Seneca
maatschappijwetenschappen
VWO - LESBOEK DEEL 3
Hoofdstuk 12 Politiek
Paragraaf 12.1 Context: Prinsjesdag
Prinsjesdag is een politieke institutie in Nederland. Er gelden namelijk allerlei regels over het gedrag
van actoren bij Prinsjesdag. Een langdurig proces van staatsvorming heeft er onder andere toe geleid
dat ons staatshoofd de Troonrede voorleest, waarna de politici er op reageren. Van tevoren wordt er
overlegd door de regering, de werkgeversorganisaties en de vakbonden van werknemers. Wat past
bij het poldermodel, wat ook een politieke institutie is.
Staatsvorming: de institutionalisering van politieke macht tot een staat.
Poldermodel: de Nederlandse variant van het consensus- of harmoniemodel. Conflicten behoren
opgelost te worden door compromissen te sluiten in onderhandelingen.
De Algemene Beschouwingen, die de dag na Prinsjesdag beginnen, zijn ook een politieke institutie. In
de Tweede Kamer debatteren politici bij die beschouwingen over de plannen van het kabinet.
Politieke partijen hebben niet evenveel macht, dat is afhankelijk van het aantal zetels van een partij.
Hoe meer zetels, hoe meer macht. In dit geval zijn de zetels een machtsbron/hulpbron om de doelen
te bereiken. Een andere politieke institutie is het nodig hebben van een meerderheid om je plannen
te bereiken.
Macht: het vermogen om hulpbronnen in te zetten om bepaalde doelstellingen te bereiken en de
handelingsmogelijkheden van anderen te beperken of te vergroten.
Als politieke partijen debatteren, doen ze dat vanuit hun overtuiging, hun idee over hoe de ideale
samenleving er uitziet. Hier past het kernconcept ideologie bij. Elke politieke partij heeft andere
ideeën over de meest wenselijke maatschappelijke en politieke verhoudingen.
Ideologie: een samenhangend geheel van beginselen en denkbeelden, meestal uitmondend in
ideeën over de meest wenselijke maatschappelijke en politieke verhoudingen.
Cultuur
Dat geldt ook voor jezelf. De idealen en ideeën heb en krijg je tijdens het proces van politieke
socialisatie. Het verschil met gewone socialisatie is dat het bij de politieke socialisatie om wat
normaal gevonden wordt bij besluitvorming, het gaat om de politieke cultuur.
Socialisatie: het proces van overdracht en verwerving van de cultuur van de groep(en) en de
samenleving waar mensen toe behoren. Het proces bestaat uit opvoeding, opleiding en andere
vormen van omgang met anderen.
Cultuur: het geheel van voorstellingen, uitdrukkingsvormen, opvattingen, waarden en normen die
mensen als lid van een groep of samenleving hebben verworven.
De cultuurdimensies van Hofstede helpen om duidelijk te maken hoe verschillende culturen van
elkaar verschillen.
Grote machtsafstand vs kleine machtsafstand
Individualistisch vs collectivistisch
Lage onzekerheidsvermijding vs hoge onzekerheidsvermijding
Langetermijngerichtheid vs kortetermijngerichtheid
, Masculien vs feminien
Culturen zijn tijd- en plaatsgebonden en kunnen dus veranderen. Naast een dominante cultuur zijn er
ook vaak subculturen te onderscheiden. Deze wijken deels af van de dominante cultuur.
Socialisatie
Door socialisatie maakt iemand zich de cultuur van de samenleving eigen. Op den duur
internaliseren mensen de waarden, normen, opvattingen en gedragingen. We noemen het aanleren
en verwerven van de cultuur waarin men geboren wordt enculturatie. Daarnaast is er ook
acculturatie mogelijk.
Acculturatie: het aanleren en verwerven van een andere cultuur of elementen daaruit, dan die
waarin iemand is opgegroeid.
Socialisatie is niet alleen het proces van aanpassing van het individu aan de cultuur van de
samenleving maar ook een proces van cultuurverwerving waarbij iemand zijn eigen persoonlijkheid
ontwikkelt.
Socialisatieprocessen verschillen per sociaal milieu waarin iemand opgroeit, dat komt omdat de ene
sociale klasse meer economisch, sociaal en/of cultuur kapitaal heeft dan de andere klasse.
Politieke socialisatie
De sociale omgeving waarin iemand opgroeit, heeft ook invloed op de opvattingen die iemand door
politieke socialisatie ontwikkelt over de maatschappij en de politiek. Eén van de factoren die
bijdraagt aan politieke socialisatie van burgers, is het politieke systeem. In het politiek systeem
worden waarden en normen overgedragen, zoals compromissen sluiten en samenwerking.
