Onderzoeksmethoden – inleiding onderzoek
Hoofdstuk 1
Sociale wetenschap de aanname dat mensen sociale wezens zijn leven harmonieus en
conflictueus samen.
Maatschappijwetenschap kijken naar samenlevingen in het algemeen, groeperingen daarbinnen
en de factoren die het functioneren beïnvloeden.
Wetenschappers zoeken naar inzichten in allemaal losse waarnemingen zintuigelijk, dus
empirisch. Op zoek naar patronen en relaties.
Twee benaderingen in de sociale wetenschap:
- Empirisch-analytische
- Empirisch interpretatieve
Veel meningsverschillend tussen de onderzoekers van deze twee gebieden over de keuze voor een
interessante probleemstelling en over de keuze over een onderzoeksontwerp. De keuzes voor
probleemstellingen lopen nogal uiteen. Daarnaast verschillen ook de manieren van het analyseren
van de waarnemingen.
De analyse van waarnemingen leiden tot wetenschappelijke uitspraken die weer leiden tot
theoretische inzichten die worden getoetst.
Twee typen wetenschappelijk onderzoek:
- Fundamenteel wetenschappelijk onderzoek doel: een bijdrage leveren aan de
wetenschappelijke kennis (empirische cyclus)
- Praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek doel: oplossingen leveren voor
praktijkproblemen die bestaan bij aanwijsbare personen, groepen of organisaties buiten de
wetenschap (regulatieve cyclus)
Theorievorming en toetsing zijn heel belangrijk in de wetenschap.
Explorerend onderzoek = wanneer je als onderzoeker kiest voor een aspect van de werkelijkheid
waarnaar vrijwel nog geen onderzoek is gedaan, ben je gedwongen om met je onderzoek de sociale
werkelijkheid te verkennen of te exploreren.
Als een onderzoek al theoretische inzichten heeft, kun je deze gebruiken om hypothesen op te
stellen voor je onderzoek om te controleren of de inzichten kloppen = toetsend onderzoek
Om relaties te leggen tussen wetenschappelijke uitspraken en empirische waarnemingen, moet je
wetenschappelijke definities opstellen dit moet, omdat de wetenschappers transparant moeten
zijn, om de validiteit en de betrouwbaarheid van de verzamelde gegevens te kunnen controleren.
Methodenleer is het geheel van onderzoeksmethoden waarover de sociale wetenschappen
inmiddels beschikken leer, omdat er innerlijke samenhang is en omdat men zich in die methoden
kan verdiepen en ze aan anderen kan overdragen.
Methodologie omvat deze leer, maar daarnaast gaat het ook om de wetenschap van de
sociaalwetenschappelijke methoden. Het is mogelijk om wetenschappelijke uitspraken over
onderzoeksmethoden te doen.
Eigenlijk is wetenschap communicatie over onderzoek.
Er zijn veel strenge regels voor onderzoek doen. Zo moeten de mensenrechten gewaarborgd worden,
dus respect hebben (autonomie, zelfbeschikkingsrecht). Mensen moeten geïnformeerd worden
over het onderzoek en toestemmen met deelname.
, Verder moet een onderzoeker ‘goed doen’, dus risico’s beperken tot het minimum. Soms moet je
daardoor afzien van je onderzoek.
Als laatste staat gerechtigheid centraal. Redelijke, eerlijke en niet-exploiterende procedures
vergewissen. Denk ook aan een eerlijke verdeling van taken tijdens het onderzoek doen.
De zes principes van wetenschappelijke integriteit
1. Eerlijk, openhartig, zorgvuldig denk aan goede bronvermelding
2. Betrouwbaar zijn gegevens traceerbaar, controleerbaar en toetsbaar
3. Controleerbaarheid 10 jaar bewaren om door anderen geraadpleegd te worden
4. Onpartijdigheid objectief zijn en het wetenschappelijk belang dienen
5. Onafhankelijkheid belangenverstrengeling met opdrachtgever vermijden
6. Verantwoordelijkheid naar de maatschappelijke implicaties van het wetenschappelijke
werk
Hoofdstuk 2
De start van een onderzoek begint met het maken van een onderzoeksplan allerlei expliciete
beslissingen die je voor anderen kenbaar maakt. Het is noodzakelijk hierover te overleggen. Ook is
het handig om het te bewaren als er om verantwoording wordt gevraagd van je onderzoek.
Vuistregel: trek een derde van de beschikbare tijd uit voor de eerste onderzoeksfase en doe het niet
alleen.
