Het effect van sanctiezwaarte en procedurele rechtvaardigheid op regelnaleving
Naam student:
Studentnummer:
Cursusnaam en -code: Onderzoekspracticum psychologisch experiment (S05271)
Begeleider:
Examinator: dhr.dr. D. Hoek, dhr. dr. R. Pat-El
Inleverdatum:
, Samenvatting
In dit artikel werd onderzocht of de zwaarte van een sanctie invloed had op het naleven van
regels die door een autoriteit waren opgesteld. Tevens werd daarbij onderzocht of de
procedurele rechtvaardigheid waarmee een autoriteit deze regels oplegde van invloed was op
de regelnaleving en of het dreigen met hoge sancties effectiever was bij een rechtvaardige
autoriteit. Het onderzoek werd uitgevoerd met behulp van een scenario-experiment waarbij
zowel sanctiezwaarte (mild, zwaar) als procedurele rechtvaardigheid (rechtvaardig,
onrechtvaardig) werden gemanipuleerd. Door beide niveaus van zowel sanctiezwaarte als
rechtvaardigheid van de regel te combineren met elkaar, bekomen we een 2x2 factoriëel
design (2x2 ANOVA) waarbij vier groepen met elkaar kunnen vergeleken worden (X1: milde
straf-rechtvaardig, X2: zware straf-rechtvaardig, X3: milde straf-onrechtvaardig, X4: zware
straf-onrechtvaardig). Tevens werd het mogelijke effect van de ‘sociale norm’ bekeken op
deze regelnaleving. Dit onderzoek geeft aan dat er een duidelijk effect is van de
sanctiezwaarte, maar niet van de procedurele rechtvaardigheid. Verder tonen we aan dat een
strengere straf het meeste effect heeft enkel als deze rechtvaardig wordt doorgevoerd. In
conclusie kunnen we stellen dat dus een strenge straf zijn effect niet mist in vergelijking met
een milde straf en kan aangestuurd worden via de procedurele rechtvaardigheid.
We zagen echter geen effect van de ‘sociale norm’ op de regelnaleving.
, Het effect van sanctiezwaarte en procedurele rechtvaardigheid op regelnaleving
In een gezonde samenleving is het belangrijk dat de meeste mensen zich grotendeels
en vrijwillig aan de regels houden die door de autoriteiten worden opgesteld. Om
regelnaleving te stimuleren gebruiken autoriteiten vaak een vorm van afschrikking, dat wil
zeggen dat er een redelijke kans is dat iemand wordt gepakt die de regel overtreedt en dat er
vervolgens een sanctie wordt opgelegd. Het idee achter deze instrumentele visie van gedrag
(Allingham & Sandmo, 1972; Becker, 1968; Nagin, 1998) is dat mensen een rationele
afweging maken waarbij ze de nadelen van een straf afwegen tegen de eventuele voordelen
van regelovertreding. Vanuit deze visie zou het verzwaren van een sanctie voor het overtreden
van een bepaalde regel moeten leiden tot het beter naleven van deze regel. Echter, uit veel
studies blijkt dat het verhogen van straffen nauwelijks leidt tot meer regelnaleving
(bijvoorbeeld Fisher, Wartwick, & Mark, 1992; Nagin & Paternoster, 1993; Williams &
Hawkins, 1986).
De instrumentele visie op regelnaleving is duidelijk te beperkt en een belangrijke
vraag is onder welke condities het verhogen van straffen wel leidt tot betere regelnaleving.
Vanuit de sociale psychologie zijn andere inzichten over regelnaleving naar voren gekomen.
