geschiedenis en historische context...............................................................................5
2 Belangrijke historische mijlpalen....................................................................................5
3 Inleiding tot internationale betrekkingen........................................................................5
4 Hoofdtheorieën in internationale betrekkingen...............................................................5
Realisme........................................................................................................................................................................................5
Pluralisme......................................................................................................................................................................................5
Structuralisme............................................................................................................................................................................... 5
B2: Theorie van het Realisme............................................................................................ 6
1 Wat zijn internationale betrekkingen?............................................................................6
Belangrijkste kenmerken IB:..........................................................................................................................................................6
Waar gaan internationale betrekkingen over?..............................................................................................................................6
Kernvraagstukken binnen IB:.........................................................................................................................................................7
2 Het concept ‘staat’........................................................................................................ 7
Kenmerken van een staat..............................................................................................................................................................7
Soevereiniteit.................................................................................................................................................................................7
Rol van de staat.............................................................................................................................................................................8
3 Sterke versus zwakke staten..........................................................................................8
Weak States/zwakke staten...........................................................................................................................................................8
Failed states/gefaalde staten.........................................................................................................................................................8
4 Realisme....................................................................................................................... 8
Centrale ideeën realisme...............................................................................................................................................................8
Soorten macht binnen realisme....................................................................................................................................................8
Het security dilemma....................................................................................................................................................................9
Soorten realisme............................................................................................................................................................................9
Beperkingen van realisme.............................................................................................................................................................9
Praktische toepassingen van realisme..........................................................................................................................................9
B3: Liberalisme............................................................................................................... 10
1 Liberalisme.................................................................................................................. 10
Hoofdprincipes en kenmerken liberalisme..................................................................................................................................10
2 Liberalisme in internationale betrekkingen...................................................................11
Hoofdthema’s van het liberalisme..............................................................................................................................................11
Beperkingen en kritiek................................................................................................................................................................11
Toepassing in de moderne wereld...............................................................................................................................................11
3 Belangrijke denkers en ideeën......................................................................................11
John Locke: de staat als rechtstaat..............................................................................................................................................11
Immanuel Kant: Democratische vrede en “Perpetuele Vrede”...................................................................................................11
Jeremy Bentham: Internationaal recht als basis voor samenwerking.........................................................................................12
4 Liberalisme versus realisme.........................................................................................12
5 Beperkingen en kritiek................................................................................................. 12
Mogelijkheden bij het verklaren van oorlogen............................................................................................................................12
Free rider-probleem.....................................................................................................................................................................13
Beperkingen van instituties.........................................................................................................................................................13
Soevereiniteit en nationale belangen..........................................................................................................................................13
6 Toepassing in de moderne wereld.................................................................................13
Vrede en integratie in Europa......................................................................................................................................................13
Klimaatakkoorden........................................................................................................................................................................13
Regionale en mondiale uitdagingen............................................................................................................................................13
B4: Constructivisme........................................................................................................ 14
1 Constructivisme........................................................................................................... 14
Kernideeën constructivisme........................................................................................................................................................14
