Samenvatting Artikelen Reader Middeleeuwen 2020 (Nederlands)

Artikelen Middeleeuwen
Week 1
Gregorius van Tours, Historiën, vertaald en van aantekeningen voorzien door F. J. A.
M. Meijer (Baarn 1994) 426-435.
Het verhaal bestaat uit drie stukken:
[21] De vlucht van Eberulf en hoe hij in de gaten gehouden werd
[22] Het kwaad van Eberulf
[29] De moord op Eberulf

De laatste twee beschrijven precies wat er gebeurt in de kerk van Tours. Het eerste deel
vertelt de aanloop en de reis naar de kerk toe. Op het moment dat Eberulf hoorde dat hij
beschuldigd werd van de moord op de koning vertrekt hij naar het gebied van Tours en
zoekt hij zijn toevlucht in de kerk van de heilige Martinus.

[22]
Eberulf had ondertussen zijn intrek genomen in de sacristie van de heilige kerk en nadat
de priester alle deuren had gesloten kwamen ook zijn dienaren door de deur van de
sacristie naar binnen. Uiteindelijk werd ook deze deur dichtgespijkerd door de priester.

De reactie van Eberulf op de actie van de priester was agressief, met veel gevloek en
gescheld als gevolg. Eberulf verweet Gregorius bovendien van het ontzeggen van de
toegang tot het kleed van het graf van de heilige bisschop.

Er is hier dus meer aan de hand dan alleen een vlucht en intrek; het draait hier ook om de
heilige bisschop, Martinus. Dit wordt duidelijk nadat Gregorius van Tours zijn droom had
waarin duidelijk was wat de reden was voor het verblijven van Eberulf in de kerk, namelijk
de moord op de koning en het feit dat Eberulf uiteindelijk met het altaarkleed in zijn had
de mensen die hem aanvielen wilde doden.

[29]
Ondertussen zond koning Gunthram een zekere Claudius met als doel het ombrengen of
terugbrengen van Eberulf. Hiervoor kreeg hij veel geschenken. Claudius zocht ook hulp
van de koningin wiens dienaar Eberulf was voor nog meer geschenken.

In de kerk werd een slim en sluw spelletje gespeeld door Claudius. Claudius nam contact
op met Eberulf, maar vermoordde hem niet meteen. Hij gaf hem zijn woord en zwoer bij
alles wat heilig was en bij de wonderkracht van de bisschop Martinus dat niemand zich
beter voor zijn zaak zou inzetten dan hij. Hier wordt dus een valse eed afgelegd onder het
toezien van de Bisschop Martinus. Een valse eed met als doel de moord op Eberulf.

De volgende dag vindt een feestmaal in de heilige kerk plaats en na dat feestmaal
probeer Claudius Eberulf alleen te krijgen door hem mee te lokken naar zijn verblijf om
daar iets te drinken. Hier kon hij hem doden, maar dit ging niet zonder slag en stoot,
want Eberulf had ook een dolk waarmee hij terugsloeg toen Claudius zijn borst
doorboorde.

Uiteindelijk wist Eberulf hen te ontglippen, maar wordt hij als nog vermoord. Claudius
wordt achtervolgd in de kerk door de dienaars van Eberulf en overlijdt.

De koning was woedend, maar hoorde naderhand dat Eberulf vermoord was en was
tevreden.

,Rob Meens, ‘The sanctity of the basilica of St Martin: Gregory of Tours and the
practice of sanctuary in the Merovingian period’, in: R. Corradini en R. Meens (red.),
Texts and Identities in the Early Middle Ages (Wenen 2006) 277-287.
De vragen die centraal staan zijn:
Hoofdvraag:
- Hoe werkt het aanvragen van asiel en het verlenen van asiel in een kerk? Dit wordt
toegelicht aan de hand van de casus van Eberulf

Subvragen
- Waarom legde de bisschop van Tours zo sterk de nadruk op het probleem omtrent de
praktijk van het heiligdom?
- Verzoeningspoging met de koning
- Waarom maakte de scenes of Eberulf geen deel uit van het invloedrijke zesdelige boek,
dat erg invloedrijk was in de late zevende en achtste eeuw?

Merovingian Sanctuary
Elke kerk was als het ware een directe weg naar de hemel. In het geval van Eberulf staat
de kerk van Sint Martinus, de heilige Martinus, centraal. De basiliek waarin het altaar staat
die de kracht van god en de heilige Martinus bewaart speelt een belangrijke rol in het
verhaal over Eberulf.

