KENNISTOETS 3.2 GP, MO (46041) LEERDOELEN
GEZONDHEIDSBEVORDERING EN PREVENTIE
Leg uit wat de preventieve taak is van de verpleegkundige bij zorgvragers met psychische
stoornissen.
Vroegsignalering: vroeg detectie: Gezondheidskundig-, gedrags- en omgevingsanalyse
Wat is het gezondheidsprobleem, wat is de relatie tussen het probleem en het gedrag, en
tussen het probleem en de omgeving. Welke sociaal-cognitieve determinanten bepalen de
intentie en het gedrag?
Bespreekbaar maken: voorlichting geven
Crisis/signaleringsplan maken
Een signaleringsplan = een methodiek die als doel heeft ervoor te zorgen dat het optreden van een
psychische crisis in de toekomst voorkomen wordt. Deze bestaat uit twee delen:
1. Een beschrijving van de vroege voortekenen van een crisis in afzonderlijke fasen;
2. Een beschrijving wat de cliënt, sociaal netwerk en groepsleiders het beste kunnen doen bij
zo’n dreigende crisis in de afzonderlijke fasen die aan een crisis voorafgaan.
Terminologie bij een signaleringsplan:
Vroege voortekenen = veranderingen in de beleving of het gedrag bij de cliënt die een naderende crisis
aankondigen.
Vroeg signalering = verwijst naar de inspanningen die verricht worden om de voortekenen van een
crisis in een zo vroeg mogelijk stadium te ontdekken.
Vroege interventies = de acties die bij de vroege voortekenen per fase ondernomen worden
Leg uit welke algemene barrières er zijn ten aanzien van gezondheidsbevordering in de GGZ.
- Onvoldoende kennis en ervaring van sommige beroepsgroepen bij vroeg detectie.
- Beperkte budgetten beschikbaar (te weinig van het gezondheidsbudget gaat naar voorlichting)
- Negatieve attitude tegenover geestelijke gezondheidsproblemen (stigma)
Verwoord de essentie van signaleringsplannen met behulp van een voorbeeld.
,Analyseer een psychisch gezondheidsprobleem (depressie) met behulp van het model van Lalonde.
Het model van Lalonde met toebehorende onderwerpen:
Bepaalde vatbaarheid.
Komt het meer voor in de Werk?
familie? SES en sociale omgeving
BRAVO
Zorg kunnen ontvangen Gezondheidsvaardigheden
therapie; via eerste lijn en kennis
verwezen
Intern milieu (Human Biology): endogene, persoonsgebonden gezondheidsdeterminant:
- Genetische factoren
- Verworven factoren
Extern milieu (environment): exogene gezondheidsdeterminant:
- Fysieke omgeving
- Maatschappelijke omgeving
Leefstijl, gedrag (lifestyle): de invloed van het gedrag op de gezondheid:
- Beweegredenen
- Daadwerkelijk gedrag
Medische zorg en preventie (Health care organization): gezondheidsvoorzieningen:
- Curatief
- Preventief
De onderlinge relatie tussen gezondheidsdeterminanten heeft sterk de aandacht, omdat deze relatie
belangrijk is voor preventie, gezondheidsbevordering en ziektepreventie.
Een voorbeeld is het gezondheidsprobleem depressie. Depressie heeft een relatie met de endogene
gezondheidsdeterminant persoonlijkheidskenmerken. Ook de exogene gezondheidsdeterminant
sociale omgeving speelt een rol, zoals gezinsproblemen, sociale relaties, sociale kwetsbaarheid,
(vroege) life events, werkbelasting en stress, sociaaleconomische status (SES) en
huishoudensamenstelling. Ten slotte speelt de exogene gezondheidsdeterminant fysieke omgeving
een rol, met milieufactoren zoals micro-organismen.
,Verwoord de aanknopingspunten voor gedragsverandering bij zorgvragers met een angststoornis.
Het geven van intentionele voorlichting veranderen van ongunstig gedrag dat de gezondheid
schaadt.