Politieke socialisatie: het proces van overdacht en verwerving van de politieke cultuur van de
groep(en) en de samenleving waar mensen toe behoren. Het proces bestaat uit opvoeding, opleiding
en andere vormen van omgang met anderen.
Paradigma’s over (politieke socialisatie)
Functionalisme-paradigma: voorbestaan van de (politieke) cultuur wordt bestudeerd. Voor
de samenleving als geheel en voor het politieke systeem is de (politieke) socialisatie het
middel om de (politieke) cultuur over te dragen en steeds weer te laten voortbestaan.
Conflict-paradigma: nadruk op hoe (politieke) socialisatie betekenis geeft aan de sociale
ongelijkheid in de samenleving. Het gaat over de ongelijke verdeling van maatschappelijke
posities in de samenleving en over de ongelijke deelname aan politieke besluitvorming.
Sociaalconstructivisme-paradigma: vooral vanuit het individu geredeneerd. In het proces
van kennisoverdracht en betekenisconstructie doen mensen allerlei ervaringen op en
bouwen een identiteit op die aan de mensen een beeld geeft wie zij zijn.
Rationele-actor-paradigma: geen onderzoek volgens het boek.
Stabiliteit politieke systemen
Als een politiek regime geaccepteerd wordt door de bevolking, noemen we dat een legitiem politiek
systeem. Het politieke regime heeft het geweldsmonopolie.
De legitimiteit van het politiek systeem versterkt natuurlijk de politieke bindingen van burgers met
dat systeem. Het omgekeerde is ook waar: doordat burgers politieke bindingen hebben met het
politieke systeem krijgt dat systeem legitimiteit. De democratische spelregels worden in Nederland
door de meeste kiezers geaccepteerd juist omdat het zo makkelijk is een nieuwe politieke partij op te
richten die representatief is voor het deel van de kiezers dat ontevreden is met de andere partijen.
Hetzelfde geldt voor de legitimiteit van de democratische rechtstaat. Daalt het vertrouwen in de
rechtspraak dan gaat dat ten kosten van de bindingen van de burgers met de democratische
rechtstaat en de legitimiteit van de rechtspraak.
Democratie
maatschappijwetenschappen
VWO - LESBOEK DEEL 3
Hoofdstuk 12 Politiek
Paragraaf 12.1 Context: Prinsjesdag
Prinsjesdag is een politieke institutie in Nederland. Er gelden namelijk allerlei regels over het gedrag
van actoren bij Prinsjesdag. Een langdurig proces van staatsvorming heeft er onder andere toe geleid
dat ons staatshoofd de Troonrede voorleest, waarna de politici er op reageren. Van tevoren wordt er
overlegd door de regering, de werkgeversorganisaties en de vakbonden van werknemers. Wat past
bij het poldermodel, wat ook een politieke institutie is.
Staatsvorming: de institutionalisering van politieke macht tot een staat.
Poldermodel: de Nederlandse variant van het consensus- of harmoniemodel. Conflicten behoren
opgelost te worden door compromissen te sluiten in onderhandelingen.
De Algemene Beschouwingen, die de dag na Prinsjesdag beginnen, zijn ook een politieke institutie. In
de Tweede Kamer debatteren politici bij die beschouwingen over de plannen van het kabinet.
Politieke partijen hebben niet evenveel macht, dat is afhankelijk van het aantal zetels van een partij.
Hoe meer zetels, hoe meer macht. In dit geval zijn de zetels een machtsbron/hulpbron om de doelen
te bereiken. Een andere politieke institutie is het nodig hebben van een meerderheid om je plannen
te bereiken.
Macht: het vermogen om hulpbronnen in te zetten om bepaalde doelstellingen te bereiken en de
handelingsmogelijkheden van anderen te beperken of te vergroten.
Als politieke partijen debatteren, doen ze dat vanuit hun overtuiging, hun idee over hoe de ideale
samenleving er uitziet. Hier past het kernconcept ideologie bij. Elke politieke partij heeft andere
ideeën over de meest wenselijke maatschappelijke en politieke verhoudingen.
Ideologie: een samenhangend geheel van beginselen en denkbeelden, meestal uitmondend in
ideeën over de meest wenselijke maatschappelijke en politieke verhoudingen.
Cultuur
Dat geldt ook voor jezelf. De idealen en ideeën heb en krijg je tijdens het proces van politieke
socialisatie. Het verschil met gewone socialisatie is dat het bij de politieke socialisatie om wat
normaal gevonden wordt bij besluitvorming, het gaat om de politieke cultuur.
