Contractenrecht verdiept 2024
Inhoudsopgave
Contractenrecht verdiept 2024.......................................................................1
College 1 Autonomie, informatie en relativiteit...............................................4
Autonomie...................................................................................................................... 5
Relativiteit...................................................................................................................... 7
Uitleg.............................................................................................................................. 8
Uitleg............................................................................................................................ 11
Uitleg en kwalificatie..................................................................................................... 12
Uitleg en kwalificatie..................................................................................................... 15
Dwingend (contracten)recht en verboden oorzaak.......................................................17
Dwaling, art. 6:228 BW................................................................................................. 17
Precontractuele informatie/zorgverplichtingen.............................................................19
Werkcollege 1.............................................................................................. 20
College 2 - Autonomie, informatie en relativiteit (reflectie)............................21
Juridisch model begint met individuele bekwaamheid..................................................22
Herhaling...................................................................................................................... 23
Informatieparadigma.................................................................................................... 24
Informed consent, art. 7:448........................................................................................26
Art. 6:193a e.v. BW oneerlijke handelspraktijken.........................................................27
Informatietekort............................................................................................................ 28
Economisch model: is ons contractenrecht neoliberaal, neoklassiek of
welvaartstatelijk?.......................................................................................................... 30
Uitgangspunten in een juridisch-economisch model.....................................................33
Informatie..................................................................................................................... 34
Prijsinformatie en prijsafspraak.....................................................................................35
Prijsinformatie en prijsafspraak.....................................................................................36
Onderdeel van groter probleem: algemene voorwaarden als probleem van
wilsovereenstemming en informatiedeficit...................................................................41
Frictie tussen autonomiebeginsel en informatiebehoefte.............................................41
Kan informatie werken?................................................................................................41
Van informeren naar….................................................................................................. 42
Afrondend..................................................................................................................... 44
College 3 Risico-allocatie..............................................................................45
Risico – allocatie........................................................................................................... 46
1
, Overeenkomst.............................................................................................................. 47
NJ 2017/35 (Inbev/V.d. Valk)......................................................................................... 47
NJ 2017/35 (Inbev/V.d. Valk) – 3....................................................................................49
Exoneraties (contractsvrijheid).....................................................................................50
Van Boom - Risicoallocatie............................................................................................ 50
Bart’s Retail/Huurder (NJ 2021/44)................................................................................50
Art. 6:248 lid 2 BW........................................................................................................ 52
Boetebeding bij huur woonruimte.................................................................................53
Brusse/Jahani BV (NJF 2011/421)..................................................................................53
Toerekening o.g.v. wet.................................................................................................55
NJ 2021/16 (PIP – implantaat).......................................................................................56
Aansprakelijkheid, art. 6:74 BW....................................................................................57
NJ 2021/15 (Miragelplombe).........................................................................................58
Toerekenbaarheid, art. 6:75 BW...................................................................................59
NJ 1998/69 (Spruijt/Tigchelaar).....................................................................................59
NJ 2002/213 (Oerlemans – Driessen) Biofer..................................................................61
Werkgroep 2 risico-allocatie.........................................................................67
College 4 risico-allocatie (reflectie)...............................................................67
Toeschrijven................................................................................................................. 71
Toeschrijven................................................................................................................. 72
Aanrekenen.................................................................................................................. 74
Risico-allocatie.............................................................................................................. 76
Voor wiens risico is het?................................................................................................ 78
Enkele uitgangspunten................................................................................................. 82
Elk contract kent elementen van risico-allocatie...........................................................83
Vergelijk deze drie gevallen..........................................................................................84
Risico-allocatie: uitleg tekortkoming............................................................................84
Centrale rol van nakoming............................................................................................ 86
Risico van dwaling........................................................................................................ 88
Partijen zijn vrij om hun eigen risicoverdeling te realiseren en dus zonodig af te wijken
van wettelijke risico-verdeling......................................................................................90
Redenen om contractueel vastgelegde risicoverdeling opzij te zetten.........................91
Onvoorziene omstandigheden, art. 6:258 BW...............................................................92
Wederzijdse dwaling en onvoorziene omstandigheden.................................................93
Share the pain…?.......................................................................................................... 95
College 5 Remedies.....................................................................................95