Welk gedrag is gerelateerd aan het ontstaan van angststoornissen?
- Beangstigende, stressvolle of vernederende gebeurtenissen maken het risico op een
angststoornis groter, onveilige opvoeding, verwaarlozing of mishandeling, kan het risico op een
angststoornis groter maken. Mensen die zich langer dan een maand ernstig zorgen maken, krijgen
sneller een gegeneraliseerde angststoornis.
Waar bestaat gezondheidsbevordering uit?
- Gezondheidsvoorlichting, aanbieden van (zorg-) voorzieningen en wet- en regelgeving.
Vaak zijn mensen bang voor een volgende aanval. Je wordt bijvoorbeeld bang voor je eigen reactie,
zoals blozen, zweten of trillen. Dat heet ook wel bloosangst, trilangst of zweetangst. Dit komt vooral
voor bij een sociale fobie.
Als de eisen van je ouders of uit je omgeving tijdens je puberteit toenemen, kunnen normale angsten
uitgroeien tot een sociale fobie.
Bepaalde stoffen in de hersenen spelen waarschijnlijk een rol bij het ontstaan van een
gegeneraliseerde angststoornis.
Tijdens een behandeling word je blootgesteld aan hetgeen waar je angstig voor bent om te ervaren
dat je er niet bang voor hoeft te zijn Exposure in vivo.
Licht de rol van de verpleegkundige toe bij secundaire en tertiaire preventie bij zorgvragers met
angststoornissen.
Gezondheidsbevordering en gezondheidsvoorlichting (intentioneel of faciliterend)
Doel intentionele gezondheidsvoorlichting: verandering van ongunstig gedrag dat de gezondheid
schaadt in een leefstijl die de gezondheid ondersteunt.
Doel faciliterende gezondheidsvoorlichting: kennisoverdracht- en vermeerdering.
Primaire preventie Gericht op voorkomen (bij gezonde mensen)
Secundaire preventie Vroegtijdig signaleren (bijv. screenings) bij risicogroepen
Tertiaire preventie Kwaliteit van leven verbeteren en voorkomen van erger bij mensen die al
wel gediagnosticeerd zijn met een aandoening.
De mate van risico op ziekte:
Universele preventie Algemene bevolking of een deel daarvan dat niet geïdentificeerd wordt aan
de hand van een specifiek risico.
Selectieve preventie Mensen met verhoogd risico op het ontwikkelen van een psychische stoornis
(zonder dat die personen al symptomen hebben).
Geïndiceerde preventie Individuen die niet voldoen aan de diagnostische criteria voor een
psychische stoornis, maar die al wel beperkte symptomen hebben voorafgaand aan de stoornis.
Zorggerichte preventie is gericht op mensen die een psychische aandoening hebben volgens de
DSM 5 criteria. Doelen zijn het voorkomen van een terugval, herhaling en co morbiditeit.
, Wat betekent dit voor jou als verpleegkundige?
Binnen de verpleegkundige beroepsuitoefening ligt het accent op intentionele
gezondheidsvoorlichting. Verpleegkundigen coachen patiënten in het doelgericht veranderen van
hun leefstijl en van ongunstig en/of de gezondheid schadend gedrag. Verpleegkundigen richten zich
op het optimaliseren van leefstijl & gedrag van de patiënt, zodat zijn gezondheid wordt bevorderd.
Het doel is vaak een langdurige gedragsverandering. Verpleegkundigen doen ook aan faciliterende
voorlichting. Het verstrekken van informatie met als doel het vergroten van de kennis van de patiënt
is op zichzelf onvoldoende voor gedragsverandering. Faciliterende voorlichting zou binnen de
verpleegkundige beroepsuitoefening eigenlijk alleen ter ondersteuning van de intentionele
gezondheidsvoorlichting moeten worden gebruikt.
