Hoorcollege 2

Hoorcollege 2 (10-2): De Wetenschappelijke Revolutie

Standaardbeeld van wetenschap
- Wetenschap moet empirisch zijn.
- Wetenschap werkt met wetten.
- Wetenschap is kritisch.
- Standaardbeeld is belangrijk maar roept ook veel vragen op.
- Standaardbeeld van wetenschap opgekomen in de Wetenschappelijke Revolutie.
o Zegt veel over het standaardbeeld van de wetenschap.
o Relevant voor historici om historisch naar wetenschap te kijken.

De Wetenschappelijke Revolutie
1. Contrast met aristotelische wetenschap.
2. Rol Renaissance-humanisme.
3. Kenmerken nieuwe wetenschap.
4. (vroegmoderne) Filosofische reflectie op kennis.


1: Contrast met aristotelische wetenschap

Aristotelische wetenschapsvisie:
- Aristotelische wetenschapsvisie tot ver in de 17 e eeuw zeer invloedrijk.
- Aristoteles (384-322 BC) -> drie vormen van kennis:
o Theoretische kennis;
 Zuivere kennis van onveranderlijke zaken in de wereld; natuurkunde en
natuurwetenschappen, wiskunde, theologie, metafysica.
Natuurwetenschappen staan niet los van de observaties van de natuur.
 Tegenwoordig andere onderscheiding.
 Contemplatief, kennis die je verwerft door na te denken én empirisch,
waarnemingen van de natuur.
o Praktische kennis;
 Kennis die je nodig hebt om moreel verantwoord te handelen; ethiek,
politieke wetenschappen, maatschappijwetenschappen.
o Poëtische kennis;
 Kennis nodig om iets te maken; meubelmaker, dichters, beeldhouwers.
 Onderscheid: voor ons kunst iets heel anders dan kennis. In post-
romantische opvatting van kunst is een dichter iets anders dan een
meubelmaker. Voor Aristoteles is kunst iets dat je maakt zoals tafels en
stoelen.
- Kennis is een deductief systeem:
o Deductie is een soort redeneren, iets afleiden uit iets anders.
o Bij Aristoteles hebben deductieve redeneringen de vorm van een syllogisme.
 Uit twee eufemismen (stellingen) haal je één redenering die waar is.
 Alle mensen zijn sterfelijk, Socrates is een mens, dus Socrates is
sterfelijk.
 Alle zuivere kennis in zulke deductieve structuren vatten, dan pas begrijpen
en verklaren waarom het zo is en met zekerheid iets over onveranderlijke
natuur zeggen.
 Alle kennis is logisch herleidbaar tot bepaalde eerste principes.
Wetenschappelijke kennis is een hiërarchische structuur met aan de top

, bepaalde principes waaruit je alle uitspraken over de werkelijkheid kan
herleiden.
- Principes:
1. Alle natuurlijke beweging is beweging naar een natuurlijk rustpunt.
2. Alle gedwongen beweging vereist een voortdurende inspanning van de beweger.
- Vier oorzaken:
o Causa materialis (materiële oorzaak).
 Materie waarvan iets gemaakt is.
o Causa formalis (vormoorzaak).
 Het principe dat iets maakt tot wat het is.
o Causa finalis (doeloorzaak).
 Doel waarvoor iets is gemaakt.
o Causa efficiens (bewerkingsoorzaak).
 Datgene/diegene die iets bewerkstelligt.
- Aristoteles wetenschapsbeeld wordt vooral als teleologisch gezien. Het idee ligt bij
Aristoteles bij de doeloorzaak “Iets is er omdat het een bepaald doel heeft.”
o Allerlei organische processen hebben ook een bepaald doel. Deze teleologie is in de
westerse geschiedenis heel lang belangrijk geweest.


2: Rol Renaissance-humanisme

Humanisme:
- Kritiek op aristotelische filosofie en wetenschap.
- Herontdekking filosofie van Plato.
- Opkomst filologie (tekstwetenschap), proberen iets te zeggen over ontstaansperiode en
kritische tekstwetenschap komt op.
- Ontdekking anachronisme; sommige denkbeelden en vormen van teksten horen in bepaalde
tijdsbeelden. Kunnen niet begrepen worden met hedendaagse visie.
- Humanisme Renaissance ging in beperkte mate over de natuur en was meer gericht op wat
wij nu geesteswetenschappen noemen. Ging echter ook over natuurwetenschappen en
droeg bij aan Wetenschappelijke Revolutie.
- Lorenzo Valla (1407-1457):
o Ontmaskering ‘Donatio Constantini’. Tekst kon onmogelijk in de periode geschreven
zijn wat het claimde.
- Complexe relatie tussen Wetenschappelijke Revolutie en humanisme:
o Zelfbeeld nieuwe wetenschap als breuk met het verleden.
o Two cultures in historiografie.
 Aan de ene kant natuurwetenschappen en aan de andere kant
geesteswetenschappen.
o Invloed humanisme op nieuwe wetenschap (ontdekkingen, methoden).
 In het humanisme herontdekking teksten uit de Oudheid, soms inspiratie
voor de natuurwetenschappen.
 Ook al claimen wetenschappers uit de revolutie dat zij zich van het
humanisme afzetten, het humanisme heeft invloed op de revolutie gehad.


3: Kenmerken nieuwe wetenschap

Transformatie beeld universum
- Van geocentrisch naar heliocentrisch (van de aarde naar het heelal)