Materieelrechtelijke regels – Remedies.........................................................................96
Vorderingen bij tekortkoming.......................................................................................97
CASUS 1........................................................................................................................ 97
2
, NJ 2002/213 Biofer (Oerlemans – Driessen) Biofer......................................................100
Verkeersopvattingen (GS)...........................................................................................100
Vorderingen bij niet-toerekenbaarheid.......................................................................100
Warmtepomp (Afnemer/Leverancier) (ECLI:HR:NL:2024:1028)...................................103
NJ 2018/378 (WEA/Verweerder)..................................................................................104
Aansprakelijkheid....................................................................................................... 105
Koop elektrische auto.................................................................................................106
N – C bij consumentenkoop.........................................................................................107
Verzuim...................................................................................................................... 109
Ingebrekestelling........................................................................................................ 109
Fraanje/Alukon (ECLI 2019:1581)................................................................................109
Verzuim ‘van rechtswege’, 6:83 BW...........................................................................111
Geen limitatieve opsomming......................................................................................111
Rente (ECLI:NL:HR:2022:596).....................................................................................112
ONTBINDING............................................................................................................... 112
Verweren schuldenaar tegen ontbinding....................................................................113
Eigen Haard/Huurder (NJ 2019/446)............................................................................113
Cancelclausules.......................................................................................................... 114
Beachhotel – Vastgoed BV (NJ 2023/245)...................................................................115
VERNIETIGING............................................................................................................. 116
NJ 2013/492 (Vano/Foreburghstaete)..........................................................................117
Werkcollege 3 Remedies.............................................................................119
College 6 Remedies....................................................................................119
Negatief en positief belang.........................................................................................123
Staatsloterij zaak........................................................................................................ 124
Schade........................................................................................................................ 127
Positief contractsbelang..............................................................................................132
Geen cherry picking maar proportionele uitkomsten..................................................134
Voorbeeld: schending van regels uit informatieparadigma.........................................134
Prijs excl. onvermijdbare kosten.................................................................................137
Wat is verhouding tussen regel, achterliggende doel ervan en remedie?...................140
EU-recht als katalysator discussie...............................................................................140
Voorbeeld informatieverplichtingen uit Richtlijn 2011/83...........................................141
Voorbeeld prijstransparantie.......................................................................................144
Wat wil het privaatrecht eigenlijk?..............................................................................144
Functies van schadevergoeding..................................................................................146
Tegengestelde ontwikkelingen…................................................................................146
Hoorcollege 7 Balans en onbalans...............................................................147
3
, Informatietekort – voorbeeld.......................................................................................152
Informatietekort - voorbeeld.......................................................................................154
Externaliteiten – voorbeeld.........................................................................................156
Wetgevingsperspectief............................................................................................... 158
Bescherming............................................................................................................... 159
Tweezijdige platforms................................................................................................. 161
Differentiatie of ‘one size fits all’?...............................................................................163
B2B Marktpraktijkenrecht...........................................................................................167
Werkcollege 4 Balans, onbalans en ketenverantwoordelijkheid.....................168
Hoorcollege 8 Balans en onbalans...............................................................169
Contracteerpraktijken in B2B-verhoudingen...............................................................178
Voorbeeld................................................................................................................... 182
Hoe gaan wij om met B2B-contracteerpraktijken?......................................................182
(1) Open normen van het BW.....................................................................................183
(2) Wet Acquisitiefraude, p. 81 lit.bundel....................................................................184
(3) dwingend contractenrecht.....................................................................................186
(4) toetsing AV............................................................................................................ 187
(5) Wet oneerlijke handelspraktijken landbouw- en voedselvoorzieningsketen..........191
(6) contracteerpraktijken van platforms.....................................................................192
Welke kant gaat het Nederlandse recht op?...............................................................193
Wanneer is bescherming goed genoeg?.....................................................................194
Glazen bol …............................................................................................................... 194
College 1 Autonomie, informatie en relativiteit
Te bestuderen literatuur
Van Boom 2020, hoofdstuk 1 en 2
T.G. Wouda, ‘Dynamische uitleg, kwalificatie en partijwisseling.
Beschouwingen naar aanleiding van het Inscharing-arrest’, RM
Themis 2022, p. 286-297 ✅
Te bestuderen rechtspraak
HR 20 december 2019, ECLI:NL:HR:2019:2034 (inscharing)
4 HR 6 november 2020, ECLI:NL:HR:2020:1746 (participatiewet)
HR 29 oktober 2021, ECLI:NL:HR:2021:1615 (Solidiam) ✅
HR 24 maart 2023, ECLI:NL:HR:2023:443 (Deliveroo)
HR 21 februari 2014, ECLI:NL:HR:2014:416 (dwaling bij
, Autonomie
Hoofdregel partijen zijn vrij om transactiebesluiten te nemen en te
contracteren. Hiervoor is wilsovereenstemming nodig, anders komt geen
overeenkomst tot stand. Begrip ‘transactiebesluit’ staat niet in BW,
juridische term is rechtshandeling.