Hoofdpunten van constructivisme...............................................................................................................................................15
2 Kritiek en beperkingen.................................................................................................16
Kritiek vanuit andere theorieën...................................................................................................................................................16
3 Constructivisme in de praktijk......................................................................................17
4 Kritiek en reflectie constructivisme..............................................................................18
B5: Internationaal (publiek)recht.....................................................................................19
,1 Nationale veiligheid..................................................................................................... 19
Regeerprogramma 2024..............................................................................................................................................................19
Terugkerende vraag: Soevereiniteit vs. Internationale aanpak...................................................................................................19
2 Internationaal recht..................................................................................................... 20
Doelstellingen internationaal recht.............................................................................................................................................20
Collectieve veiligheid...................................................................................................................................................................20
3 Kenmerken internationaal recht...................................................................................21
Horizontaal karakter....................................................................................................................................................................21
Geen centrale wetgevende macht..............................................................................................................................................21
Wederkerigheid als basis.............................................................................................................................................................21
Normatieve flexibiliteit................................................................................................................................................................21
4 Beperkingen van internationaal recht...........................................................................21
5 Internationale rechtspersonen......................................................................................22
6 Internationale mensenrechten......................................................................................23
Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (1948)........................................................................................................23
Verdragen gebaseerd op mensenrechten...................................................................................................................................23
7 Belangrijke instituties en verdragen.............................................................................23
Verenigde Naties (VN).................................................................................................................................................................23
Raad van Europa.........................................................................................................................................................................23
Internationaal strafrecht..............................................................................................................................................................24
8 Conflicten en actuele uitdagingen.................................................................................24
Juridische reacties en ontwikkelingen.........................................................................................................................................24
B6: Europese Samenwerking en EU..................................................................................26
1 Europa als vredesproject.............................................................................................. 26
Historische achtergrond..............................................................................................................................................................26
Doelstellingen van de EU.............................................................................................................................................................26
Ruimte van vrijheid, veiligheid en recht......................................................................................................................................26
De interne markt......................................................................................................................................................................... 26
Uitdagingen voor het vredesproject............................................................................................................................................26
2 Belangrijke onderwerpen en vraagstukken....................................................................27
Europese samenwerking en soevereiniteit..................................................................................................................................27
Standpunten over Europese samenwerking (regeerprogramma 2024)......................................................................................27
Kopenhagen-criteria....................................................................................................................................................................27
3 Beleidsterreinen van de EU..........................................................................................27
Vrij verkeer (Schengen)...............................................................................................................................................................27
Asiel en migratie..........................................................................................................................................................................27
Beleid en regelgeving..................................................................................................................................................................28
H12: Internationale samenwerking: onmisbaar voor nationale veiligheid...........................29
1 Inleiding...................................................................................................................... 29
Veiligheidsvraagstukken en niveaus...........................................................................................................................................29
Grensoverschrijdende aanpak.....................................................................................................................................................29
2 Nexus tussen binnenlandse en buitenlandse veiligheid..................................................29
Voorbeelden van de nexus:.........................................................................................................................................................29
Irreguliere migratie en veiligheid................................................................................................................................................29
Kwetsbaarheden en uitdagingen.................................................................................................................................................29
3 Internationale samenwerking: begrippenkader.............................................................29