Verwachtingen van de professional
Als je een patiënt behandelt, verwacht je als professional dat hij je adviezen en aanbevelingen
overneemt en uitvoert. Als je (meestal vrij snel) ziet dat dit niet gebeurt, heb je als professional veelal
de neiging je adviezen en aanbevelingen te herhalen. Je legt de patiënt nog eens uit hoe het zit, geeft
medische informatie en bent erop gericht de patiënt te overtuigen dat het belangrijk is dat hij je
adviezen en aanbevelingen overneemt en uitvoert. De veronderstelling is veelal dat de patiënt de
informatie de eerste keer niet goed heeft begrepen of de informatie is vergeten. Op basis van
evidence weten we echter dat kennis zelden leidt tot gedragsverandering. We weten ook dat kennis
maar voor een zeer selecte groep patiënten leidt tot duurzame gedragsverandering (gedragsbehoud
op de lange termijn). Belangrijk is de zorgvrager te motiveren; achterhaal wat iemand
beweegt/motiveer en stimuleer dit.
Intervention mapping gebruiken
1. Zelfmanagement en haalbare doelen
Het formuleren van haalbare doelen en het bediscussiëren van de mogelijkheden voor het
verbeteren van zelfmanagement gedrag zijn effectieve elementen voor het veranderen van het
zelfmanagementgedrag van een patiënt (Evers et al. 2002).
Leg uit aan de hand van een casus in welke fase van het stages of change model een zorgvrager
met een psychiatrische stoornis zich bevindt.
1. Precontemplatie: geen gedragsverandering overwegen
2. Contemplatie: gedragsverandering overwegen op de lange termijn
3. Preparatie: gedragsverandering overwegen op de korte termijn
4. Actie: gedragsverandering starten
5. Consolidatie: gedragsverandering geruime tijd gecontinueerd
Hierbij horen terugvallen; waarmee wordt geleerd om te gaan.
Verwoord de verpleegkundige begeleidingsaspecten bij elke fase van het stages of change model.
1. Precontemplatie (voorbeschouwing)
Doel van begeleiding:
- Bevorder het openstaan voor informatie
GEZONDHEIDSBEVORDERING EN PREVENTIE
Leg uit wat de preventieve taak is van de verpleegkundige bij zorgvragers met psychische
stoornissen.
Vroegsignalering: vroeg detectie: Gezondheidskundig-, gedrags- en omgevingsanalyse
Wat is het gezondheidsprobleem, wat is de relatie tussen het probleem en het gedrag, en
tussen het probleem en de omgeving. Welke sociaal-cognitieve determinanten bepalen de
intentie en het gedrag?
Bespreekbaar maken: voorlichting geven
Crisis/signaleringsplan maken
Een signaleringsplan = een methodiek die als doel heeft ervoor te zorgen dat het optreden van een
psychische crisis in de toekomst voorkomen wordt. Deze bestaat uit twee delen:
1. Een beschrijving van de vroege voortekenen van een crisis in afzonderlijke fasen;
2. Een beschrijving wat de cliënt, sociaal netwerk en groepsleiders het beste kunnen doen bij
zo’n dreigende crisis in de afzonderlijke fasen die aan een crisis voorafgaan.
Terminologie bij een signaleringsplan:
Vroege voortekenen = veranderingen in de beleving of het gedrag bij de cliënt die een naderende crisis
aankondigen.
Vroeg signalering = verwijst naar de inspanningen die verricht worden om de voortekenen van een
crisis in een zo vroeg mogelijk stadium te ontdekken.
Vroege interventies = de acties die bij de vroege voortekenen per fase ondernomen worden
Leg uit welke algemene barrières er zijn ten aanzien van gezondheidsbevordering in de GGZ.
- Onvoldoende kennis en ervaring van sommige beroepsgroepen bij vroeg detectie.
- Beperkte budgetten beschikbaar (te weinig van het gezondheidsbudget gaat naar voorlichting)
- Negatieve attitude tegenover geestelijke gezondheidsproblemen (stigma)
Verwoord de essentie van signaleringsplannen met behulp van een voorbeeld.
