Samenvatting Wijsbegeerte Aristoteles (herziene uitgave 2012) - L Filosofische grondslagen van de geesteswetenschappen

Aristoteles
L-Filosofi sche grondslagen van de geesteswetenschappen


Oudheid
 Van mythos naar logos
 Natuurfilosofen (Heraclitus & Parmenides)
 Ethiek (sofisten en Socrates)
 Systeembouwers (Plato & Aristoteles)
o Verschil in systeembouwen
 Late oudheid (stoa, epicurisme, neoplatonisme)



Aristoteles (384 – 322 v.C.)
 Geboren in het noorden van Griekenland in vooraanstaande familie, vader
was lijfarts van koning van Macedonië
 Volgde les in academie van Plato en zou zijn opvolger worden aan hoofd
van academie
o Plato’s neef wordt het hoofd als Plato sterft  teleurstelling  kritiek
op Plato
o Keert terug naar de geboorteplaats van filosofie (westkust Klein-
Azië, Turkije) en wijdt zich aan de studie van de natuur, de biologie
 Wordt tijdens dit verblijf teruggeroepen door koning van
Macedonië en wordt leraar van Alexander de Grote
 Start zijn eigen school in Athene (Peripatetische School,
concurrentie van Plato’s academie)  ontwikkelt eigen
filosofische stroming
 Wordt uiteindelijk weggedrongen uit Athene en sterft in een
dorpje ver weg
 Vond dat er geen nood is aan een ideeënwereld en dat de echte
werkelijkheid voldoende is als verklaringsmechanisme
 Eerste die expliciet de bedoeling had om een allesomvattend systeem
van weten te ontwikkelen
o Bakende verschillende disciplines af, en definieerde hoe ze
systematisch met elkaar samenhangen

1

, o Aan elk van die disciplines wijdde hij één of meer afzonderlijke
traktaten
o Zo omvat zijn oeuvre werken over:
 Logica
 Biologie
 Astronomie
 Meteorologie
 Psychologie
 Natuurfilosofie
 Metafysica
 Ethiek
 Politiek
 Literatuur
 Retoriek
 …
o Was ook de eerste die in zijn onderzoek empirisch te werk ging:
 Stortte zich op de observatie en beschrijving van een groot
aantal diersoorten (samengevat in het werk Historia
animalium: ooggetuigenverslag van de dierenwereld)
 O.b.v. dit ontwikkelde hij een biologie (vnl. zoölogie) die meer
dan 2000 jaar zou standhouden
 Onderzoek in staatkunde: aan de redactie van zijn traktaat
over de politiek ging een grootschalig onderzoek vooraf naar
de verschillende constituties en instellingen van 158 Griekse
en andere staten
 Belangrijkste werken:
o Werken over de logica (samengevat onder titel Organon)
o Historia animalium, De anima Physica, Metaphysica, Ethica, Politica,
Rhetorica, Poëtica




2

, Systematische wetenschap
 Allesomvattend systeem
o Overkoepelende manier om met de werkelijkheid om te springen
o Niet impliciet zoals bij Plato
o Hier moeten we niet reconstrueren, we krijgen het systeem
 Afgebakende disciplines
o Ongeveer één duidelijk werk per discipline
 Esoterische werken (naar binnen) vs. exoterische werken (naar buiten)
o Exoterische werken werden geschreven voor mensen buiten de
‘inner circle’, deze zijn niet bewaard gebleven van Aristoteles (van
Plato wel)
o Esoterische werken zijn zogezegde collegenota’s waardoor we goed
inzicht krijgen in zijn leer (moeilijk bij Plato)
 In de Moderne Tijd krijgt het begrip ‘empirische wetenschap’ een zeer
specifieke invulling, die nog steeds niet de onze is
o De nieuwe wetenschap definieert de waarneming op de eerste
plaats als het vaststellen van kwantitatieve gegevens
o De ‘moderne’ waarneming is in zekere zin enger dan deze van
Aristoteles, en ze wordt in een wetenschappelijke context ook veel
meer gestuurd: de moderne wetenschapper organiseert de
waarneming in een experimentele setting, zodat we de zintuigelijke
wereld als het ware dwingen om ons die informatie te verschaffen
die ons op dat moment interesseert
 Informatie wordt als ‘exact’ beschouwd, naarmate ze meer
gekwantificeerd is


3