Bij partijautonomie wordt snel gedacht aan vrijheid om zelf te bepalen
met wie je contracteert en waarover, in BW: dwaling,
wilsvertrouwensleer en uitleg.
Autonomie is niet expliciet in BW geregeld, terwijl het wel het
fundament is van de markt. Er is sprake van een gemengde
markteconomie geen volledige vrijheid, omdat er soms
dwingende en sociale elementen zijn. DUS: in beginsel is ons
contractenrecht gebaseerd op vrijheid om contracten te sluiten o.b.v.
uitwisseling.
Die vrijheid betekent ook: trouw aan gegeven woord en gewekte schijn
waar ander op afgaat Autonomie = vrijheid, als contract is gesloten
is men gebonden aan de afspraken die daaruit voortvloeien (pacta
sunt servanda). Belangrijkste artikel wat hier geplaatst kan worden
art. 3:296 BW, rechter zal iemand veroordelen om iets te geven, doen
of na te laten als die daartoe verplicht is. Dit is meest algemene artikel
in verbintenissen en het fundament in contractenrecht om te doen wat
beloofd is.
Uitzondering: Contractsdwang, dan moet gecontracteerd worden. Het
kan:
Hele sterke contractsdwang zijn: als wet voorschrijft hoe het
contract eruit moet zien en dat het contract aan iedereen moet worden
aangeboden die het wil sluiten.
Minder vergaande varianten: bv. in de rechtspraak die min of meer
duiden op iets wat contractdwang kan zijn of omgekeerd de plicht om
een contract te weigeren.
• Aan sommige afspraken werkt het vermogensrecht niet mee
Grens aan autonomie. Contract is nietig, niet afdwingbaar of is zo
benadelend voor een van beide partijen dat de mogelijkheid wordt
gegeven om het contract te vernietigen. Het vermogensrecht bepaalt
dat niet wordt meegewerkt aan een contract. Bij nietigheid wegens in
5
Inhoudsopgave
Contractenrecht verdiept 2024.......................................................................1
College 1 Autonomie, informatie en relativiteit...............................................4
Autonomie...................................................................................................................... 5
Relativiteit...................................................................................................................... 7
Uitleg.............................................................................................................................. 8
Uitleg............................................................................................................................ 11
Uitleg en kwalificatie..................................................................................................... 12
Uitleg en kwalificatie..................................................................................................... 15
Dwingend (contracten)recht en verboden oorzaak.......................................................17
Dwaling, art. 6:228 BW................................................................................................. 17
Precontractuele informatie/zorgverplichtingen.............................................................19
Werkcollege 1.............................................................................................. 20
College 2 - Autonomie, informatie en relativiteit (reflectie)............................21
Juridisch model begint met individuele bekwaamheid..................................................22
Herhaling...................................................................................................................... 23
Informatieparadigma.................................................................................................... 24
Informed consent, art. 7:448........................................................................................26
Art. 6:193a e.v. BW oneerlijke handelspraktijken.........................................................27
Informatietekort............................................................................................................ 28
Economisch model: is ons contractenrecht neoliberaal, neoklassiek of
welvaartstatelijk?.......................................................................................................... 30
Uitgangspunten in een juridisch-economisch model.....................................................33
Informatie..................................................................................................................... 34
Prijsinformatie en prijsafspraak.....................................................................................35
Prijsinformatie en prijsafspraak.....................................................................................36
Onderdeel van groter probleem: algemene voorwaarden als probleem van
wilsovereenstemming en informatiedeficit...................................................................41
Frictie tussen autonomiebeginsel en informatiebehoefte.............................................41
Kan informatie werken?................................................................................................41
Van informeren naar….................................................................................................. 42
Afrondend..................................................................................................................... 44
College 3 Risico-allocatie..............................................................................45
Risico – allocatie........................................................................................................... 46
1
, Overeenkomst.............................................................................................................. 47
NJ 2017/35 (Inbev/V.d. Valk)......................................................................................... 47
NJ 2017/35 (Inbev/V.d. Valk) – 3....................................................................................49
Exoneraties (contractsvrijheid).....................................................................................50
Van Boom - Risicoallocatie............................................................................................ 50
Bart’s Retail/Huurder (NJ 2021/44)................................................................................50
Art. 6:248 lid 2 BW........................................................................................................ 52
Boetebeding bij huur woonruimte.................................................................................53
