Onderwijsbeleid: Structuren en
processen
Sharon Truong
Orhan Agirdag & Remmert Daas
Inhoud
................................................................................................................................................................2
1. Het onderwijsstelsel...........................................................................................................................2
Artikel 23 Grondwet in maatschappelijk perspectief..........................................................................2
Denominatie van de school, gezins- en schoolsamenstelling en onderwijsprestaties........................8
Hoorcollege 1: Onderwijsstelsel, basisactoren en dual bestel............................................................8
2. Kwaliteit van het onderwijs..............................................................................................................15
Wat is kwaliteit?...............................................................................................................................15
Goed onderwijs, functioneel of disfunctioneel? Over de school als oefenplaats voor volwassenheid
..........................................................................................................................................................21
Naar een nieuw onderwijsresultatenmodel primair onderwijs........................................................25
Hoorcollege 2: Kwaliteitsbeleid........................................................................................................25
3. Toetsbeleid.......................................................................................................................................32
Welke toetsgekte? Over de zin van, en de onzin rond, het gebruik van toetsen in het primair
onderwijs in Nederland....................................................................................................................32
High-Stakes Testing and Curricular Control: A Qualitative Metasynthesis........................................34
De overgang van het PO naar VO. Wie weet het beter? De docent of de centrale eindtoets?........36
Hoorcollege 3: Toetsbeleid...............................................................................................................39
4. Schoolbestuur...................................................................................................................................43
Van tweeluik naar driehoeken..........................................................................................................43
Versterking van interne checks and balances bij semipublieke organisaties....................................43
Verantwoording over goed bestuur in het funderend onderwijs.....................................................47
Een internationale vergelijking van de relatie tussen onderwijsbestuur en de kwaliteit van
onderwijs in het PO en VO................................................................................................................51
Hoorcollege 4 schoolbestuur, onderwijsgovernance of … het grote, boze onderwijsbobo´s college
..........................................................................................................................................................53
5. Achterstandenbeleid........................................................................................................................61
Leren in maatschappelijk betrokken onderwijs................................................................................61
Wat heeft het onderwijsachterstandenbeleid opgeleverd?.............................................................63
De Staat van het Onderwijs .............................................................................................................66
Hoorcollege 5: Onderwijsachterstandsbeleid...................................................................................70
, 6. Burgerschapsonderwijsbeleid...........................................................................................................74
Onderwijs in burgerschap: Wat kunnen scholen doen?...................................................................74
Domeinbeschrijving: burgerschap in het basisonderwijs..................................................................77
Benadering van beleid......................................................................................................................77
Tabel 1. Overzicht van benaderingen van beleid en hun kenmerken...............................................80
Hoorcollege 6: Burgerschapsonderwijsbeleid..................................................................................82
7. Hervormingen...................................................................................................................................90
Hoorcollege 7: Hervormingen & Commissie Dijselbloem.................................................................91
Tentamen 2018....................................................................................................................................98
Tentamen met antwoorden...............................................................................................................100
1. Het onderwijsstelsel
Artikel 23 Grondwet in maatschappelijk perspectief
Nieuwe richtingen aan de vrijheid van onderwijs
Ho 1. Verruim de interpretatie van artikel 23 om zijn waarde te behouden
Hoe past artikel 23 van de Grondwet in onze tijd? Het artikel stelt openbare en bijzondere scholen
aan elkaar gelijk en garandeert onderwijsvrijheid. De raad vindt dat het bijna honderd jaar
oude artikel nog steeds van grote waarde is. Het biedt ouders de mogelijkheid om onderwijs te
kiezen dat dicht bij hun eigen levensvisie ligt. Het creëert voorwaarden voor binding van individuen
aan hun onderwijs en aan gemeenschappelijke waarden. Wel moet artikel 23 ruimer worden
geïnterpreteerd om beter te passen in de moderne tijd. Nu kunnen bijzondere scholen alleen worden
gesticht op basis van een levensbeschouwelijke of religieuze oriëntatie, die bovendien zichtbaar
geworteld moet zijn in de samenleving. De raad vindt dat stichting ook mogelijk moet zijn op basis
van pedagogische visies en relatief nieuwe levensbeschouwelijke overtuigingen in ons land. Daarmee
komt het grondwetsartikel beter tegemoet aan de grote maatschappelijke verscheidenheid. Tevens
stelt de raad het recht van individuen op goed onderwijs voorop.