,Analyseer een psychisch gezondheidsprobleem (depressie) met behulp van het model van Lalonde.
Het model van Lalonde met toebehorende onderwerpen:
Bepaalde vatbaarheid.
Komt het meer voor in de Werk?
familie? SES en sociale omgeving
BRAVO
Zorg kunnen ontvangen Gezondheidsvaardigheden
therapie; via eerste lijn en kennis
verwezen
Intern milieu (Human Biology): endogene, persoonsgebonden gezondheidsdeterminant:
- Genetische factoren
- Verworven factoren
Extern milieu (environment): exogene gezondheidsdeterminant:
- Fysieke omgeving
- Maatschappelijke omgeving
Leefstijl, gedrag (lifestyle): de invloed van het gedrag op de gezondheid:
- Beweegredenen
- Daadwerkelijk gedrag
Medische zorg en preventie (Health care organization): gezondheidsvoorzieningen:
- Curatief
- Preventief
De onderlinge relatie tussen gezondheidsdeterminanten heeft sterk de aandacht, omdat deze relatie
belangrijk is voor preventie, gezondheidsbevordering en ziektepreventie.
Een voorbeeld is het gezondheidsprobleem depressie. Depressie heeft een relatie met de endogene
gezondheidsdeterminant persoonlijkheidskenmerken. Ook de exogene gezondheidsdeterminant
sociale omgeving speelt een rol, zoals gezinsproblemen, sociale relaties, sociale kwetsbaarheid,
(vroege) life events, werkbelasting en stress, sociaaleconomische status (SES) en
huishoudensamenstelling. Ten slotte speelt de exogene gezondheidsdeterminant fysieke omgeving
een rol, met milieufactoren zoals micro-organismen.
,Verwoord de aanknopingspunten voor gedragsverandering bij zorgvragers met een angststoornis.
Het geven van intentionele voorlichting veranderen van ongunstig gedrag dat de gezondheid
schaadt.
Welk gedrag is gerelateerd aan het ontstaan van angststoornissen?
- Beangstigende, stressvolle of vernederende gebeurtenissen maken het risico op een
angststoornis groter, onveilige opvoeding, verwaarlozing of mishandeling, kan het risico op een
angststoornis groter maken. Mensen die zich langer dan een maand ernstig zorgen maken, krijgen
sneller een gegeneraliseerde angststoornis.
Waar bestaat gezondheidsbevordering uit?
- Gezondheidsvoorlichting, aanbieden van (zorg-) voorzieningen en wet- en regelgeving.
Vaak zijn mensen bang voor een volgende aanval. Je wordt bijvoorbeeld bang voor je eigen reactie,
zoals blozen, zweten of trillen. Dat heet ook wel bloosangst, trilangst of zweetangst. Dit komt vooral
voor bij een sociale fobie.
Als de eisen van je ouders of uit je omgeving tijdens je puberteit toenemen, kunnen normale angsten
uitgroeien tot een sociale fobie.
Bepaalde stoffen in de hersenen spelen waarschijnlijk een rol bij het ontstaan van een
gegeneraliseerde angststoornis.
Tijdens een behandeling word je blootgesteld aan hetgeen waar je angstig voor bent om te ervaren
dat je er niet bang voor hoeft te zijn Exposure in vivo.
Licht de rol van de verpleegkundige toe bij secundaire en tertiaire preventie bij zorgvragers met
angststoornissen.
Gezondheidsbevordering en gezondheidsvoorlichting (intentioneel of faciliterend)
Doel intentionele gezondheidsvoorlichting: verandering van ongunstig gedrag dat de gezondheid
schaadt in een leefstijl die de gezondheid ondersteunt.
Doel faciliterende gezondheidsvoorlichting: kennisoverdracht- en vermeerdering.