Oorzaken van samenwerking:.....................................................................................................................................................29
Soevereiniteit en solidariteit:......................................................................................................................................................30
Unilateraal en multilateraal handelen:........................................................................................................................................30
Harmonisatie en differentiatie:....................................................................................................................................................30
4 Welke keuze maakt Nederland voor internationale samenwerking?................................30
5 Van universeel naar bilateraal......................................................................................30
Universele samenwerking:..........................................................................................................................................................30
Europese samenwerking:............................................................................................................................................................30
Regionale samenwerking:...........................................................................................................................................................31
NAVO: Veiligheid en stabiliteit.....................................................................................................................................................31
2
,6 Het nationale belang van de internationale veiligheidsagenda.......................................31
Enkele leerdoelen uitgewerkt..........................................................................................36
Amerikaanse revolutie.................................................................................................... 42
1 Gevolgen Amerikaanse Revolutie:.................................................................................42
Agrarische revolutie....................................................................................................... 42
1 Nadelen van de ontwikkeling van landbouw..................................................................42
2 Andere gevolgen (positief)........................................................................................... 42
Congres van wenen........................................................................................................ 42
1 Belangrijkste uitkomsten van het Congres van Wenen...................................................42
Concert van Europa........................................................................................................ 43
1 Oorzaken van het Concert van Europa...........................................................................43
2 Gevolgen van het Concert van Europa...........................................................................43
Wereldsysteem na de Koude Oorlog................................................................................43
1 Belangrijke ontwikkelingen na de koude oorlog.............................................................43
Israël en Palestina.......................................................................................................... 44
1 Korte samenvatting:.................................................................................................... 44
2 Kernproblemen:........................................................................................................... 44
3 Wat zijn de belangen van de Israëliërs?........................................................................44
4 Wat zijn de belangen van de Palestijnen?......................................................................44
5 Wat is de rol van identiteit, normen en cultuur binnen het conflict?...............................45
6 Zijn er gedeelde belangen?..........................................................................................45
Migratiedebat en de veranderende rol van identiteit en taal.............................................45
1 Migratiedebat en veranderende identiteit.....................................................................45
2 De rol van taal in het migratiedebat.............................................................................45
3 Causale verbanden en internationale verhoudingen......................................................45
De VN-Veiligheidsraad..................................................................................................... 45
1 Belangrijkste bevoegdheden........................................................................................46
Humanitaire interventie(s).............................................................................................. 46
1 Kenmerken:................................................................................................................. 46
3
, Afkortingenlijst
VN Verenigde Naties
WTO World Trading Organisation
NGO Niet-Gouvernementele organisaties
EU Europese Unie
IB Internationale Betrekkingen
ICJ Internationaal Gerechtshof
4
, B1: Introductie en historische context van hedendaagse
internationale vraagstukken
1 Geschiedenis en historische context
Definitie van geschiedenis: “Geschiedenis is een doorlopende discussie over wat uit het verleden
wordt herinnerd en vastgelegd, vaak beïnvloed door de overwinnaars en door culturele
standpunten en Multi perspectiviteit.”
Historische vaardigheden: Het begrijpen van het verleden vereist onderscheid tussen feiten en
meningen, inschattingen van continuïteit en verandering, en het beoordelen van de
betrouwbaarheid van bronnen. Verschillende perspectieven zoals politiek, cultuur en economie
spelen hierin een rol.
Bij het vastleggen van geschiedenis worden keuzes gemaakt op basis van traditie, ideologie en
persoonlijke perspectieven. Het verleden wordt geïnterpreteerd, maar deze interpretatie kan een
eigen invulling krijgen door de tijd heen.
2 Belangrijke historische mijlpalen
Agrarische revolutie: Leidde tot langere levensduur en stadsontwikkeling
Magna Charta: Begin van rechten en plichten, vroege politieke afspraken
Verlichting: Wetenschap boven kerkelijke invloed
Franse revolutie: Begin van politieke gelijkheid en democratie
Industriële revolutie: Technologische vooruitgang in productie
Congres van Wenen: Poging om de monarchie te herstellen na revolutionaire onrust
Russische revolutie en 20e-eeuwse revoluties: Onder meer sociale hervormingen, vrouwenrechten
en digitalisering
3 Inleiding tot internationale betrekkingen
Internationale betrekkingen onderzoeken de politieke, economische en sociale relaties tussen staten en
andere factoren, zoals intergouvernementele organisaties (IGO’s), NGO’s en bedrijven. Het veld
analyseerd zowel buitenlandse politiek als de invloed van internationale gebeurtenissen op binnenlands
beleid, met historische, geografische en politieke achtergronden.
4 Hoofdtheorieën in internationale betrekkingen
Realisme
Staten zijn de centrale actoren en handelen uit eigenbelang in een anarchistisch systeem zonder
hogere autoriteit. Macht en veiligheid zijn hierbij cruciaal, waarbij theorievorming zoals neorealisme
zich richt op machtsbalans en zelfbehoud in anarchie.
Pluralisme
(verwant aan liberalisme)
Naast staten spelen ook niet-statelijke actoren een belangrijke rol. Pluralisten benadrukken
samenwerking en integratie en zien sociaaleconomische thema’s als belangrijke onderwerpen.
Theorieën als het neoliberaal institutionalisme (Keohane) benadrukken dat samenwerking ook
binnen anarchistische systemen mogelijk is.
Structuralisme
(uit het marxisme)
Het wereldwijde kapitalistische systeem bepaalt machtsverhoudingen, waarbij staten en klassen
onderling afhankelijk zijn. Thema’s zoals dominantie en afhankelijkheid, vooral van de Derde Wereld
ten opzichte van de Eerste Wereld, zijn centrale onderzoeksonderwerpen.