Aanbeveling 1: geef meer ruimte om scholen te stichten én stel scherpere eisen bij aanvang van de
bekostiging
Aanbeveling 2: verminder de bepalende rol van ‘richting’ in de onderwijswetgeving
processen
Sharon Truong
Orhan Agirdag & Remmert Daas
Inhoud
................................................................................................................................................................2
1. Het onderwijsstelsel...........................................................................................................................2
Artikel 23 Grondwet in maatschappelijk perspectief..........................................................................2
Denominatie van de school, gezins- en schoolsamenstelling en onderwijsprestaties........................8
Hoorcollege 1: Onderwijsstelsel, basisactoren en dual bestel............................................................8
2. Kwaliteit van het onderwijs..............................................................................................................15
Wat is kwaliteit?...............................................................................................................................15
Goed onderwijs, functioneel of disfunctioneel? Over de school als oefenplaats voor volwassenheid
..........................................................................................................................................................21
Naar een nieuw onderwijsresultatenmodel primair onderwijs........................................................25
Hoorcollege 2: Kwaliteitsbeleid........................................................................................................25
3. Toetsbeleid.......................................................................................................................................32
Welke toetsgekte? Over de zin van, en de onzin rond, het gebruik van toetsen in het primair
onderwijs in Nederland....................................................................................................................32
High-Stakes Testing and Curricular Control: A Qualitative Metasynthesis........................................34
De overgang van het PO naar VO. Wie weet het beter? De docent of de centrale eindtoets?........36
Hoorcollege 3: Toetsbeleid...............................................................................................................39
4. Schoolbestuur...................................................................................................................................43
Van tweeluik naar driehoeken..........................................................................................................43
Versterking van interne checks and balances bij semipublieke organisaties....................................43
Verantwoording over goed bestuur in het funderend onderwijs.....................................................47
Een internationale vergelijking van de relatie tussen onderwijsbestuur en de kwaliteit van
onderwijs in het PO en VO................................................................................................................51
Hoorcollege 4 schoolbestuur, onderwijsgovernance of … het grote, boze onderwijsbobo´s college
..........................................................................................................................................................53
5. Achterstandenbeleid........................................................................................................................61
Leren in maatschappelijk betrokken onderwijs................................................................................61
Wat heeft het onderwijsachterstandenbeleid opgeleverd?.............................................................63
De Staat van het Onderwijs .............................................................................................................66
Hoorcollege 5: Onderwijsachterstandsbeleid...................................................................................70
, 6. Burgerschapsonderwijsbeleid...........................................................................................................74
Onderwijs in burgerschap: Wat kunnen scholen doen?...................................................................74
Domeinbeschrijving: burgerschap in het basisonderwijs..................................................................77
Benadering van beleid......................................................................................................................77
Tabel 1. Overzicht van benaderingen van beleid en hun kenmerken...............................................80
Hoorcollege 6: Burgerschapsonderwijsbeleid..................................................................................82
7. Hervormingen...................................................................................................................................90
Hoorcollege 7: Hervormingen & Commissie Dijselbloem.................................................................91
Tentamen 2018....................................................................................................................................98
Tentamen met antwoorden...............................................................................................................100
1. Het onderwijsstelsel
Artikel 23 Grondwet in maatschappelijk perspectief
Nieuwe richtingen aan de vrijheid van onderwijs
Ho 1. Verruim de interpretatie van artikel 23 om zijn waarde te behouden
Hoe past artikel 23 van de Grondwet in onze tijd? Het artikel stelt openbare en bijzondere scholen
aan elkaar gelijk en garandeert onderwijsvrijheid. De raad vindt dat het bijna honderd jaar
oude artikel nog steeds van grote waarde is. Het biedt ouders de mogelijkheid om onderwijs te
kiezen dat dicht bij hun eigen levensvisie ligt. Het creëert voorwaarden voor binding van individuen
aan hun onderwijs en aan gemeenschappelijke waarden. Wel moet artikel 23 ruimer worden
geïnterpreteerd om beter te passen in de moderne tijd. Nu kunnen bijzondere scholen alleen worden
gesticht op basis van een levensbeschouwelijke of religieuze oriëntatie, die bovendien zichtbaar
geworteld moet zijn in de samenleving. De raad vindt dat stichting ook mogelijk moet zijn op basis
van pedagogische visies en relatief nieuwe levensbeschouwelijke overtuigingen in ons land. Daarmee
komt het grondwetsartikel beter tegemoet aan de grote maatschappelijke verscheidenheid. Tevens
stelt de raad het recht van individuen op goed onderwijs voorop.
Aanbeveling 1: geef meer ruimte om scholen te stichten én stel scherpere eisen bij aanvang van de
bekostiging
Aanbeveling 2: verminder de bepalende rol van ‘richting’ in de onderwijswetgeving
