VOL-VCA THEORIE
SAMENVATTING (2025)
Samenvatting versie: 1.0 (laatste update: 29/01/2025)
,Deze samenvatting bevat de gehele theorie die benodigd is om het VOL-VCA examen succesvol
af te kunnen leggen. Zorgvuldig gestructureerd in korte, duidelijke bullet points om snel en
makkelijk doorheen te lezen. Het biedt een compleet overzicht van het lesmateriaal zoals
gepresenteerd in het oDiciële boek, maar zonder overbodige informatie.
Gebaseerd op de meeste recente editie van het VOL-VCA lesboek van de Koninklijke PBNA
(versie 5.8, P2058). Paragrafen met specifieke VOL-VCA stof (aanvullend op B-VCA stof) hebben
een groene tekstkleur.
Samenvatting versie: 1.0 (laatste update: 29/01/2025)
SAMENVATTING VERSIE: 1.0 (LAATSTE UPDATE: 29/01/2025) 1
,Table of Contents
1 Regelgeving en veiligheidsregels ............................................................................................................ 5
1.1 Veiligheid en gezondheid; V&G-wetgeving ............................................................................................... 5
1.2 Preventie en deskundige bijstand ............................................................................................................ 5
1.3 Arbeidstijdenwet, Milieuwetgeving en CE-markering ................................................................................ 5
1.4 Taken verantwoordelijkheden en bevoegdheden ...................................................................................... 5
1.5 Werkvergunningen ................................................................................................................................. 6
1.6 Richtlijnen voor algemene en specifieke veiligheidsmaatregelen .............................................................. 7
1.7 VCA en certificeren ................................................................................................................................ 7
1.8 Taken en verantwoordelijkheden inlener en uitzendorganisatie ................................................................. 8
2.1 Veilig werken en gedrag .......................................................................................................................... 8
2.2 Overleg en voorlichting ........................................................................................................................... 8
2.3 Werkplekinspectie en observatieronden ................................................................................................. 8
2.4 Veilig gedrag van uitzendkrachten bevorderen ......................................................................................... 9
3 Preventie ............................................................................................................................................... 9
3.1 Gevaren en risico’s ................................................................................................................................. 9
3.2 Voorkomen van ongevallen ..................................................................................................................... 9
3.2 Voorkomen van ongevallen (vervolg) ....................................................................................................... 9
3.3 Taak Risico Analyse (TRA) en Laatste Minuut Risico Analyse (LMRA) ........................................................ 10
3.4 Preventie en de rol van de leidinggevende ............................................................................................. 10
3.5 RI&E, V&G-jaarplan en plan van aanpak ................................................................................................ 10
4 Werkplek............................................................................................................................................. 11
4.1 Risico’s van werkomgeving ................................................................................................................... 11
4.2 Risico’s van lichamelijke belasting ........................................................................................................ 12
4.3 Veiligstellen van de werkplek en installatie ............................................................................................ 12
4.4 Veiligheids- en gezondheidssignalering op de werkplek .......................................................................... 12
5 Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) .......................................................................................... 13
5.1 Persoonlijke bescherming .................................................................................................................... 13
5.2 PBM’s voor hoofd, handen, voeten ........................................................................................................ 13
5.3 Oogbescherming ................................................................................................................................. 13
5.4 Gehoorbescherming ............................................................................................................................ 14
5.5 Valbescherming ................................................................................................................................... 14
5.6 Ademhalingsbescherming .................................................................................................................... 14