Brusse/Jahani BV (NJF 2011/421)..................................................................................53
Toerekening o.g.v. wet.................................................................................................55
NJ 2021/16 (PIP – implantaat).......................................................................................56
Aansprakelijkheid, art. 6:74 BW....................................................................................57
NJ 2021/15 (Miragelplombe).........................................................................................58
Toerekenbaarheid, art. 6:75 BW...................................................................................59
NJ 1998/69 (Spruijt/Tigchelaar).....................................................................................59
NJ 2002/213 (Oerlemans – Driessen) Biofer..................................................................61
Werkgroep 2 risico-allocatie.........................................................................67
College 4 risico-allocatie (reflectie)...............................................................67
Toeschrijven................................................................................................................. 71
Toeschrijven................................................................................................................. 72
Aanrekenen.................................................................................................................. 74
Risico-allocatie.............................................................................................................. 76
Voor wiens risico is het?................................................................................................ 78
Enkele uitgangspunten................................................................................................. 82
Elk contract kent elementen van risico-allocatie...........................................................83
Vergelijk deze drie gevallen..........................................................................................84
Risico-allocatie: uitleg tekortkoming............................................................................84
Centrale rol van nakoming............................................................................................ 86
Risico van dwaling........................................................................................................ 88
Partijen zijn vrij om hun eigen risicoverdeling te realiseren en dus zonodig af te wijken
van wettelijke risico-verdeling......................................................................................90
Redenen om contractueel vastgelegde risicoverdeling opzij te zetten.........................91
Onvoorziene omstandigheden, art. 6:258 BW...............................................................92
Wederzijdse dwaling en onvoorziene omstandigheden.................................................93
Share the pain…?.......................................................................................................... 95
College 5 Remedies.....................................................................................95
Materieelrechtelijke regels – Remedies.........................................................................96
Vorderingen bij tekortkoming.......................................................................................97
CASUS 1........................................................................................................................ 97
2
, NJ 2002/213 Biofer (Oerlemans – Driessen) Biofer......................................................100
Verkeersopvattingen (GS)...........................................................................................100
Vorderingen bij niet-toerekenbaarheid.......................................................................100
Warmtepomp (Afnemer/Leverancier) (ECLI:HR:NL:2024:1028)...................................103
NJ 2018/378 (WEA/Verweerder)..................................................................................104
Aansprakelijkheid....................................................................................................... 105
Koop elektrische auto.................................................................................................106
N – C bij consumentenkoop.........................................................................................107
Verzuim...................................................................................................................... 109
Ingebrekestelling........................................................................................................ 109
Fraanje/Alukon (ECLI 2019:1581)................................................................................109
Verzuim ‘van rechtswege’, 6:83 BW...........................................................................111
Geen limitatieve opsomming......................................................................................111
Rente (ECLI:NL:HR:2022:596).....................................................................................112
ONTBINDING............................................................................................................... 112
Verweren schuldenaar tegen ontbinding....................................................................113
Eigen Haard/Huurder (NJ 2019/446)............................................................................113
Cancelclausules.......................................................................................................... 114
Beachhotel – Vastgoed BV (NJ 2023/245)...................................................................115
VERNIETIGING............................................................................................................. 116
NJ 2013/492 (Vano/Foreburghstaete)..........................................................................117
Werkcollege 3 Remedies.............................................................................119
College 6 Remedies....................................................................................119
Negatief en positief belang.........................................................................................123
Staatsloterij zaak........................................................................................................ 124
