MEER DAN
ONDERWIJS
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: De pedagogische opdracht van het onderwijs..............................3
1.1. Inleiding................................................................................................................... 3
, 1.2. De pedagogische opdracht van de school................................................................4
1.3. Mensen op weg........................................................................................................ 5
1.4. Mens- en maatschappijbeelden...............................................................................5
1.5. De mens in zijn wereld...........................................................................................10
De wereld in vier oriëntatievelden.............................................................................10
De mens en zijn ontwikkelingsmogelijkheden...........................................................11
De vormsystemen als intermediair tussen de mens en de wereld................................11
1.6. Over opvoeding gesproken....................................................................................12
1.7. Opvoeden: wie is verantwoordelijk?.......................................................................13
1.8. Over onderwijs gesproken.....................................................................................14
1.9. Waardeoriëntatie- en opvoeding............................................................................16
2. Leerlingen leren kennen...........................................................................17
2.1. Inleiding................................................................................................................. 17
2.2. De beginsituatie van kinderen...............................................................................17
2.3. Ontwikkeling.......................................................................................................... 18
Ontwikkelingsgebieden............................................................................................. 19
2.4. Methoden voor bepalen van de beginsituatie........................................................26
3. Hoe kinderen leren...................................................................................28
3.1. Inleiding en definitie..............................................................................................28
3.2. Spel en verhalen.................................................................................................... 28
3.3. Onderzoek, informatie en games...........................................................................30
3.4. Ontwikkelingsniveau en leren................................................................................31
3.5. Leren als proces..................................................................................................... 32
3.6. Hoe komt de mens aan kennis? Opvattingen over leren........................................38
Behaviorisme – bewustzijn (Skinner).........................................................................38
Russische leerpsychologie......................................................................................... 39
Humanistische psychologie.......................................................................................40
Sociaal constructivisme............................................................................................. 41
3.7. Concepten voor de basisschool..............................................................................41
3.8. Leren en visie........................................................................................................ 43
4. Leerinhouden en leerplan........................................................................44
4.1. Inleiding................................................................................................................. 44
4.2. Kind, leerstof en samenleving................................................................................44
4.3. Leerplan en leerinhoud: permanent in ontwikkeling..............................................44
4.4. Wat de wet zegt..................................................................................................... 46
4.5. De leerinhoud in een driedelig stramien................................................................46
4.6. De keuze van leerinhouden...................................................................................47
4.7. Ordeningsmogelijkheden voor leerinhouden..........................................................48
4.8. De invloed van de leraar........................................................................................49
4.9. Kerncompetenties in het informatietijdperk...........................................................50
5. Het creëren van een leeromgeving............................................................51
1
, 5.1. Inleiding................................................................................................................. 51
5.2. Een rijke, krachtige en betekenisvolle leeromgeving.............................................51
5.3. De rollen van de leraar.......................................................................................... 52
5.4. De didactiek en de leeromgeving..........................................................................54
5.5. Voorbereiden......................................................................................................... 55
5.6. Uitvoeren van onderwijsactiviteiten.......................................................................61
5.7. Differentiatie.......................................................................................................... 62
5.8. Enkele voorbeelden van begeleiding van leerprocessen........................................64
5.9. Het ontwikkelen van kerncompetenties in het informatietijdperk..........................65
6. Het volgen en evalueren van leerprocessen en leerresultaten....................66
6.1. Inleiding................................................................................................................. 66
6.2. Evalueren, enkele onderscheidingen.....................................................................67
6.3. Relatieve en absolute normering...........................................................................68
6.4. Wat volg en evalueer je?........................................................................................ 68
6.5. Hoe volg en evalueer je het leerproces?................................................................68
6.6. Administratie op groepsniveau..............................................................................69
6.7. Voor wie volg je, evalueer je?................................................................................69
6.8. Het leerling rapport................................................................................................70
6.9. Verlengde tijd......................................................................................................... 70
6.10. Communicatie met ouders...................................................................................71
6.11. Evaluatie van je beoordeling, zelfevaluatie..........................................................71
7. Het pedagogische klimaat.........................................................................71
7.1. Inleiding................................................................................................................. 71
7.2. Het pedagogisch klimaat.......................................................................................71
7.3. Verwachtingen....................................................................................................... 73