SAMENVATTING VERSIE: 1.0 (LAATSTE UPDATE: 29/01/2025) 2
,6 Arbeidsmiddelen ................................................................................................................................. 15
6.1 Werken met vast opgestelde machines (1)............................................................................................. 15
6.2 Werken met vast opgestelde machines (2)............................................................................................. 15
6.3 Werken met aangedreven handgereedschappen ................................................................................... 16
6.4 Werken met handgereedschap ............................................................................................................. 16
6.5 Werken met hijswerktuigen................................................................................................................... 17
6.6 Werken met hijstoebehoren en handtakels ............................................................................................ 18
6.7 Vorkheftrucks en palletwagens ............................................................................................................. 18
7 Bijzondere werkomstandigheden ......................................................................................................... 19
7.1 Lassen, snijden en branden .................................................................................................................. 19
7.2 Sloopwerkzaamheden ......................................................................................................................... 19
7.3 Graafwerkzaamheden .......................................................................................................................... 20
7.4 Werken op hoogte ................................................................................................................................ 20
7.5 Materialen voor werken op hoogte ........................................................................................................ 21
7.5 Materialen voor werken op hoogte (vervolg) ........................................................................................... 22
7.6 Besloten ruimten ................................................................................................................................. 22
8 Gevaarlijke stoIen .............................................................................................................................. 23
8.1 Risico’s en veiligheidsmaatregelen bij gevaarlijke sto\en ........................................................................ 23
8.1 Risico’s en veiligheidsmaatregelen bij gevaarlijke sto\en (vervolg) .......................................................... 23
8.2 Blootstelling aan of opname van gevaarlijke sto\en ............................................................................... 23
8.3 Grenswaarden en reukwaarneming ....................................................................................................... 24
8.4 Veel voorkomende gevaarlijke sto\en ................................................................................................... 25
8.4 Veel voorkomende gevaarlijke sto\en (vervolg) ...................................................................................... 25
8.5 Biologische sto\en .............................................................................................................................. 25
8.6 Industriële gascilinders ........................................................................................................................ 25
8.7 Toezicht door de leidinggevende en monitoring ...................................................................................... 26
9 Elektriciteit en straling ......................................................................................................................... 26
9.1 Elektriciteit, gevaren en risico’s ............................................................................................................. 26
9.2 Veilig werken met elektriciteit ............................................................................................................... 27
9.3 Bijzondere gevaren bij elektriciteit ......................................................................................................... 27
9.4 Straling ................................................................................................................................................ 28
10 Brand en explosie .............................................................................................................................. 28
10.1 Brand en explosie............................................................................................................................... 28
SAMENVATTING VERSIE: 1.0 (LAATSTE UPDATE: 29/01/2025) 3
, 10.2 Brand- en explosiegevaarlijke werkomgeving ....................................................................................... 29
10.3 Brandklassen en blusmiddelen ........................................................................................................... 29
10.4 Wat te doen bij brand? ........................................................................................................................ 30
10.5 Explosiegevaarlijke werkomgeving ...................................................................................................... 30
