Samenvatting - Inleiding tot het recht volume 1 deel 4

Volume 1
DEEL 4: RECHTSHANDHAVING
Titel 1: Procesrecht

HOOFDSTUK 1. BEGRIP
403. FORMEEL RECHT
- Het formeel recht = middelen tot handhaving van het materieel recht. Hierdoor kunnen
rechtssubjecten de hen door het recht toegekende rechten afdwingen.
- Elk materieel recht heeft geëigend formeel recht: Zo is er ‘materieel’ EN ‘formeel’:
o Privaatrecht
o Strafrecht
o Publiekrecht
o Tuchtrecht
- Onderscheid binnen het formeel recht tussen:
o Formeel privaatrecht (= brugerlijk procesrecht, privaatrechtelijk procesrecht,
gerechtelijk privaatrecht):
 Regelt conflicten naar aanleiding van de toepassing van het materieel recht.
 Het compenseert verbod van “eigenrichting”
(= Niet toegelaten dat een persoon op eigen gezag inwerkt op de rechtssfeer
van een ander om zijn aanspraken geldend te maken. Enkel overheid mag de
rechtsorde handhaven.)
o Formeel strafrecht:
 Materieel strafrecht: omschrijft misdrijven en de bestraffing ervan.
 Formeel strafrecht: regelt de procedure van opsporing, onderzoek en
berechting. Het bepaalt de regels welke de overheid kan optrden tegenover
de burgers wanneer zij misdrijven plegen. Strafvordering staat centraal!
o Publiekrechtelijk procesrecht (= formeel publiekrecht) = ‘geschillen van bestuur’:
 De overheid is partij m.b.t tot haar optreden als overheid. Deze geschillen
worden gevoerd voor de gewone rechter of voor de administratieve rechter.
o Formeel tuchtrecht:
 Met betrekking tot de toepassing van het tuchtrecht.

,HOOFDSTUK 2. KENMERKEN
AFDELING 1. TOEGANG TOT DE RECHTER
405. WETTELIJKE BASIS, 406. INTERPRETATIE
- Elke burger heeft het recht zich tot de rechter te wenden voor: (Art. 6 ERVM)
o Beslechten van burgerlijke geschillen
o Beoordelen van de gegrondheid van een strafvervolging tegen hem
- Elke wetgever kan toegang tot de rechter regelen = bepalen van toelaatbaarheidsvereisten:
o Voorwaarden van de rechtsvordering: (Art. 17-18 Ger.W)
o Verbod van rechtsweigering

AFDELING 2. DE RECHTER

407. VOORWAARDEN
- Rechterlijke functie wordt door de wetgever opgericht (Art. 146 GW)
- Rechter is onafhankelijk in de uitoefening v. rechtsprekende bevoegdheden: (Art. 151 GW)
o Rechterlijke macht gescheiden van uitvoerende macht
o Verhouding rechter en buitenwereld (Bv. geen druk van pers)
o Interne structuur waarin de rechter werkt (rechter mag nooit instructies krijgen
m.b.t. een behandeling van een zaak)
 Spaghetti-arrest: Lekenrechters (= schijnrechters) zijn geen schending van
de onafhankelijkheid.
=> Institutionele onafhankelijkheid: Een rechter kan nooit persoonlijk aansprakelijk worden
gestels voor zijn fouten bij het rechtspreken. Dit betekent niet dat de Belgische Staat nooit
aansprakelijk gesteld kan worden (Anca-arrest)!
- Onpartijdigheid:
o Een rechter mag niet bevooroordeeld zijn in een bepaalde zaak. Een rechter van wie
men vermoedt niet onpartijdig te zijn, kan gewraakt worden.
o Onpartijdigheid heeft betrekking op:
 Het persoonlijk gedrag van de rechter (= subjectieve onpartijdigheid).
 Structurele onpartijdigheid.

, AFDELING 3. DE PROCEDURE
408. VOORWAARDEN
- Fair trial: Elke burger heeft recht op een eerlijk proces. (Art. 6.1 EVRM)
o Het EHRM kan oordelen dat er in concreto geen eerlijk proces is geweest. Zo
controleert het hof:
 De partijden gelijk behandeld worden (arrest Vermeulen).
 De partijen zich voor de rechter hebben kunnen verdedigen.
 De rechter de vragen van de partijen heeft beantwoord.
 De verdachte toegang heeft tot een raadsman.
- Redelijke termijn: Er binnen een redelijke termijn uitspraak wordt gedaan.
o De staat kan worden veroordeeld wegens schending van artikel 6 EVRM, op verzoek
van de rechtzoekende.
- Openbaarheid: Rechtspraak in openbaarheid te verlopen. Pers speelt controlerende factor!
o Openbaarheid van behandeling (Art 148 Gw.)
o Openbaarhedid van de uitspraak (Artikel 149 Gw.)
- Dubbele aanleg: Iedereen krijgt het recht om een zaak twee keervoor de rechter te laten
behandelen voor de rechter: een eerste maal voor de rechter, opnieuw in hoger beroep.
(Art. 616 & 617 Ger.W)
o Strafrechtspleging: Recht op dubbele aanleg is een fundamenteel recht, geen hoger
beroep bij:
 Uitspraak hof van assisen
 Voorrang van rechtsmacht
o Burgerlijk recht: Dubbele aanleg is geen algemeen rechtsbeginsel. Beperking op
dubbele aanleg, behalve voor de sociaalrechterlijke geschillen. Geen hoger beroep
bij: (art 617 Ger.w)
 Bedrag < 2000 euro: vonnis politierechtbank en vrederechter
 Bedrag < 2500 euro: rechtbanken eerste aanleg en ondernemings-
rechtbanken
 Zo is hoger beroep bij fiscale altijd mogelijk.
- Cassatietoezicht: Elk vonnis of arrest dat niet meer vatbaar is voor hoger beroep, kan wel
aan controle hof van cassatie worden onderworpen van het Hof van Cassatie:
o Is geen derde aanleg: Onderzoekt niet ten gronde, controleert of rechter:
 Het recht correct heeft toegepast.
 De vormen heeft nageleefd.
o Wie kan cassatieberoep aantekenen?
 Voor strafzaken en fiscale zaken: elke partij en advocaat.
 Andere zaken: beroep doen op advocaat bij HvC om aan te tekenen.

HOOFDSTUK 3. HET VONNIS
409. BEGRIP
- Vonnis (= Rechterlijke uitspraak) = De rechtshandeling van een rechter waarbij de rechten
van de twistende partijen worden vastgesteld of waarbij uitspraak wordt gedaan over de
strafvordering tegen een verdachte.