Vraag naar wetenschappelijk onderzoek komt vaak na aanleiding van een maatschappelijk probleem.
De probleemstelling van het onderzoeksplan geeft antwoord op de vragen wat en waarom je wilt
onderzoeken. Onderzoeken vanuit een theoretisch raamwerk de theorie over het onderwerp dat
je onderzoekt.
Vaak worden de maatschappelijke verschijnselen die onderzocht worden, gepresenteerd in
theoretische concepten (abstract). Er moet een vertaalslag gemaakt worden van de theoretische
concepten naar meer concrete en waarneembare maatschappelijke verschijnselen.
Onderzoeksontwerp de methodologische beslissingen staan hier beschreven. Hoe ga je antwoord
op je vraagstelling krijgen?
Uit de opzet van je onderzoek moet duidelijk worden of je bijvoorbeeld een grootschalig
veldonderzoek wilt doen, een experiment of een etnografisch onderzoek.
Uitleggen wat voor data je wilt verzamelen en hoe je dat gaat doen. De sociale werkelijkheid kun je
hierin op verschillende manieren benaderen genoemd paradigma’s = een stelsel van opvattingen
dat wordt gedeeld door een groep wetenschappers over wat de juiste of beste wetenschap is waar
een wetenschappelijke theorie aan moet voldoen, alsook over de wijze waarop je zo’n theorie zou
moeten ontwikkelen respectievelijk confronteren met de sociale werkelijkheid. Je moet kenbaar
maken in je onderzoek wat voor paradigma jij kiest.
Dataverzamelingsplan wat voor data je wilt verzamelen operationaliseren = theoretische
concepten vertalen naar concrete waarnemingen; ook de aard van de data beschrijven.
Voorlopige antwoord bij wie of wat je de data wilt verzamelen. VB steekproefplan welke
eenheden je gaat verzamelen met welke eenheden en hoe je deze wilt gaan identificeren. M.b.v. een
kanssteekproef of een niet-kanssteekproef. Ook info over wanneer je de data wilt verzamelen.
Vooruitkijken naar wat je gaat doen nadat je de data hebt verzameld. Hoe je de data gaat analyseren
(welke statistiek, welk type model).
Rapportageplan hoe ga je de uitkomsten van jouw onderzoek presenteren.
Hoofdstuk 1
Sociale wetenschap de aanname dat mensen sociale wezens zijn leven harmonieus en
conflictueus samen.
Maatschappijwetenschap kijken naar samenlevingen in het algemeen, groeperingen daarbinnen
en de factoren die het functioneren beïnvloeden.
Wetenschappers zoeken naar inzichten in allemaal losse waarnemingen zintuigelijk, dus
empirisch. Op zoek naar patronen en relaties.
Twee benaderingen in de sociale wetenschap:
- Empirisch-analytische
- Empirisch interpretatieve
Veel meningsverschillend tussen de onderzoekers van deze twee gebieden over de keuze voor een
interessante probleemstelling en over de keuze over een onderzoeksontwerp. De keuzes voor
probleemstellingen lopen nogal uiteen. Daarnaast verschillen ook de manieren van het analyseren
van de waarnemingen.
De analyse van waarnemingen leiden tot wetenschappelijke uitspraken die weer leiden tot
theoretische inzichten die worden getoetst.
Twee typen wetenschappelijk onderzoek:
- Fundamenteel wetenschappelijk onderzoek doel: een bijdrage leveren aan de
wetenschappelijke kennis (empirische cyclus)
- Praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek doel: oplossingen leveren voor
praktijkproblemen die bestaan bij aanwijsbare personen, groepen of organisaties buiten de
wetenschap (regulatieve cyclus)
Theorievorming en toetsing zijn heel belangrijk in de wetenschap.
Explorerend onderzoek = wanneer je als onderzoeker kiest voor een aspect van de werkelijkheid
waarnaar vrijwel nog geen onderzoek is gedaan, ben je gedwongen om met je onderzoek de sociale
werkelijkheid te verkennen of te exploreren.
Als een onderzoek al theoretische inzichten heeft, kun je deze gebruiken om hypothesen op te
stellen voor je onderzoek om te controleren of de inzichten kloppen = toetsend onderzoek
Om relaties te leggen tussen wetenschappelijke uitspraken en empirische waarnemingen, moet je
wetenschappelijke definities opstellen dit moet, omdat de wetenschappers transparant moeten
zijn, om de validiteit en de betrouwbaarheid van de verzamelde gegevens te kunnen controleren.