7.4. Verantwoordelijkheden..........................................................................................73
7.5. Een goed pedagogisch klimaat..............................................................................74
7.6. De invloed op het pedagogisch klimaat.................................................................74
7.7. Veiligheid............................................................................................................... 77
8. Zorg voor het kind....................................................................................77
8.1. Inleiding................................................................................................................. 77
8.2. Via WSNS en de Rugzak naar Passend Onderwijs..................................................77
8.3. Zorg voor elk kind.................................................................................................. 78
8.4. Een zorgvuldige stapsgewijze benadering.............................................................78
8.5. Contact met de ouders..........................................................................................79
8.6. Leerlingvolgsysteem.............................................................................................. 79
8.7. Zorgdeskundigen................................................................................................... 79
8.8. Specifieke onderwijsbehoeften, professionele problemen.....................................79
2
, 8.9. Verschillende verantwoordelijkheden....................................................................80
9. Schoolorganisatie en teamwork................................................................80
9.1. Inleiding................................................................................................................. 80
9.2. Basisschool in relatie tot de ouders.......................................................................80
9.3. Basisschool in relatie tot de buitenwereld..............................................................81
9.4. Organisatie van de basisschool..............................................................................83
9.5. Leraar in relatie tot de organisatie.........................................................................84
10. Onderwijs- en schoolontwikkelingen........................................................84
10.1. Inleiding.............................................................................................................. 84
10.2. Een stukje geschiedenis.......................................................................................84
10.3. Voortdurende onderwijsontwikkeling...................................................................84
10.4. Het begin van de onderwijsontwikkeling..............................................................84
10.5. Innovatiemodellen............................................................................................... 84
10.6. De betrokkenen................................................................................................... 85
10.7. De Reformpedagogiek.........................................................................................85
10.8. Recente ontwikkelingen.......................................................................................88
Hoofdstuk 1: De pedagogische opdracht van
het onderwijs
1.1. Inleiding
Lea Dasberg - 1993:
Het onderwijs heeft de taak mensen te helpen bij menswording, dat wil
zeggen om zowel meeloper als dwarsligger te worden.
- Meelopen met bestaande ontwikkelingen, kennisnemen van nieuwe
inzichten, vaardigheden leren om je in de samenleving goed te
kunnen redden en daaraan constructief te kunnen bijwerken
(zelfdiscipline & conformisme);
- Dwarsliggen als in kritisch leren kijken naar bestaande
ontwikkelingen en nieuwe inzichten in de huidige samenleving.
3
ONDERWIJS
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: De pedagogische opdracht van het onderwijs..............................3
1.1. Inleiding................................................................................................................... 3
, 1.2. De pedagogische opdracht van de school................................................................4
1.3. Mensen op weg........................................................................................................ 5
1.4. Mens- en maatschappijbeelden...............................................................................5
1.5. De mens in zijn wereld...........................................................................................10
De wereld in vier oriëntatievelden.............................................................................10
De mens en zijn ontwikkelingsmogelijkheden...........................................................11
De vormsystemen als intermediair tussen de mens en de wereld................................11
1.6. Over opvoeding gesproken....................................................................................12
1.7. Opvoeden: wie is verantwoordelijk?.......................................................................13
1.8. Over onderwijs gesproken.....................................................................................14
1.9. Waardeoriëntatie- en opvoeding............................................................................16
2. Leerlingen leren kennen...........................................................................17
2.1. Inleiding................................................................................................................. 17
2.2. De beginsituatie van kinderen...............................................................................17
2.3. Ontwikkeling.......................................................................................................... 18
Ontwikkelingsgebieden............................................................................................. 19
2.4. Methoden voor bepalen van de beginsituatie........................................................26
3. Hoe kinderen leren...................................................................................28
3.1. Inleiding en definitie..............................................................................................28
3.2. Spel en verhalen.................................................................................................... 28
3.3. Onderzoek, informatie en games...........................................................................30
3.4. Ontwikkelingsniveau en leren................................................................................31
3.5. Leren als proces..................................................................................................... 32
3.6. Hoe komt de mens aan kennis? Opvattingen over leren........................................38
Behaviorisme – bewustzijn (Skinner).........................................................................38
Russische leerpsychologie......................................................................................... 39
Humanistische psychologie.......................................................................................40
Sociaal constructivisme............................................................................................. 41
3.7. Concepten voor de basisschool..............................................................................41
3.8. Leren en visie........................................................................................................ 43
4. Leerinhouden en leerplan........................................................................44
4.1. Inleiding................................................................................................................. 44