Primaire preventie Gericht op voorkomen (bij gezonde mensen)
Secundaire preventie Vroegtijdig signaleren (bijv. screenings) bij risicogroepen
Tertiaire preventie Kwaliteit van leven verbeteren en voorkomen van erger bij mensen die al
wel gediagnosticeerd zijn met een aandoening.
De mate van risico op ziekte:
Universele preventie Algemene bevolking of een deel daarvan dat niet geïdentificeerd wordt aan
de hand van een specifiek risico.
Selectieve preventie Mensen met verhoogd risico op het ontwikkelen van een psychische stoornis
(zonder dat die personen al symptomen hebben).
Geïndiceerde preventie Individuen die niet voldoen aan de diagnostische criteria voor een
psychische stoornis, maar die al wel beperkte symptomen hebben voorafgaand aan de stoornis.
Zorggerichte preventie is gericht op mensen die een psychische aandoening hebben volgens de
DSM 5 criteria. Doelen zijn het voorkomen van een terugval, herhaling en co morbiditeit.
, Wat betekent dit voor jou als verpleegkundige?
Binnen de verpleegkundige beroepsuitoefening ligt het accent op intentionele
gezondheidsvoorlichting. Verpleegkundigen coachen patiënten in het doelgericht veranderen van
hun leefstijl en van ongunstig en/of de gezondheid schadend gedrag. Verpleegkundigen richten zich
op het optimaliseren van leefstijl & gedrag van de patiënt, zodat zijn gezondheid wordt bevorderd.
Het doel is vaak een langdurige gedragsverandering. Verpleegkundigen doen ook aan faciliterende
voorlichting. Het verstrekken van informatie met als doel het vergroten van de kennis van de patiënt
is op zichzelf onvoldoende voor gedragsverandering. Faciliterende voorlichting zou binnen de
verpleegkundige beroepsuitoefening eigenlijk alleen ter ondersteuning van de intentionele
gezondheidsvoorlichting moeten worden gebruikt.
Verwachtingen van de professional
Als je een patiënt behandelt, verwacht je als professional dat hij je adviezen en aanbevelingen
overneemt en uitvoert. Als je (meestal vrij snel) ziet dat dit niet gebeurt, heb je als professional veelal
de neiging je adviezen en aanbevelingen te herhalen. Je legt de patiënt nog eens uit hoe het zit, geeft
medische informatie en bent erop gericht de patiënt te overtuigen dat het belangrijk is dat hij je
adviezen en aanbevelingen overneemt en uitvoert. De veronderstelling is veelal dat de patiënt de
informatie de eerste keer niet goed heeft begrepen of de informatie is vergeten. Op basis van
evidence weten we echter dat kennis zelden leidt tot gedragsverandering. We weten ook dat kennis
maar voor een zeer selecte groep patiënten leidt tot duurzame gedragsverandering (gedragsbehoud
op de lange termijn). Belangrijk is de zorgvrager te motiveren; achterhaal wat iemand
beweegt/motiveer en stimuleer dit.
Intervention mapping gebruiken
1. Zelfmanagement en haalbare doelen
Het formuleren van haalbare doelen en het bediscussiëren van de mogelijkheden voor het
verbeteren van zelfmanagement gedrag zijn effectieve elementen voor het veranderen van het
zelfmanagementgedrag van een patiënt (Evers et al. 2002).
Leg uit aan de hand van een casus in welke fase van het stages of change model een zorgvrager
met een psychiatrische stoornis zich bevindt.
1. Precontemplatie: geen gedragsverandering overwegen
2. Contemplatie: gedragsverandering overwegen op de lange termijn
3. Preparatie: gedragsverandering overwegen op de korte termijn
4. Actie: gedragsverandering starten
5. Consolidatie: gedragsverandering geruime tijd gecontinueerd
Hierbij horen terugvallen; waarmee wordt geleerd om te gaan.
Verwoord de verpleegkundige begeleidingsaspecten bij elke fase van het stages of change model.
1. Precontemplatie (voorbeschouwing)
Doel van begeleiding:
- Bevorder het openstaan voor informatie
