P&D - H4, Effectief lesgeven:
didactisch handelen
4.1 Een effectieve les
Bij een effectieve les maak je bewust de keuzes tussen didactische modellen
waardoor je een didactisch repertoire opbouwt, zodat je in kunt spelen op de
onderwijsbehoeften in de groep. Je maakt de keuze tussen leerinhouden, met drie
grote doelen van het basisonderwijs: kwalificatie, socialisatie en
persoonsvorming. Met een effectieve les leert elk kind iets, waarbij ze in de
zone van de naaste ontwikkeling komen.
Een effectieve les hangt volgens Marzano direct samen met de kwaliteit van de
leraar; de belangen:
- De didactische aanpak van de leraar is bepalend voor de leerresultaten.
- Het pedagogische handelen van de leraar en zijn klassenmanagement
vormen de basisstructuur en de basiszekerheid van waaruit geleerd kan
worden.
- Het sturing geven aan leerprocessen en het herontwerpen van je onderwijs
zorgen ervoor dat je pedagogisch-didactisch handelen past bij deze
specifieke groep kinderen.
Effectief lesgeven is ook kinderen eigenaar maken
van hun eigen leerproces. Zelf inzicht hebben in
wat je leert en waarom je dat leert zal niet alleen
tot een goede werkhouding, motivatie en
betrokkenheid leiden, het zal ook niet alleen tot
een hogere taalgerichtheid en een hogere
leeropbrengst leiden, maar eveneens tot
zelfbewuste kinderen.
4.2 Didactische modellen
Lesgeven begint bij de didactische driehoek= triadische driehoek: je hebt
iemand die zorgt voor het leren leren, iemand die leert en iets wat geleerd moet
worden. Je kunt hierbij drie perspectieven/uitgangspunten innemen; vanuit de
leerling (hoe helpt de leeromgeving mij in mijn leerproces?), vanuit de leraar (ik
richt de leeromgeving in om leerlingen uit te dagen tot leren) en het
uitgangspunt de leerstof (wat wil je dat de leerlingen kennen en kunnen?). als je
kennis hebt van verschillende didactische modellen en als je het lesonderwerp
wat je daarop baseert kunt combineren met diverse vormen van zelfstandig
werken, coöperatief leren en leiderschapsstijlen, ben je bezig met effectief
klassenmanagement. Vier verschillende didactische modellen:
1. Het didactische analysemodel
2. Het ADI-model
3. Het IGDI-model
4. Het schema leren en ontwerpen
, 4.2.1 Didactisch analysemodel
Het didactisch analysemodel van Van Gelder komt uit 1971, maar is nog steeds
bruikbaar. Als je het didactische proces gaat onderzoeken, zijn de vijf vragen
richtgevend:
1. Wat is de beginsituatie van de leerlingen?
2. Welke doelstellingen wil ik bereiken?
3. Welke onderwijsleersituatie heb ik nodig?
- De leerstof
- De werkvormen
- De leermiddelen
- De leerstrategieën
- De leeractiviteiten
1. Hoe wordt de les uitgevoerd?
2. Hoe wil ik de resultaten bepalen?
Ad1 beginsituatie
Je verdiept je in de groep vanuit drie terreinen:
1. De leerwereld of culturele, sociale en etnische achtergrond van kinderen
2. De interesses en belevingswereld van de kinderen
3. De ontwikkelingsfase van het kind en de leervorderingen met betrekking
tot het vakgebied
In een lesvoorbereiding schrijf je met betrekking tot punt 3 minimaal op:
- Wat een kind/groep weet of kan
- Wat een kind/groep nog niet weet of kan
- Welke informatie al is behandeld in de les
Ad2 doelstellingen
bij elke les stel je jezelf de vraag: wat wil ik dat de leerlingen aan het einde van
de les kennen en kunnen? We maken een onderscheid tussen kerndoelen en
tussendoelen en in productdoelen en procesdoelen. De kerndoelen zijn landelijk
vastgelegd voor de basisschool. Elk kerndoel is uitgewerkt in een leerlijn met
tussendoelen. In de leerlijn staat beschreven hoe in elke groep van de
basisschool aan het kerndoel kan worden gewerkt. Elke les die jij als leraar
ontwerpt en uitvoert, draagt bij aan het behalen van deze doelen voor het
langere termijn. Als je een les ontwerpt beschrijf je bij welke leerlijn de les hoort.
Het procesdoel is het doel waar je tijdens de les aan werkt, dit proces kan
verschillende lessen duren tot soms wel jaren. Het productdoel is het doel dat je
aan het einde van de les wilt hebben behaald (altijd concreet en meetbaar). Het
productdoel en het procesdoel vormen samen de lesdoelen van een les.