Socialisatie: het proces van overdracht en verwerving van de cultuur van de groep(en) en de
samenleving waar mensen toe behoren. Het proces bestaat uit opvoeding, opleiding en andere
vormen van omgang met anderen.
Cultuur: het geheel van voorstellingen, uitdrukkingsvormen, opvattingen, waarden en normen die
mensen als lid van een groep of samenleving hebben verworven.
De cultuurdimensies van Hofstede helpen om duidelijk te maken hoe verschillende culturen van
elkaar verschillen.
Grote machtsafstand vs kleine machtsafstand
Individualistisch vs collectivistisch
Lage onzekerheidsvermijding vs hoge onzekerheidsvermijding
Langetermijngerichtheid vs kortetermijngerichtheid
, Masculien vs feminien
Culturen zijn tijd- en plaatsgebonden en kunnen dus veranderen. Naast een dominante cultuur zijn er
ook vaak subculturen te onderscheiden. Deze wijken deels af van de dominante cultuur.
Socialisatie
Door socialisatie maakt iemand zich de cultuur van de samenleving eigen. Op den duur
internaliseren mensen de waarden, normen, opvattingen en gedragingen. We noemen het aanleren
en verwerven van de cultuur waarin men geboren wordt enculturatie. Daarnaast is er ook
acculturatie mogelijk.
Acculturatie: het aanleren en verwerven van een andere cultuur of elementen daaruit, dan die
waarin iemand is opgegroeid.
Socialisatie is niet alleen het proces van aanpassing van het individu aan de cultuur van de
samenleving maar ook een proces van cultuurverwerving waarbij iemand zijn eigen persoonlijkheid
ontwikkelt.
Socialisatieprocessen verschillen per sociaal milieu waarin iemand opgroeit, dat komt omdat de ene
sociale klasse meer economisch, sociaal en/of cultuur kapitaal heeft dan de andere klasse.
Politieke socialisatie
De sociale omgeving waarin iemand opgroeit, heeft ook invloed op de opvattingen die iemand door
politieke socialisatie ontwikkelt over de maatschappij en de politiek. Eén van de factoren die
bijdraagt aan politieke socialisatie van burgers, is het politieke systeem. In het politiek systeem
worden waarden en normen overgedragen, zoals compromissen sluiten en samenwerking.
Politieke socialisatie: het proces van overdacht en verwerving van de politieke cultuur van de
groep(en) en de samenleving waar mensen toe behoren. Het proces bestaat uit opvoeding, opleiding
en andere vormen van omgang met anderen.
Paradigma’s over (politieke socialisatie)
Functionalisme-paradigma: voorbestaan van de (politieke) cultuur wordt bestudeerd. Voor
de samenleving als geheel en voor het politieke systeem is de (politieke) socialisatie het
middel om de (politieke) cultuur over te dragen en steeds weer te laten voortbestaan.
Conflict-paradigma: nadruk op hoe (politieke) socialisatie betekenis geeft aan de sociale
ongelijkheid in de samenleving. Het gaat over de ongelijke verdeling van maatschappelijke
posities in de samenleving en over de ongelijke deelname aan politieke besluitvorming.
Sociaalconstructivisme-paradigma: vooral vanuit het individu geredeneerd. In het proces
van kennisoverdracht en betekenisconstructie doen mensen allerlei ervaringen op en
bouwen een identiteit op die aan de mensen een beeld geeft wie zij zijn.
Rationele-actor-paradigma: geen onderzoek volgens het boek.
Stabiliteit politieke systemen
Als een politiek regime geaccepteerd wordt door de bevolking, noemen we dat een legitiem politiek
systeem. Het politieke regime heeft het geweldsmonopolie.
De legitimiteit van het politiek systeem versterkt natuurlijk de politieke bindingen van burgers met
dat systeem. Het omgekeerde is ook waar: doordat burgers politieke bindingen hebben met het
politieke systeem krijgt dat systeem legitimiteit. De democratische spelregels worden in Nederland
door de meeste kiezers geaccepteerd juist omdat het zo makkelijk is een nieuwe politieke partij op te
richten die representatief is voor het deel van de kiezers dat ontevreden is met de andere partijen.
Hetzelfde geldt voor de legitimiteit van de democratische rechtstaat. Daalt het vertrouwen in de
rechtspraak dan gaat dat ten kosten van de bindingen van de burgers met de democratische
rechtstaat en de legitimiteit van de rechtspraak.
Democratie
