Samenvatting criminaliteit en rechtsstaat
Hoofdstuk 1 Wat is criminaliteit
Paragraaf 1 Strafbaar gedrag
- Crimineel gedrag is de verzamelnaam voor alle gedrag waarbij rechtsregels worden
overtreden
- Aan de basis van elke regel staat steeds een waarde: een principe dat mensen
belangrijk vinden om na te streven (in NL: vrijheid, gelijkwaardigheid en
rechtvaardigheid)
- Van waarden worden normen afgeleid: gedragsregels (je mag niet liegen, je mag
niet roken in een restaurant)
- Religieuze normen (houden van zondagsrust)
- Morele normen (koop geen kleding die door kinderen gemaakt zijn)
- Fatsoensnormen (sta op voor oudere mensen in de tram, spuug niet op
straat)
- Sommige normen vertegenwoordigen zulke belangrijke waarden in de samenleving
dat ze als rechtsnormen in wetten zijn vastgelegd
- Worden normen overtreden? → normoverschrijdend gedrag
- Als rechtsnormen worden overtreden, spreken we van crimineel of strafbaar
gedrag
- Strafrechtelijke definitie van criminaliteit: elk door de overheid bij wet strafbaar
gesteld gedrag
- Juridische benaming van strafbaar gedrag: delict
- Niet alle gedragingen die volgens de wet strafbaar zijn, worden door burgers als
crimineel ervaren. Opvatting van wat crimineel is, sluit goed aan bij het onderscheid
tussen misdrijven en overtredingen in het Wetboek van Strafrecht:
1. Misdrijven: meer ernstige strafbare feiten (diefstal, moord, mishandeling, vernieling,
rijden onder invloed)
- Lichte misdrijven afgehandeld door politierechter
- Zware misdrijven afgehandeld door de meervoudige kamer (rechtbank met drie
rechters)
- Maximaal tijdelijke gevangenisstraf van 30 jaar of levenslang
- Tot veroordeling geleid? → strafblad
2. Overtreding: minder ernstige strafbare feiten (door rood licht rijden)
- Afgehandeld door kantonrechter
- Maximaal 1 jaar hechtenis
- Pas een strafblad als de rechter een vrijheidsstraf en/of taakstraf oplegt
- Verschil misdrijf - overtreding komt tot uitdrukking in het strafproces en in de
strafmaat
- Gevolg strafblad: moeite met baan vinden door een tekort aan VOG (Verklaring
Omtrent het Gedrag)
- Nieuwe definitie van criminaliteit door het onderscheid tussen misdrijven -
overtredingen: alle misdrijven die in de wet omschreven staan
- Er ontstaat onder invloed van maatschappelijke ontwikkelingen regelmatig discussie
over strafwaardig gedrag: gedrag dat volgens iemand of een grotere groep mensen
strafbaar zou moeten zijn (echter pas strafbaar als er een bepaling over in het WvS
staat)
- Criminaliteit is een relatief en cultureel bepaald begrip: er zijn gedragingen die
volgens bepaalde groepen in de samenleving strafwaardig zijn, maar waar niets over
Hoofdstuk 1 Wat is criminaliteit
Paragraaf 1 Strafbaar gedrag
- Crimineel gedrag is de verzamelnaam voor alle gedrag waarbij rechtsregels worden
overtreden
- Aan de basis van elke regel staat steeds een waarde: een principe dat mensen
belangrijk vinden om na te streven (in NL: vrijheid, gelijkwaardigheid en
rechtvaardigheid)
- Van waarden worden normen afgeleid: gedragsregels (je mag niet liegen, je mag
niet roken in een restaurant)
- Religieuze normen (houden van zondagsrust)
- Morele normen (koop geen kleding die door kinderen gemaakt zijn)
- Fatsoensnormen (sta op voor oudere mensen in de tram, spuug niet op
straat)
- Sommige normen vertegenwoordigen zulke belangrijke waarden in de samenleving
dat ze als rechtsnormen in wetten zijn vastgelegd
- Worden normen overtreden? → normoverschrijdend gedrag
- Als rechtsnormen worden overtreden, spreken we van crimineel of strafbaar
gedrag
- Strafrechtelijke definitie van criminaliteit: elk door de overheid bij wet strafbaar
gesteld gedrag
- Juridische benaming van strafbaar gedrag: delict
- Niet alle gedragingen die volgens de wet strafbaar zijn, worden door burgers als
crimineel ervaren. Opvatting van wat crimineel is, sluit goed aan bij het onderscheid
tussen misdrijven en overtredingen in het Wetboek van Strafrecht:
1. Misdrijven: meer ernstige strafbare feiten (diefstal, moord, mishandeling, vernieling,
rijden onder invloed)
- Lichte misdrijven afgehandeld door politierechter
- Zware misdrijven afgehandeld door de meervoudige kamer (rechtbank met drie
rechters)
- Maximaal tijdelijke gevangenisstraf van 30 jaar of levenslang
- Tot veroordeling geleid? → strafblad
2. Overtreding: minder ernstige strafbare feiten (door rood licht rijden)
- Afgehandeld door kantonrechter
- Maximaal 1 jaar hechtenis
- Pas een strafblad als de rechter een vrijheidsstraf en/of taakstraf oplegt
- Verschil misdrijf - overtreding komt tot uitdrukking in het strafproces en in de
strafmaat
- Gevolg strafblad: moeite met baan vinden door een tekort aan VOG (Verklaring
Omtrent het Gedrag)
- Nieuwe definitie van criminaliteit door het onderscheid tussen misdrijven -
overtredingen: alle misdrijven die in de wet omschreven staan
- Er ontstaat onder invloed van maatschappelijke ontwikkelingen regelmatig discussie
over strafwaardig gedrag: gedrag dat volgens iemand of een grotere groep mensen
strafbaar zou moeten zijn (echter pas strafbaar als er een bepaling over in het WvS
staat)
- Criminaliteit is een relatief en cultureel bepaald begrip: er zijn gedragingen die
volgens bepaalde groepen in de samenleving strafwaardig zijn, maar waar niets over