Zo blijkt dat gedrag grotendeels gestuurd wordt door de normen die men hanteert (Wenzel,
2004). Verder blijkt het vertrouwen dat men heeft in de autoriteit van invloed te zijn op de
bereidheid om regelconform gedrag te tonen (De Cremer & Tyler, 2007; Mulder, Verboon, &
De Cremer, 2009). Tyler (2006) laat zien dat regelnaleving hoog is als een autoriteit als
legitiem wordt gezien, hetgeen inhoudt dat het publiek niet alleen vindt dat ze de wettelijke
maar ook de morele leiding heeft. Een aantal studies heeft de positieve effecten van een als
legitiem ervaren autoriteit beschreven, zoals in het geval van het vrijwillig betalen van
belastingen (Kirchler, Hoelz, & Wahl, 2008) en bij het samenwerken met de politie (Murphy,
Naam student:
Studentnummer:
Cursusnaam en -code: Onderzoekspracticum psychologisch experiment (S05271)
Begeleider:
Examinator: dhr.dr. D. Hoek, dhr. dr. R. Pat-El
Inleverdatum:
, Samenvatting
In dit artikel werd onderzocht of de zwaarte van een sanctie invloed had op het naleven van
regels die door een autoriteit waren opgesteld. Tevens werd daarbij onderzocht of de
procedurele rechtvaardigheid waarmee een autoriteit deze regels oplegde van invloed was op
de regelnaleving en of het dreigen met hoge sancties effectiever was bij een rechtvaardige
autoriteit. Het onderzoek werd uitgevoerd met behulp van een scenario-experiment waarbij
zowel sanctiezwaarte (mild, zwaar) als procedurele rechtvaardigheid (rechtvaardig,
onrechtvaardig) werden gemanipuleerd. Door beide niveaus van zowel sanctiezwaarte als
rechtvaardigheid van de regel te combineren met elkaar, bekomen we een 2x2 factoriëel
design (2x2 ANOVA) waarbij vier groepen met elkaar kunnen vergeleken worden (X1: milde
straf-rechtvaardig, X2: zware straf-rechtvaardig, X3: milde straf-onrechtvaardig, X4: zware
straf-onrechtvaardig). Tevens werd het mogelijke effect van de ‘sociale norm’ bekeken op
deze regelnaleving. Dit onderzoek geeft aan dat er een duidelijk effect is van de
sanctiezwaarte, maar niet van de procedurele rechtvaardigheid. Verder tonen we aan dat een
strengere straf het meeste effect heeft enkel als deze rechtvaardig wordt doorgevoerd. In
conclusie kunnen we stellen dat dus een strenge straf zijn effect niet mist in vergelijking met
een milde straf en kan aangestuurd worden via de procedurele rechtvaardigheid.
We zagen echter geen effect van de ‘sociale norm’ op de regelnaleving.
, Het effect van sanctiezwaarte en procedurele rechtvaardigheid op regelnaleving
In een gezonde samenleving is het belangrijk dat de meeste mensen zich grotendeels
en vrijwillig aan de regels houden die door de autoriteiten worden opgesteld. Om
regelnaleving te stimuleren gebruiken autoriteiten vaak een vorm van afschrikking, dat wil
zeggen dat er een redelijke kans is dat iemand wordt gepakt die de regel overtreedt en dat er
vervolgens een sanctie wordt opgelegd. Het idee achter deze instrumentele visie van gedrag
(Allingham & Sandmo, 1972; Becker, 1968; Nagin, 1998) is dat mensen een rationele
afweging maken waarbij ze de nadelen van een straf afwegen tegen de eventuele voordelen
van regelovertreding. Vanuit deze visie zou het verzwaren van een sanctie voor het overtreden
van een bepaalde regel moeten leiden tot het beter naleven van deze regel. Echter, uit veel
studies blijkt dat het verhogen van straffen nauwelijks leidt tot meer regelnaleving
(bijvoorbeeld Fisher, Wartwick, & Mark, 1992; Nagin & Paternoster, 1993; Williams &
Hawkins, 1986).
De instrumentele visie op regelnaleving is duidelijk te beperkt en een belangrijke
vraag is onder welke condities het verhogen van straffen wel leidt tot betere regelnaleving.
Vanuit de sociale psychologie zijn andere inzichten over regelnaleving naar voren gekomen.
Zo blijkt dat gedrag grotendeels gestuurd wordt door de normen die men hanteert (Wenzel,
2004). Verder blijkt het vertrouwen dat men heeft in de autoriteit van invloed te zijn op de
bereidheid om regelconform gedrag te tonen (De Cremer & Tyler, 2007; Mulder, Verboon, &
De Cremer, 2009). Tyler (2006) laat zien dat regelnaleving hoog is als een autoriteit als
legitiem wordt gezien, hetgeen inhoudt dat het publiek niet alleen vindt dat ze de wettelijke
maar ook de morele leiding heeft. Een aantal studies heeft de positieve effecten van een als
legitiem ervaren autoriteit beschreven, zoals in het geval van het vrijwillig betalen van
belastingen (Kirchler, Hoelz, & Wahl, 2008) en bij het samenwerken met de politie (Murphy,