5
, B2: Theorie van het Realisme
1 Wat zijn internationale betrekkingen?
Internationale betrekkingen richten zich op hoe landen (staten) met elkaar omgaan en welke afspraken,
gebruiken, en normen zij volgen in hun interacties. Deze relaties worden beïnvloed door politieke,
economische, sociale en culturele factoren voor het begrijpen van de hedendaagse wereld.
De wereld bestaat uit politieke gemeenschappen (primair staten)
• Staten als fundament: Staten vormen de bouwstenen van het internationale systeem, omdat zij soevereiniteit hebben
en formeel de hoogste autoriteit binnen hun grondgebied zijn.
• Invloed op individuen:
• Staten reguleren het dagelijks leven van burgers (bijv. wetten, belastingen).
• Ze beïnvloeden wereldwijde structuren zoals handel, migratie, en klimaatbeleid.
• Complexiteit van staten: Staten verschillen sterk in macht, invloed, en interne stabiliteit, wat leidt tot ongelijkheden
binnen het internationale systeem.
Relevantie van internationale betrekkingen:
a. Veiligheidsvraagstukken en andere problemen stoppen niet bij staatsgrenzen. Denk aan
pandemieën, klimaatverandering en migratie.
b. Het begrijpen van internationale betrekkingen helpt beleidsmakers en professionals bij het
ontwikkelen van strategieën voor grensoverschrijdende uitdagingen.
Hedendaagse context van internationale betrekkingen:
Samenwerking en conflict:
Internationale betrekkingen balanceren tussen samenwerking (zoals via de VN of de EU) en
conflict (zoals geopolitieke spanningen).
Stijgende invloed van niet-statelijke actoren:
Multinationale bedrijven, NGO’s en internationale organisaties spelen een steeds grotere rol
Technologie en IB:
Cyberaanvallen, digitale surveillance, en artificiële intelligentie veranderen de aard van
internationale interacties.
Belangrijkste kenmerken IB:
Relaties en interacties tussen staten:
Staten zijn de primaire actoren in het internationale systeem en hebben invloed op elkaars
beleid en gedrag.
Relaties omvatten samenwerking (zoals handelsovereenkomsten) en conflicten (zoals
oorlogen of sancties)
De wereld als verzameling politieke gemeenschappen:
Staten hebben vaste grenzen, een onafhankelijke regering en rechtspersoonlijkheid
Zij vertegenwoordigen politieke gemeenschappen die het leven van hun burgers vormgeven
door beleid en regelgeving
Invloed van de staat:
Staten bepalen hoe mensen denken, leven en handelen binnen hun grenzen
Denk aan onderwerpen als nationale identiteit, onderwijsbeleid en sociale cohesie
Onvermijdelijkheid van het statensysteem:
Het huidige internationale systeem is gebaseerd op soevereine staten
Staten zijn dragers van macht en verantwoordelijkheid in het mondiale systeem
Waar gaan internationale betrekkingen over?
Internationale betrekkingen gaan over de dynamiek tussen staten, maar omvatten ook bredere
onderwerpen:
Relaties tussen staten:
Staten maken afspraken over handel, veiligheid en diplomatie, bijvoorbeeld via verdragen of
allianties
Ze volgen vaak internationale normen en gebruiken, zoals in de VN of via internationaal
recht
Verschil tussen staat en naties:
Staat: een politieke organisatie met vaste grenzen, een regering en rechtspersoonlijkheid.
Staten hebben vaak een diverse bevolkingssamenstelling.
Natie: een groep mensen die zich verbonden voelt door een gemeenschappelijke taal,
cultuur, geschiedenis en toekomst. Een natie is niet noodzakelijkerwijs gebonden aan
staatsgrenzen.