4.2. Kind, leerstof en samenleving................................................................................44
4.3. Leerplan en leerinhoud: permanent in ontwikkeling..............................................44
4.4. Wat de wet zegt..................................................................................................... 46
4.5. De leerinhoud in een driedelig stramien................................................................46
4.6. De keuze van leerinhouden...................................................................................47
4.7. Ordeningsmogelijkheden voor leerinhouden..........................................................48
4.8. De invloed van de leraar........................................................................................49
4.9. Kerncompetenties in het informatietijdperk...........................................................50
5. Het creëren van een leeromgeving............................................................51
1
, 5.1. Inleiding................................................................................................................. 51
5.2. Een rijke, krachtige en betekenisvolle leeromgeving.............................................51
5.3. De rollen van de leraar.......................................................................................... 52
5.4. De didactiek en de leeromgeving..........................................................................54
5.5. Voorbereiden......................................................................................................... 55
5.6. Uitvoeren van onderwijsactiviteiten.......................................................................61
5.7. Differentiatie.......................................................................................................... 62
5.8. Enkele voorbeelden van begeleiding van leerprocessen........................................64
5.9. Het ontwikkelen van kerncompetenties in het informatietijdperk..........................65
6. Het volgen en evalueren van leerprocessen en leerresultaten....................66
6.1. Inleiding................................................................................................................. 66
6.2. Evalueren, enkele onderscheidingen.....................................................................67
6.3. Relatieve en absolute normering...........................................................................68
6.4. Wat volg en evalueer je?........................................................................................ 68
6.5. Hoe volg en evalueer je het leerproces?................................................................68
6.6. Administratie op groepsniveau..............................................................................69
6.7. Voor wie volg je, evalueer je?................................................................................69
6.8. Het leerling rapport................................................................................................70
6.9. Verlengde tijd......................................................................................................... 70
6.10. Communicatie met ouders...................................................................................71
6.11. Evaluatie van je beoordeling, zelfevaluatie..........................................................71
7. Het pedagogische klimaat.........................................................................71
7.1. Inleiding................................................................................................................. 71
7.2. Het pedagogisch klimaat.......................................................................................71
7.3. Verwachtingen....................................................................................................... 73
7.4. Verantwoordelijkheden..........................................................................................73
7.5. Een goed pedagogisch klimaat..............................................................................74
7.6. De invloed op het pedagogisch klimaat.................................................................74
7.7. Veiligheid............................................................................................................... 77
8. Zorg voor het kind....................................................................................77
8.1. Inleiding................................................................................................................. 77
8.2. Via WSNS en de Rugzak naar Passend Onderwijs..................................................77
8.3. Zorg voor elk kind.................................................................................................. 78
8.4. Een zorgvuldige stapsgewijze benadering.............................................................78
8.5. Contact met de ouders..........................................................................................79
8.6. Leerlingvolgsysteem.............................................................................................. 79
8.7. Zorgdeskundigen................................................................................................... 79
8.8. Specifieke onderwijsbehoeften, professionele problemen.....................................79
2
, 8.9. Verschillende verantwoordelijkheden....................................................................80
9. Schoolorganisatie en teamwork................................................................80
9.1. Inleiding................................................................................................................. 80
9.2. Basisschool in relatie tot de ouders.......................................................................80
9.3. Basisschool in relatie tot de buitenwereld..............................................................81
9.4. Organisatie van de basisschool..............................................................................83
9.5. Leraar in relatie tot de organisatie.........................................................................84
10. Onderwijs- en schoolontwikkelingen........................................................84
10.1. Inleiding.............................................................................................................. 84
10.2. Een stukje geschiedenis.......................................................................................84
10.3. Voortdurende onderwijsontwikkeling...................................................................84
10.4. Het begin van de onderwijsontwikkeling..............................................................84
10.5. Innovatiemodellen............................................................................................... 84
10.6. De betrokkenen................................................................................................... 85
10.7. De Reformpedagogiek.........................................................................................85
10.8. Recente ontwikkelingen.......................................................................................88
Hoofdstuk 1: De pedagogische opdracht van
het onderwijs
1.1. Inleiding
Lea Dasberg - 1993:
Het onderwijs heeft de taak mensen te helpen bij menswording, dat wil
zeggen om zowel meeloper als dwarsligger te worden.
- Meelopen met bestaande ontwikkelingen, kennisnemen van nieuwe
inzichten, vaardigheden leren om je in de samenleving goed te
kunnen redden en daaraan constructief te kunnen bijwerken
(zelfdiscipline & conformisme);
- Dwarsliggen als in kritisch leren kijken naar bestaande
ontwikkelingen en nieuwe inzichten in de huidige samenleving.
3