11 Ongevallen ........................................................................................................................................ 31
11.1 Wat te doen bij incidenten?................................................................................................................. 31
11.2 Ongevalsonderzoek en registratie van incidenten ................................................................................. 32
12 Noodsituaties .................................................................................................................................... 32
12.1 Noodsituaties .................................................................................................................................... 32
12.2 Bedrijfshulpverlening (BHV) ................................................................................................................ 33
SAMENVATTING VERSIE: 1.0 (LAATSTE UPDATE: 29/01/2025) 4
,1 Regelgeving en veiligheidsregels
1.1 Veiligheid en gezondheid; V&G-wetgeving
• Arbowet: arbeidsomstandigheden wet
o Doel: ongevallen/ziekten door werk voorkomen
o Van toepassing overal waar arbeid verricht wordt (incl. uitzendkrachten/stagiaires)
§ Maar niet voor omwonenden
o Werkgever verantwoordelijk voor zo goed/veilig mogelijke arbeidsomstandigheden en
toezicht
o Werknemer heeft ook rechten en plichten
• Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA)
o Houdt toezicht op naleving Veiligheids- en gezondheidswetgeving (V&G), of
werkgever/werknemer zich houden aan Arbowet/Arbeidstijdenwet
o Kunnen overal waar gewerkt wordt op bezoek komen, onderzoek naar ongeval in stellen,
legitimatie vragen, waarschuwing/boeterapport opstellen en werkzaamheden stil leggen
als er ernstig gevaar is
§ Werknemer kan ook boete krijgen
o Ernstig ongeval dient altijd door werkgever direct gemeld te worden bij NLA
1.2 Preventie en deskundige bijstand
• Interne ondersteuning: Arbo preventiemedewerker(s)
o Werkgever verplicht minimaal 1 aan te stellen
o Adviseert/helpt met veiligheid, gezondheid en welzijn
o Werkt mee aan opstellen Risico-Inventarisatie en Evaluatie (RI&E) en plan van aanpak
• Externe ondersteuning: Arbodienst en bedrijfsarts
o Werkgever verplicht contract te hebben met gecertificeerde bedrijfsarts
o Ingeschakeld voor begeleiden zieke werknemers, uitvoeren van (vrijwillig) Periodiek
Medisch Onderzoek (PMO), en aanstellingskeuringen
§ Bij risicovol werk: Gericht Periodiek Onderzoek (GPO), medisch onderzoek dan
verplicht
1.3 Arbeidstijdenwet, Milieuwetgeving en CE-markering
• Arbeidstijdenwet: regels voor werk- en rusttijden, ook afhankelijk van soort werk en
omstandigheden
• Milieuwetgeving: bescherming van mensen en hun omgeving tegen schadelijke eYecten van
(bedrijfs-)activiteiten
• Europese richtlijnen: Arbowet hierop gebaseerd
• CE-markering: voldoet aan Europese veiligheidsrichtlijnen, alleen deze producten mogen in
Europa op markt gebracht worden
1.4 Taken verantwoordelijkheden en bevoegdheden
• Verplichtingen werkgever:
SAMENVATTING VERSIE: 1.0 (LAATSTE UPDATE: 29/01/2025) 5
, o Schriftelijk opstellen van RI&E
§ Stap 1: Identificeren van gevaren
§ Stap 2: Inventariseren van risico’s
§ Stap 3: Evalueren van risico’s
o Dan plan van aanpak opstellen: welke verbeteringen binnen welk termijn
o Eindverantwoordelijk voor naleven Arbowet en moet preventiebeleid (arbobeleid) voeren
o Zorgen voor arbowerkoverleg (toolboxmeetings)
§ Aanwezig: leidinggevenden, werknemers en preventiemedewerkers
• Plichten werknemers:
o Verplicht volgen voorlichting, instructies, scholing en veiligheidsvoorschriften
o Moeten beschikbaar gestelde PBM’s dragen
• Rechten werknemers:
o Als er direct ernstig gevaar dreigt en NLA kan niet op tijd zijn, heb je als werknemer recht
op werkonderbreking
§ Mag zelf passende maatregelen treYen om gevolgen van gevaar te voorkomen
als je de kennis hebt, anders werk stopzetten
o Ook recht op informatie en opleiding op gebied van arbeidsomstandigheden, veiligheid
en gezondheid
1.5 Werkvergunningen
• Gebruik niet wettelijk verplicht, maar bedrijfsregel
• Doel: werkzaamheden goed te organiseren: overleggen met iedereen die betrokken is, maken
van bindende afspraken, vastleggen van voorwaarden, verlenen van toestemming voor aanvang
van de werkzaamheden
• Aanvullende werkvergunning: nodig bij werk met meer of grotere risico’s
o Heetwerkvergunning nodig bij brandgevaarlijke werkzaamheden (lassen, branden,
slijpen, ..)
• Onderdelen van werkvergunning:
o Welke werkzaamheden
o Welke maatregelen genomen voor verstrekker van werkvergunning
o Welke maatregelen genomen door operationele medewerkers
o Ondertekening (bekrachtigen) door vergunningverstrekker en vergunninghouder
§ Meestal 1 dag geldig
• Betrokken personen:
o Vergunningverstrekker
§ Verantwoordelijk voor veiligheid werkzaamheden op het terrein/installatie
o Vergunninghouder
§ Leidinggevende van operationele medewerkers
o Operationele medewerkers
SAMENVATTING VERSIE: 1.0 (LAATSTE UPDATE: 29/01/2025) 6
SAMENVATTING (2025)
Samenvatting versie: 1.0 (laatste update: 29/01/2025)
,Deze samenvatting bevat de gehele theorie die benodigd is om het VOL-VCA examen succesvol
af te kunnen leggen. Zorgvuldig gestructureerd in korte, duidelijke bullet points om snel en
makkelijk doorheen te lezen. Het biedt een compleet overzicht van het lesmateriaal zoals
gepresenteerd in het oDiciële boek, maar zonder overbodige informatie.