6
Afkortingenlijst................................................................................................................ 4
B1: Introductie en historische context van hedendaagse internationale vraagstukken.........5
1 Geschiedenis en historische context...............................................................................5
2 Belangrijke historische mijlpalen....................................................................................5
3 Inleiding tot internationale betrekkingen........................................................................5
4 Hoofdtheorieën in internationale betrekkingen...............................................................5
Realisme........................................................................................................................................................................................5
Pluralisme......................................................................................................................................................................................5
Structuralisme............................................................................................................................................................................... 5
B2: Theorie van het Realisme............................................................................................ 6
1 Wat zijn internationale betrekkingen?............................................................................6
Belangrijkste kenmerken IB:..........................................................................................................................................................6
Waar gaan internationale betrekkingen over?..............................................................................................................................6
Kernvraagstukken binnen IB:.........................................................................................................................................................7
2 Het concept ‘staat’........................................................................................................ 7
Kenmerken van een staat..............................................................................................................................................................7
Soevereiniteit.................................................................................................................................................................................7
Rol van de staat.............................................................................................................................................................................8
3 Sterke versus zwakke staten..........................................................................................8
Weak States/zwakke staten...........................................................................................................................................................8
Failed states/gefaalde staten.........................................................................................................................................................8
4 Realisme....................................................................................................................... 8
Centrale ideeën realisme...............................................................................................................................................................8
Soorten macht binnen realisme....................................................................................................................................................8
Het security dilemma....................................................................................................................................................................9
Soorten realisme............................................................................................................................................................................9
Beperkingen van realisme.............................................................................................................................................................9
Praktische toepassingen van realisme..........................................................................................................................................9
B3: Liberalisme............................................................................................................... 10
1 Liberalisme.................................................................................................................. 10
Hoofdprincipes en kenmerken liberalisme..................................................................................................................................10
2 Liberalisme in internationale betrekkingen...................................................................11
Hoofdthema’s van het liberalisme..............................................................................................................................................11
Beperkingen en kritiek................................................................................................................................................................11
Toepassing in de moderne wereld...............................................................................................................................................11
3 Belangrijke denkers en ideeën......................................................................................11
John Locke: de staat als rechtstaat..............................................................................................................................................11
Immanuel Kant: Democratische vrede en “Perpetuele Vrede”...................................................................................................11
Jeremy Bentham: Internationaal recht als basis voor samenwerking.........................................................................................12
4 Liberalisme versus realisme.........................................................................................12
5 Beperkingen en kritiek................................................................................................. 12
Mogelijkheden bij het verklaren van oorlogen............................................................................................................................12
Free rider-probleem.....................................................................................................................................................................13
Beperkingen van instituties.........................................................................................................................................................13
Soevereiniteit en nationale belangen..........................................................................................................................................13
6 Toepassing in de moderne wereld.................................................................................13
Vrede en integratie in Europa......................................................................................................................................................13
Klimaatakkoorden........................................................................................................................................................................13
Regionale en mondiale uitdagingen............................................................................................................................................13
B4: Constructivisme........................................................................................................ 14
1 Constructivisme........................................................................................................... 14