Ad3 Onderwijsleersituatie
Vanuit de beginsituatie van de groep en de doelstellingen die je voor ogen hebt,
ga je de onderwijsleersituatie inrichten. Je maakt daarbij keuzes in de leerstof, de
didactische werkvormen, de leeractiviteiten en zoekt daar passende leermiddelen
bij. Kinderen leren door leeractiviteiten uit te voeren als begrijpen, onthouden,
toepassen, luisteren, ontwerpen, onderzoeken en presenteren. De taxonomie van
didactisch handelen
4.1 Een effectieve les
Bij een effectieve les maak je bewust de keuzes tussen didactische modellen
waardoor je een didactisch repertoire opbouwt, zodat je in kunt spelen op de
onderwijsbehoeften in de groep. Je maakt de keuze tussen leerinhouden, met drie
grote doelen van het basisonderwijs: kwalificatie, socialisatie en
persoonsvorming. Met een effectieve les leert elk kind iets, waarbij ze in de
zone van de naaste ontwikkeling komen.
Een effectieve les hangt volgens Marzano direct samen met de kwaliteit van de
leraar; de belangen:
- De didactische aanpak van de leraar is bepalend voor de leerresultaten.
- Het pedagogische handelen van de leraar en zijn klassenmanagement
vormen de basisstructuur en de basiszekerheid van waaruit geleerd kan
worden.
- Het sturing geven aan leerprocessen en het herontwerpen van je onderwijs
zorgen ervoor dat je pedagogisch-didactisch handelen past bij deze
specifieke groep kinderen.
Effectief lesgeven is ook kinderen eigenaar maken
van hun eigen leerproces. Zelf inzicht hebben in
wat je leert en waarom je dat leert zal niet alleen
tot een goede werkhouding, motivatie en
betrokkenheid leiden, het zal ook niet alleen tot
een hogere taalgerichtheid en een hogere
leeropbrengst leiden, maar eveneens tot
zelfbewuste kinderen.
4.2 Didactische modellen
Lesgeven begint bij de didactische driehoek= triadische driehoek: je hebt
iemand die zorgt voor het leren leren, iemand die leert en iets wat geleerd moet
worden. Je kunt hierbij drie perspectieven/uitgangspunten innemen; vanuit de
leerling (hoe helpt de leeromgeving mij in mijn leerproces?), vanuit de leraar (ik
richt de leeromgeving in om leerlingen uit te dagen tot leren) en het
uitgangspunt de leerstof (wat wil je dat de leerlingen kennen en kunnen?). als je
kennis hebt van verschillende didactische modellen en als je het lesonderwerp
wat je daarop baseert kunt combineren met diverse vormen van zelfstandig
werken, coöperatief leren en leiderschapsstijlen, ben je bezig met effectief
klassenmanagement. Vier verschillende didactische modellen:
1. Het didactische analysemodel
2. Het ADI-model
3. Het IGDI-model
4. Het schema leren en ontwerpen
, 4.2.1 Didactisch analysemodel
Het didactisch analysemodel van Van Gelder komt uit 1971, maar is nog steeds
bruikbaar. Als je het didactische proces gaat onderzoeken, zijn de vijf vragen
richtgevend:
1. Wat is de beginsituatie van de leerlingen?
2. Welke doelstellingen wil ik bereiken?
3. Welke onderwijsleersituatie heb ik nodig?
- De leerstof
- De werkvormen
- De leermiddelen
- De leerstrategieën
- De leeractiviteiten
1. Hoe wordt de les uitgevoerd?
2. Hoe wil ik de resultaten bepalen?
Ad1 beginsituatie
Je verdiept je in de groep vanuit drie terreinen:
1. De leerwereld of culturele, sociale en etnische achtergrond van kinderen
2. De interesses en belevingswereld van de kinderen
3. De ontwikkelingsfase van het kind en de leervorderingen met betrekking
tot het vakgebied
In een lesvoorbereiding schrijf je met betrekking tot punt 3 minimaal op:
- Wat een kind/groep weet of kan
- Wat een kind/groep nog niet weet of kan
- Welke informatie al is behandeld in de les
Ad2 doelstellingen
bij elke les stel je jezelf de vraag: wat wil ik dat de leerlingen aan het einde van
de les kennen en kunnen? We maken een onderscheid tussen kerndoelen en
tussendoelen en in productdoelen en procesdoelen. De kerndoelen zijn landelijk
vastgelegd voor de basisschool. Elk kerndoel is uitgewerkt in een leerlijn met
tussendoelen. In de leerlijn staat beschreven hoe in elke groep van de
basisschool aan het kerndoel kan worden gewerkt. Elke les die jij als leraar
ontwerpt en uitvoert, draagt bij aan het behalen van deze doelen voor het
langere termijn. Als je een les ontwerpt beschrijf je bij welke leerlijn de les hoort.
Het procesdoel is het doel waar je tijdens de les aan werkt, dit proces kan
verschillende lessen duren tot soms wel jaren. Het productdoel is het doel dat je
aan het einde van de les wilt hebben behaald (altijd concreet en meetbaar). Het
productdoel en het procesdoel vormen samen de lesdoelen van een les.
Ad3 Onderwijsleersituatie
Vanuit de beginsituatie van de groep en de doelstellingen die je voor ogen hebt,
ga je de onderwijsleersituatie inrichten. Je maakt daarbij keuzes in de leerstof, de
didactische werkvormen, de leeractiviteiten en zoekt daar passende leermiddelen
bij. Kinderen leren door leeractiviteiten uit te voeren als begrijpen, onthouden,
toepassen, luisteren, ontwerpen, onderzoeken en presenteren. De taxonomie van