Gebaseerd op de meeste recente editie van het VOL-VCA lesboek van de Koninklijke PBNA
(versie 5.8, P2058). Paragrafen met specifieke VOL-VCA stof (aanvullend op B-VCA stof) hebben
een groene tekstkleur.
Samenvatting versie: 1.0 (laatste update: 29/01/2025)
SAMENVATTING VERSIE: 1.0 (LAATSTE UPDATE: 29/01/2025) 1
,Table of Contents
1 Regelgeving en veiligheidsregels ............................................................................................................ 5
1.1 Veiligheid en gezondheid; V&G-wetgeving ............................................................................................... 5
1.2 Preventie en deskundige bijstand ............................................................................................................ 5
1.3 Arbeidstijdenwet, Milieuwetgeving en CE-markering ................................................................................ 5
1.4 Taken verantwoordelijkheden en bevoegdheden ...................................................................................... 5
1.5 Werkvergunningen ................................................................................................................................. 6
1.6 Richtlijnen voor algemene en specifieke veiligheidsmaatregelen .............................................................. 7
1.7 VCA en certificeren ................................................................................................................................ 7
1.8 Taken en verantwoordelijkheden inlener en uitzendorganisatie ................................................................. 8
2.1 Veilig werken en gedrag .......................................................................................................................... 8
2.2 Overleg en voorlichting ........................................................................................................................... 8
2.3 Werkplekinspectie en observatieronden ................................................................................................. 8
2.4 Veilig gedrag van uitzendkrachten bevorderen ......................................................................................... 9
3 Preventie ............................................................................................................................................... 9
3.1 Gevaren en risico’s ................................................................................................................................. 9
3.2 Voorkomen van ongevallen ..................................................................................................................... 9
3.2 Voorkomen van ongevallen (vervolg) ....................................................................................................... 9
3.3 Taak Risico Analyse (TRA) en Laatste Minuut Risico Analyse (LMRA) ........................................................ 10
3.4 Preventie en de rol van de leidinggevende ............................................................................................. 10
3.5 RI&E, V&G-jaarplan en plan van aanpak ................................................................................................ 10
4 Werkplek............................................................................................................................................. 11
4.1 Risico’s van werkomgeving ................................................................................................................... 11
4.2 Risico’s van lichamelijke belasting ........................................................................................................ 12
4.3 Veiligstellen van de werkplek en installatie ............................................................................................ 12
4.4 Veiligheids- en gezondheidssignalering op de werkplek .......................................................................... 12
5 Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) .......................................................................................... 13
5.1 Persoonlijke bescherming .................................................................................................................... 13
5.2 PBM’s voor hoofd, handen, voeten ........................................................................................................ 13
5.3 Oogbescherming ................................................................................................................................. 13
5.4 Gehoorbescherming ............................................................................................................................ 14
5.5 Valbescherming ................................................................................................................................... 14
5.6 Ademhalingsbescherming .................................................................................................................... 14
SAMENVATTING VERSIE: 1.0 (LAATSTE UPDATE: 29/01/2025) 2
,6 Arbeidsmiddelen ................................................................................................................................. 15