Kernideeën constructivisme........................................................................................................................................................14
Hoofdpunten van constructivisme...............................................................................................................................................15
2 Kritiek en beperkingen.................................................................................................16
Kritiek vanuit andere theorieën...................................................................................................................................................16
3 Constructivisme in de praktijk......................................................................................17
4 Kritiek en reflectie constructivisme..............................................................................18
B5: Internationaal (publiek)recht.....................................................................................19
,1 Nationale veiligheid..................................................................................................... 19
Regeerprogramma 2024..............................................................................................................................................................19
Terugkerende vraag: Soevereiniteit vs. Internationale aanpak...................................................................................................19
2 Internationaal recht..................................................................................................... 20
Doelstellingen internationaal recht.............................................................................................................................................20
Collectieve veiligheid...................................................................................................................................................................20
3 Kenmerken internationaal recht...................................................................................21
Horizontaal karakter....................................................................................................................................................................21
Geen centrale wetgevende macht..............................................................................................................................................21
Wederkerigheid als basis.............................................................................................................................................................21
Normatieve flexibiliteit................................................................................................................................................................21
4 Beperkingen van internationaal recht...........................................................................21
5 Internationale rechtspersonen......................................................................................22
6 Internationale mensenrechten......................................................................................23
Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (1948)........................................................................................................23
Verdragen gebaseerd op mensenrechten...................................................................................................................................23
7 Belangrijke instituties en verdragen.............................................................................23
Verenigde Naties (VN).................................................................................................................................................................23
Raad van Europa.........................................................................................................................................................................23
Internationaal strafrecht..............................................................................................................................................................24
8 Conflicten en actuele uitdagingen.................................................................................24
Juridische reacties en ontwikkelingen.........................................................................................................................................24
B6: Europese Samenwerking en EU..................................................................................26
1 Europa als vredesproject.............................................................................................. 26
Historische achtergrond..............................................................................................................................................................26
Doelstellingen van de EU.............................................................................................................................................................26
Ruimte van vrijheid, veiligheid en recht......................................................................................................................................26
De interne markt......................................................................................................................................................................... 26
Uitdagingen voor het vredesproject............................................................................................................................................26
2 Belangrijke onderwerpen en vraagstukken....................................................................27
Europese samenwerking en soevereiniteit..................................................................................................................................27
Standpunten over Europese samenwerking (regeerprogramma 2024)......................................................................................27
Kopenhagen-criteria....................................................................................................................................................................27
3 Beleidsterreinen van de EU..........................................................................................27
Vrij verkeer (Schengen)...............................................................................................................................................................27
Asiel en migratie..........................................................................................................................................................................27
Beleid en regelgeving..................................................................................................................................................................28
H12: Internationale samenwerking: onmisbaar voor nationale veiligheid...........................29
1 Inleiding...................................................................................................................... 29
Veiligheidsvraagstukken en niveaus...........................................................................................................................................29
Grensoverschrijdende aanpak.....................................................................................................................................................29
2 Nexus tussen binnenlandse en buitenlandse veiligheid..................................................29
Voorbeelden van de nexus:.........................................................................................................................................................29
Irreguliere migratie en veiligheid................................................................................................................................................29