Methodenleer is het geheel van onderzoeksmethoden waarover de sociale wetenschappen
inmiddels beschikken leer, omdat er innerlijke samenhang is en omdat men zich in die methoden
kan verdiepen en ze aan anderen kan overdragen.
Methodologie omvat deze leer, maar daarnaast gaat het ook om de wetenschap van de
sociaalwetenschappelijke methoden. Het is mogelijk om wetenschappelijke uitspraken over
onderzoeksmethoden te doen.
Eigenlijk is wetenschap communicatie over onderzoek.
Er zijn veel strenge regels voor onderzoek doen. Zo moeten de mensenrechten gewaarborgd worden,
dus respect hebben (autonomie, zelfbeschikkingsrecht). Mensen moeten geïnformeerd worden
over het onderzoek en toestemmen met deelname.
, Verder moet een onderzoeker ‘goed doen’, dus risico’s beperken tot het minimum. Soms moet je
daardoor afzien van je onderzoek.
Als laatste staat gerechtigheid centraal. Redelijke, eerlijke en niet-exploiterende procedures
vergewissen. Denk ook aan een eerlijke verdeling van taken tijdens het onderzoek doen.
De zes principes van wetenschappelijke integriteit
1. Eerlijk, openhartig, zorgvuldig denk aan goede bronvermelding
2. Betrouwbaar zijn gegevens traceerbaar, controleerbaar en toetsbaar
3. Controleerbaarheid 10 jaar bewaren om door anderen geraadpleegd te worden
4. Onpartijdigheid objectief zijn en het wetenschappelijk belang dienen
5. Onafhankelijkheid belangenverstrengeling met opdrachtgever vermijden
6. Verantwoordelijkheid naar de maatschappelijke implicaties van het wetenschappelijke
werk
Hoofdstuk 2
De start van een onderzoek begint met het maken van een onderzoeksplan allerlei expliciete
beslissingen die je voor anderen kenbaar maakt. Het is noodzakelijk hierover te overleggen. Ook is
het handig om het te bewaren als er om verantwoording wordt gevraagd van je onderzoek.
Vuistregel: trek een derde van de beschikbare tijd uit voor de eerste onderzoeksfase en doe het niet
alleen.
Vraag naar wetenschappelijk onderzoek komt vaak na aanleiding van een maatschappelijk probleem.
De probleemstelling van het onderzoeksplan geeft antwoord op de vragen wat en waarom je wilt
onderzoeken. Onderzoeken vanuit een theoretisch raamwerk de theorie over het onderwerp dat
je onderzoekt.
Vaak worden de maatschappelijke verschijnselen die onderzocht worden, gepresenteerd in
theoretische concepten (abstract). Er moet een vertaalslag gemaakt worden van de theoretische
concepten naar meer concrete en waarneembare maatschappelijke verschijnselen.
Onderzoeksontwerp de methodologische beslissingen staan hier beschreven. Hoe ga je antwoord
op je vraagstelling krijgen?
Uit de opzet van je onderzoek moet duidelijk worden of je bijvoorbeeld een grootschalig
veldonderzoek wilt doen, een experiment of een etnografisch onderzoek.
Uitleggen wat voor data je wilt verzamelen en hoe je dat gaat doen. De sociale werkelijkheid kun je
hierin op verschillende manieren benaderen genoemd paradigma’s = een stelsel van opvattingen
dat wordt gedeeld door een groep wetenschappers over wat de juiste of beste wetenschap is waar
een wetenschappelijke theorie aan moet voldoen, alsook over de wijze waarop je zo’n theorie zou
moeten ontwikkelen respectievelijk confronteren met de sociale werkelijkheid. Je moet kenbaar
maken in je onderzoek wat voor paradigma jij kiest.
Dataverzamelingsplan wat voor data je wilt verzamelen operationaliseren = theoretische
concepten vertalen naar concrete waarnemingen; ook de aard van de data beschrijven.
Voorlopige antwoord bij wie of wat je de data wilt verzamelen. VB steekproefplan welke
eenheden je gaat verzamelen met welke eenheden en hoe je deze wilt gaan identificeren. M.b.v. een
kanssteekproef of een niet-kanssteekproef. Ook info over wanneer je de data wilt verzamelen.
Vooruitkijken naar wat je gaat doen nadat je de data hebt verzameld. Hoe je de data gaat analyseren
(welke statistiek, welk type model).
Rapportageplan hoe ga je de uitkomsten van jouw onderzoek presenteren.