6.1 Werken met vast opgestelde machines (1)............................................................................................. 15
6.2 Werken met vast opgestelde machines (2)............................................................................................. 15
6.3 Werken met aangedreven handgereedschappen ................................................................................... 16
6.4 Werken met handgereedschap ............................................................................................................. 16
6.5 Werken met hijswerktuigen................................................................................................................... 17
6.6 Werken met hijstoebehoren en handtakels ............................................................................................ 18
6.7 Vorkheftrucks en palletwagens ............................................................................................................. 18
7 Bijzondere werkomstandigheden ......................................................................................................... 19
7.1 Lassen, snijden en branden .................................................................................................................. 19
7.2 Sloopwerkzaamheden ......................................................................................................................... 19
7.3 Graafwerkzaamheden .......................................................................................................................... 20
7.4 Werken op hoogte ................................................................................................................................ 20
7.5 Materialen voor werken op hoogte ........................................................................................................ 21
7.5 Materialen voor werken op hoogte (vervolg) ........................................................................................... 22
7.6 Besloten ruimten ................................................................................................................................. 22
8 Gevaarlijke stoIen .............................................................................................................................. 23
8.1 Risico’s en veiligheidsmaatregelen bij gevaarlijke sto\en ........................................................................ 23
8.1 Risico’s en veiligheidsmaatregelen bij gevaarlijke sto\en (vervolg) .......................................................... 23
8.2 Blootstelling aan of opname van gevaarlijke sto\en ............................................................................... 23
8.3 Grenswaarden en reukwaarneming ....................................................................................................... 24
8.4 Veel voorkomende gevaarlijke sto\en ................................................................................................... 25
8.4 Veel voorkomende gevaarlijke sto\en (vervolg) ...................................................................................... 25
8.5 Biologische sto\en .............................................................................................................................. 25
8.6 Industriële gascilinders ........................................................................................................................ 25
8.7 Toezicht door de leidinggevende en monitoring ...................................................................................... 26
9 Elektriciteit en straling ......................................................................................................................... 26
9.1 Elektriciteit, gevaren en risico’s ............................................................................................................. 26
9.2 Veilig werken met elektriciteit ............................................................................................................... 27
9.3 Bijzondere gevaren bij elektriciteit ......................................................................................................... 27
9.4 Straling ................................................................................................................................................ 28
10 Brand en explosie .............................................................................................................................. 28
10.1 Brand en explosie............................................................................................................................... 28
SAMENVATTING VERSIE: 1.0 (LAATSTE UPDATE: 29/01/2025) 3
, 10.2 Brand- en explosiegevaarlijke werkomgeving ....................................................................................... 29
10.3 Brandklassen en blusmiddelen ........................................................................................................... 29
10.4 Wat te doen bij brand? ........................................................................................................................ 30