Kwetsbaarheden en uitdagingen.................................................................................................................................................29
3 Internationale samenwerking: begrippenkader.............................................................29
Oorzaken van samenwerking:.....................................................................................................................................................29
Soevereiniteit en solidariteit:......................................................................................................................................................30
Unilateraal en multilateraal handelen:........................................................................................................................................30
Harmonisatie en differentiatie:....................................................................................................................................................30
4 Welke keuze maakt Nederland voor internationale samenwerking?................................30
5 Van universeel naar bilateraal......................................................................................30
Universele samenwerking:..........................................................................................................................................................30
Europese samenwerking:............................................................................................................................................................30
Regionale samenwerking:...........................................................................................................................................................31
NAVO: Veiligheid en stabiliteit.....................................................................................................................................................31
2
,6 Het nationale belang van de internationale veiligheidsagenda.......................................31
Enkele leerdoelen uitgewerkt..........................................................................................36
Amerikaanse revolutie.................................................................................................... 42
1 Gevolgen Amerikaanse Revolutie:.................................................................................42
Agrarische revolutie....................................................................................................... 42
1 Nadelen van de ontwikkeling van landbouw..................................................................42
2 Andere gevolgen (positief)........................................................................................... 42
Congres van wenen........................................................................................................ 42
1 Belangrijkste uitkomsten van het Congres van Wenen...................................................42
Concert van Europa........................................................................................................ 43
1 Oorzaken van het Concert van Europa...........................................................................43
2 Gevolgen van het Concert van Europa...........................................................................43
Wereldsysteem na de Koude Oorlog................................................................................43
1 Belangrijke ontwikkelingen na de koude oorlog.............................................................43
Israël en Palestina.......................................................................................................... 44
1 Korte samenvatting:.................................................................................................... 44
2 Kernproblemen:........................................................................................................... 44
3 Wat zijn de belangen van de Israëliërs?........................................................................44
4 Wat zijn de belangen van de Palestijnen?......................................................................44
5 Wat is de rol van identiteit, normen en cultuur binnen het conflict?...............................45
6 Zijn er gedeelde belangen?..........................................................................................45
Migratiedebat en de veranderende rol van identiteit en taal.............................................45
1 Migratiedebat en veranderende identiteit.....................................................................45
2 De rol van taal in het migratiedebat.............................................................................45
3 Causale verbanden en internationale verhoudingen......................................................45
De VN-Veiligheidsraad..................................................................................................... 45
1 Belangrijkste bevoegdheden........................................................................................46
Humanitaire interventie(s).............................................................................................. 46
1 Kenmerken:................................................................................................................. 46
3
, Afkortingenlijst
VN Verenigde Naties
WTO World Trading Organisation
NGO Niet-Gouvernementele organisaties
EU Europese Unie
IB Internationale Betrekkingen
ICJ Internationaal Gerechtshof
4
, B1: Introductie en historische context van hedendaagse
internationale vraagstukken
1 Geschiedenis en historische context
Definitie van geschiedenis: “Geschiedenis is een doorlopende discussie over wat uit het verleden
wordt herinnerd en vastgelegd, vaak beïnvloed door de overwinnaars en door culturele
standpunten en Multi perspectiviteit.”
Historische vaardigheden: Het begrijpen van het verleden vereist onderscheid tussen feiten en
meningen, inschattingen van continuïteit en verandering, en het beoordelen van de
betrouwbaarheid van bronnen. Verschillende perspectieven zoals politiek, cultuur en economie
spelen hierin een rol.
Bij het vastleggen van geschiedenis worden keuzes gemaakt op basis van traditie, ideologie en
persoonlijke perspectieven. Het verleden wordt geïnterpreteerd, maar deze interpretatie kan een
eigen invulling krijgen door de tijd heen.
2 Belangrijke historische mijlpalen
Agrarische revolutie: Leidde tot langere levensduur en stadsontwikkeling
Magna Charta: Begin van rechten en plichten, vroege politieke afspraken
Verlichting: Wetenschap boven kerkelijke invloed
Franse revolutie: Begin van politieke gelijkheid en democratie
Industriële revolutie: Technologische vooruitgang in productie
Congres van Wenen: Poging om de monarchie te herstellen na revolutionaire onrust
Russische revolutie en 20e-eeuwse revoluties: Onder meer sociale hervormingen, vrouwenrechten
en digitalisering
3 Inleiding tot internationale betrekkingen
Internationale betrekkingen onderzoeken de politieke, economische en sociale relaties tussen staten en
andere factoren, zoals intergouvernementele organisaties (IGO’s), NGO’s en bedrijven. Het veld
analyseerd zowel buitenlandse politiek als de invloed van internationale gebeurtenissen op binnenlands
beleid, met historische, geografische en politieke achtergronden.
4 Hoofdtheorieën in internationale betrekkingen
Realisme
Staten zijn de centrale actoren en handelen uit eigenbelang in een anarchistisch systeem zonder
hogere autoriteit. Macht en veiligheid zijn hierbij cruciaal, waarbij theorievorming zoals neorealisme
zich richt op machtsbalans en zelfbehoud in anarchie.
Pluralisme
(verwant aan liberalisme)
Naast staten spelen ook niet-statelijke actoren een belangrijke rol. Pluralisten benadrukken
samenwerking en integratie en zien sociaaleconomische thema’s als belangrijke onderwerpen.
Theorieën als het neoliberaal institutionalisme (Keohane) benadrukken dat samenwerking ook
binnen anarchistische systemen mogelijk is.