De kerk trok veel mensen aan omdat de kerk mensen bescherming boden, niet alleen
tegen ziektes, maar ook tegen de macht van de staat.
Dit wordt duidelijk uit het verhaal over Eberulf uit de Historiën van Gregorius waarin er
bescherming wordt geboden aan Eberulf die gevlucht is omdat de staat en koning
Guntram hem willen laten vervolgen.

Gregory and Sanctuary
De meeste verhalen van Gregorius draaien om politieke zaken. De meeste mensen die
moesten vluchten hadden wel een probleem gehad met de koning of koningin, net zoals
Eberulf.

Greogrius speelt een belangrijke rol in de casus over Eberulf die in 584 vlucht naar de
kerk in Tours; hij moest niet alleen Eberulf verdedigen tegen de boze koning, maar ook
kreeg hij te maken met het ongepaste gedrag van hem.

The Case of Eberulf
Een van de redenen waarom Eberulf naar Tours vluchtte was omdat de machte bisschop
van Tours, Gregory, persoonlijk verbonden aan hem verbonden was omdat hij de
peetvader van zijn zoon is. De kans dat hij beschermd en opgenomen wordt is daardoor
waarschijnlijk voor hem groter.

Een andere mogelijke reden is het feit dat de kerk van de Heilige Martinus was en de
kracht van de heilige Martinus zo sterk was dat hij daar veilig zou zijn.

The Practice of Sanctuary
Uit het verhaal over het onderdak bieden aan Eberulf in de kerk van Sint Martinus kunnen
een paar conclusies getrokken worden:
1. Het recht om mensen onderdak te bieden (right of sanctuary) wordt, ondanks dat het
vaak geschonden wordt, gerespecteerd

, 2. Asiel bieden speelde een belangrijke rol in het oplossen van geschillen/onenigheden in
de tijd van Gregorius
3. De klerken speelden ook een belangrijke rol, want zij bemiddelden vaak tussen de twee
partijen die tegenover elkaar stonden
4. De lokale bevolking is vaak het slachtoffer van het recht om mensen onderdak te
bieden in de kerk
5. De redenen om het recht op het bieden van onderdak uit te breiden zelfs tot en met het
‘atrium’ en andere kerkelijke gebouwen waren vaak om de kerk te beschermen tegen het
schenden van de kerk.

Gregory and Guntram
Als gevolg van de vlucht van Eberulf is de verhouding tussen koning Guntram en
Gregorius van Tours verbeterd. Het was op een bepaalde manier het resultaat van de
Eberulf affaire. Dit kwam omdat de koning zijn politieke vijand kwijt was en Gregorius zich
hier in kon vinden. Daarnaast heeft Gregorius de koning kunnen verklaren wat er
gebeurde in de kerk en hoe bepaalde zaken zijn geloven waardoor er meer begrip is
gekomen en wellicht de band is versterkt. Je zou het gedetailleerde verschaal over
Eberulf daarom kunnen zien als een reflectie op de verklaring van deze zaak aan de
koning.

The Basilica of St Martin
De kerk behoort tot de heilige Martinus, sint Martinus. Het was een bijzondere plaats.
Tevens was het een heel specifieke plaats en achteraf gezien ook niet gek dat het hier
plaatsvond. Er hing een bepaalde kracht, goddelijke kracht. Dit kwam terug in het altaar.
Bovendien speelde de heilige Martinus, zijn kerk en het altaar een bepaalde rol omtrent
de politiek tegenstrijd van Eberulf. Het werd immers tegen zijn vijanden gebruikt, en hij
maakte dus misbruik van de krachten die daar hingen.

Al met al, de heilige Martinus en zijn relikwieën worden dus gebruik op een manier van
politieke tegenstand en uiteindelijk wordt de wraak op Eberulf er ook mee verklaard.

Conclusion
Als we Gregory's beschrijving van deze bloederige affaire beschouwen als van cruciaal
belang, niet alleen voor zijn relatie met koning Guntram, maar ook voor de manier waarop
Gregory zichzelf wilde presenteren in zijn werk, dan kunnen we begrijpen waarom deze
cruciale aflevering van de Historiae haalde het niet in de zesdelige boekversie die in de
late zevende en achtste eeuw zo invloedrijk bleek te zijn, omdat, zoals Reimitz heeft
betoogd, deze versie wegging van Gregory's persoonlijke geschiedenis.