10.5 Explosiegevaarlijke werkomgeving ...................................................................................................... 30
11 Ongevallen ........................................................................................................................................ 31
11.1 Wat te doen bij incidenten?................................................................................................................. 31
11.2 Ongevalsonderzoek en registratie van incidenten ................................................................................. 32
12 Noodsituaties .................................................................................................................................... 32
12.1 Noodsituaties .................................................................................................................................... 32
12.2 Bedrijfshulpverlening (BHV) ................................................................................................................ 33
SAMENVATTING VERSIE: 1.0 (LAATSTE UPDATE: 29/01/2025) 4
,1 Regelgeving en veiligheidsregels
1.1 Veiligheid en gezondheid; V&G-wetgeving
• Arbowet: arbeidsomstandigheden wet
o Doel: ongevallen/ziekten door werk voorkomen
o Van toepassing overal waar arbeid verricht wordt (incl. uitzendkrachten/stagiaires)
§ Maar niet voor omwonenden
o Werkgever verantwoordelijk voor zo goed/veilig mogelijke arbeidsomstandigheden en
toezicht
o Werknemer heeft ook rechten en plichten
• Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA)
o Houdt toezicht op naleving Veiligheids- en gezondheidswetgeving (V&G), of
werkgever/werknemer zich houden aan Arbowet/Arbeidstijdenwet
o Kunnen overal waar gewerkt wordt op bezoek komen, onderzoek naar ongeval in stellen,
legitimatie vragen, waarschuwing/boeterapport opstellen en werkzaamheden stil leggen
als er ernstig gevaar is
§ Werknemer kan ook boete krijgen
o Ernstig ongeval dient altijd door werkgever direct gemeld te worden bij NLA
1.2 Preventie en deskundige bijstand
• Interne ondersteuning: Arbo preventiemedewerker(s)
o Werkgever verplicht minimaal 1 aan te stellen
o Adviseert/helpt met veiligheid, gezondheid en welzijn
o Werkt mee aan opstellen Risico-Inventarisatie en Evaluatie (RI&E) en plan van aanpak
• Externe ondersteuning: Arbodienst en bedrijfsarts
o Werkgever verplicht contract te hebben met gecertificeerde bedrijfsarts
o Ingeschakeld voor begeleiden zieke werknemers, uitvoeren van (vrijwillig) Periodiek
Medisch Onderzoek (PMO), en aanstellingskeuringen
§ Bij risicovol werk: Gericht Periodiek Onderzoek (GPO), medisch onderzoek dan
verplicht
1.3 Arbeidstijdenwet, Milieuwetgeving en CE-markering
• Arbeidstijdenwet: regels voor werk- en rusttijden, ook afhankelijk van soort werk en
omstandigheden
• Milieuwetgeving: bescherming van mensen en hun omgeving tegen schadelijke eYecten van
(bedrijfs-)activiteiten
• Europese richtlijnen: Arbowet hierop gebaseerd
• CE-markering: voldoet aan Europese veiligheidsrichtlijnen, alleen deze producten mogen in
Europa op markt gebracht worden
1.4 Taken verantwoordelijkheden en bevoegdheden
• Verplichtingen werkgever:
SAMENVATTING VERSIE: 1.0 (LAATSTE UPDATE: 29/01/2025) 5
, o Schriftelijk opstellen van RI&E
§ Stap 1: Identificeren van gevaren
§ Stap 2: Inventariseren van risico’s
§ Stap 3: Evalueren van risico’s
o Dan plan van aanpak opstellen: welke verbeteringen binnen welk termijn
o Eindverantwoordelijk voor naleven Arbowet en moet preventiebeleid (arbobeleid) voeren
o Zorgen voor arbowerkoverleg (toolboxmeetings)
§ Aanwezig: leidinggevenden, werknemers en preventiemedewerkers
• Plichten werknemers:
o Verplicht volgen voorlichting, instructies, scholing en veiligheidsvoorschriften
o Moeten beschikbaar gestelde PBM’s dragen
• Rechten werknemers:
o Als er direct ernstig gevaar dreigt en NLA kan niet op tijd zijn, heb je als werknemer recht
op werkonderbreking
§ Mag zelf passende maatregelen treYen om gevolgen van gevaar te voorkomen
als je de kennis hebt, anders werk stopzetten
o Ook recht op informatie en opleiding op gebied van arbeidsomstandigheden, veiligheid
en gezondheid
1.5 Werkvergunningen
• Gebruik niet wettelijk verplicht, maar bedrijfsregel
• Doel: werkzaamheden goed te organiseren: overleggen met iedereen die betrokken is, maken
van bindende afspraken, vastleggen van voorwaarden, verlenen van toestemming voor aanvang
van de werkzaamheden
• Aanvullende werkvergunning: nodig bij werk met meer of grotere risico’s
o Heetwerkvergunning nodig bij brandgevaarlijke werkzaamheden (lassen, branden,
slijpen, ..)
• Onderdelen van werkvergunning:
o Welke werkzaamheden
o Welke maatregelen genomen voor verstrekker van werkvergunning
o Welke maatregelen genomen door operationele medewerkers
o Ondertekening (bekrachtigen) door vergunningverstrekker en vergunninghouder
§ Meestal 1 dag geldig
• Betrokken personen:
o Vergunningverstrekker
§ Verantwoordelijk voor veiligheid werkzaamheden op het terrein/installatie
o Vergunninghouder
§ Leidinggevende van operationele medewerkers
o Operationele medewerkers
SAMENVATTING VERSIE: 1.0 (LAATSTE UPDATE: 29/01/2025) 6