Schade........................................................................................................................ 127
Positief contractsbelang..............................................................................................132
Geen cherry picking maar proportionele uitkomsten..................................................134
Voorbeeld: schending van regels uit informatieparadigma.........................................134
Prijs excl. onvermijdbare kosten.................................................................................137
Wat is verhouding tussen regel, achterliggende doel ervan en remedie?...................140
EU-recht als katalysator discussie...............................................................................140
Voorbeeld informatieverplichtingen uit Richtlijn 2011/83...........................................141
Voorbeeld prijstransparantie.......................................................................................144
Wat wil het privaatrecht eigenlijk?..............................................................................144
Functies van schadevergoeding..................................................................................146
Tegengestelde ontwikkelingen…................................................................................146
Hoorcollege 7 Balans en onbalans...............................................................147
3
, Informatietekort – voorbeeld.......................................................................................152
Informatietekort - voorbeeld.......................................................................................154
Externaliteiten – voorbeeld.........................................................................................156
Wetgevingsperspectief............................................................................................... 158
Bescherming............................................................................................................... 159
Tweezijdige platforms................................................................................................. 161
Differentiatie of ‘one size fits all’?...............................................................................163
B2B Marktpraktijkenrecht...........................................................................................167
Werkcollege 4 Balans, onbalans en ketenverantwoordelijkheid.....................168
Hoorcollege 8 Balans en onbalans...............................................................169
Contracteerpraktijken in B2B-verhoudingen...............................................................178
Voorbeeld................................................................................................................... 182
Hoe gaan wij om met B2B-contracteerpraktijken?......................................................182
(1) Open normen van het BW.....................................................................................183
(2) Wet Acquisitiefraude, p. 81 lit.bundel....................................................................184
(3) dwingend contractenrecht.....................................................................................186
(4) toetsing AV............................................................................................................ 187
(5) Wet oneerlijke handelspraktijken landbouw- en voedselvoorzieningsketen..........191
(6) contracteerpraktijken van platforms.....................................................................192
Welke kant gaat het Nederlandse recht op?...............................................................193
Wanneer is bescherming goed genoeg?.....................................................................194
Glazen bol …............................................................................................................... 194
College 1 Autonomie, informatie en relativiteit
Te bestuderen literatuur
Van Boom 2020, hoofdstuk 1 en 2
T.G. Wouda, ‘Dynamische uitleg, kwalificatie en partijwisseling.
Beschouwingen naar aanleiding van het Inscharing-arrest’, RM
Themis 2022, p. 286-297 ✅
Te bestuderen rechtspraak
HR 20 december 2019, ECLI:NL:HR:2019:2034 (inscharing)
4 HR 6 november 2020, ECLI:NL:HR:2020:1746 (participatiewet)
HR 29 oktober 2021, ECLI:NL:HR:2021:1615 (Solidiam) ✅
HR 24 maart 2023, ECLI:NL:HR:2023:443 (Deliveroo)
HR 21 februari 2014, ECLI:NL:HR:2014:416 (dwaling bij
, Autonomie
Hoofdregel partijen zijn vrij om transactiebesluiten te nemen en te
contracteren. Hiervoor is wilsovereenstemming nodig, anders komt geen
overeenkomst tot stand. Begrip ‘transactiebesluit’ staat niet in BW,
juridische term is rechtshandeling.
Bij partijautonomie wordt snel gedacht aan vrijheid om zelf te bepalen
met wie je contracteert en waarover, in BW: dwaling,
wilsvertrouwensleer en uitleg.
Autonomie is niet expliciet in BW geregeld, terwijl het wel het
fundament is van de markt. Er is sprake van een gemengde
markteconomie geen volledige vrijheid, omdat er soms
dwingende en sociale elementen zijn. DUS: in beginsel is ons
contractenrecht gebaseerd op vrijheid om contracten te sluiten o.b.v.
uitwisseling.
Die vrijheid betekent ook: trouw aan gegeven woord en gewekte schijn
waar ander op afgaat Autonomie = vrijheid, als contract is gesloten
is men gebonden aan de afspraken die daaruit voortvloeien (pacta
sunt servanda). Belangrijkste artikel wat hier geplaatst kan worden
art. 3:296 BW, rechter zal iemand veroordelen om iets te geven, doen
of na te laten als die daartoe verplicht is. Dit is meest algemene artikel
in verbintenissen en het fundament in contractenrecht om te doen wat
beloofd is.
Uitzondering: Contractsdwang, dan moet gecontracteerd worden. Het
kan:
Hele sterke contractsdwang zijn: als wet voorschrijft hoe het
contract eruit moet zien en dat het contract aan iedereen moet worden
aangeboden die het wil sluiten.
Minder vergaande varianten: bv. in de rechtspraak die min of meer
duiden op iets wat contractdwang kan zijn of omgekeerd de plicht om
een contract te weigeren.
• Aan sommige afspraken werkt het vermogensrecht niet mee
Grens aan autonomie. Contract is nietig, niet afdwingbaar of is zo
benadelend voor een van beide partijen dat de mogelijkheid wordt
gegeven om het contract te vernietigen. Het vermogensrecht bepaalt
dat niet wordt meegewerkt aan een contract. Bij nietigheid wegens in
5