Structuralisme
(uit het marxisme)
Het wereldwijde kapitalistische systeem bepaalt machtsverhoudingen, waarbij staten en klassen
onderling afhankelijk zijn. Thema’s zoals dominantie en afhankelijkheid, vooral van de Derde Wereld
ten opzichte van de Eerste Wereld, zijn centrale onderzoeksonderwerpen.
5
, B2: Theorie van het Realisme
1 Wat zijn internationale betrekkingen?
Internationale betrekkingen richten zich op hoe landen (staten) met elkaar omgaan en welke afspraken,
gebruiken, en normen zij volgen in hun interacties. Deze relaties worden beïnvloed door politieke,
economische, sociale en culturele factoren voor het begrijpen van de hedendaagse wereld.
De wereld bestaat uit politieke gemeenschappen (primair staten)
• Staten als fundament: Staten vormen de bouwstenen van het internationale systeem, omdat zij soevereiniteit hebben
en formeel de hoogste autoriteit binnen hun grondgebied zijn.
• Invloed op individuen:
• Staten reguleren het dagelijks leven van burgers (bijv. wetten, belastingen).
• Ze beïnvloeden wereldwijde structuren zoals handel, migratie, en klimaatbeleid.
• Complexiteit van staten: Staten verschillen sterk in macht, invloed, en interne stabiliteit, wat leidt tot ongelijkheden
binnen het internationale systeem.
Relevantie van internationale betrekkingen:
a. Veiligheidsvraagstukken en andere problemen stoppen niet bij staatsgrenzen. Denk aan
pandemieën, klimaatverandering en migratie.
b. Het begrijpen van internationale betrekkingen helpt beleidsmakers en professionals bij het
ontwikkelen van strategieën voor grensoverschrijdende uitdagingen.
Hedendaagse context van internationale betrekkingen:
Samenwerking en conflict:
Internationale betrekkingen balanceren tussen samenwerking (zoals via de VN of de EU) en
conflict (zoals geopolitieke spanningen).
Stijgende invloed van niet-statelijke actoren:
Multinationale bedrijven, NGO’s en internationale organisaties spelen een steeds grotere rol
Technologie en IB:
Cyberaanvallen, digitale surveillance, en artificiële intelligentie veranderen de aard van
internationale interacties.
Belangrijkste kenmerken IB:
Relaties en interacties tussen staten:
Staten zijn de primaire actoren in het internationale systeem en hebben invloed op elkaars
beleid en gedrag.
Relaties omvatten samenwerking (zoals handelsovereenkomsten) en conflicten (zoals
oorlogen of sancties)
De wereld als verzameling politieke gemeenschappen:
Staten hebben vaste grenzen, een onafhankelijke regering en rechtspersoonlijkheid
Zij vertegenwoordigen politieke gemeenschappen die het leven van hun burgers vormgeven
door beleid en regelgeving
Invloed van de staat:
Staten bepalen hoe mensen denken, leven en handelen binnen hun grenzen
Denk aan onderwerpen als nationale identiteit, onderwijsbeleid en sociale cohesie
Onvermijdelijkheid van het statensysteem:
Het huidige internationale systeem is gebaseerd op soevereine staten
Staten zijn dragers van macht en verantwoordelijkheid in het mondiale systeem
Waar gaan internationale betrekkingen over?
Internationale betrekkingen gaan over de dynamiek tussen staten, maar omvatten ook bredere
onderwerpen:
Relaties tussen staten:
Staten maken afspraken over handel, veiligheid en diplomatie, bijvoorbeeld via verdragen of
allianties
Ze volgen vaak internationale normen en gebruiken, zoals in de VN of via internationaal
recht
Verschil tussen staat en naties:
Staat: een politieke organisatie met vaste grenzen, een regering en rechtspersoonlijkheid.
Staten hebben vaak een diverse bevolkingssamenstelling.
Natie: een groep mensen die zich verbonden voelt door een gemeenschappelijke taal,
cultuur, geschiedenis en toekomst. Een natie is niet noodzakelijkerwijs gebonden aan
staatsgrenzen.
6
