1. Foto's uit het privébezit van geïnterviewde
Naam xxxx
Studentnummer xxxx
Datum 6 maart 2018
Instelling NCOI
Opleiding HBO Bachelor Pedagogiek
Module Ontwikkelings- en levensfasepsychologie
Docent Klaas Soesbeek
,Voorwoord
Met gepaste trots presenteer ik hierbij de eindopdracht van mijn eerste module Ontwikkelings- en
levensfasepsychologie binnen de opleiding HBO Bachelor Pedagogiek.
Mijn naam is xxxx en ben momenteel werkzaam als ………………………
In september 2017 ben ik met veel enthousiasme aan de opleiding pedagogiek bij NCOI begonnen.
Deze moduleopdracht bestaat uit het beschrijven van de levensloop en het koppelen van
gebeurtenissen uit de levensloop aan relevante psychologische theorieën van Piaget, Erikson, Freud
en Kohlberg. Om de opdracht uit te kunnen voeren heb ik mijn moeder bereid gevonden om het interview
bij af te nemen. Om goed beslagen ten ijs te komen heb ik gedurende de module interviewvragen per
levensfase en/of psycholoog bedacht. Ik vond het een bijzondere ervaring om dit interview bij mijn
moeder af te nemen. Omdat de verhalen aardig loskwamen hebben we het interview drie maal opnieuw
moeten doen om uiteindelijk binnen de gestelde 45 minuten te blijven.
Mijn dankwoord gaat uit naar mijn docent Klaas Soesbeek. Met een professionele doch persoonlijk
begeleiding, vol aandacht voor zowel het groepsproces als individuele vragen en zorgen, wist hij theorie
en praktijk met groot gemak te koppelen. Wat erg van pas kwam bij het uitwerken van de opdracht.
Daarnaast wil ik mijn moeder bedanken voor haar openhartigheid tijdens het interview en
aanmoedigingen tijdens het uitwerken ervan. Zonder haar had ik deze opdracht niet kunnen volbrengen.
Ik nodig u uit mee te gaan op reis door de levensfasen van mijn moeder. En wens u daarbij veel
leesplezier.
Woonplaats
6 maart 2018
ONTWIKKELINGS- EN LEVENSFASEPSYCHOLOGIE 2
,Samenvatting
Van haar babytijd kan M. zich niks herinneren. Dit past binnen het beeld van infantiele amnesie waarbij
een kind zich voor het derde levensjaar zich niks weet te herinneren. Van haar moeder heeft ze gehoord
dat ze als baby veel huilde. Met ‘doen alsof’ in haar spel laat ze zien dat ze substadium zes: het beginnen
van het denken heeft bereikt binnen Piagets sensomotorische stadium. M. was graag bij haar moeder.
Haar moeder reageerde goed op de behoeften van M. en er veel werd geknuffeld. Ook liet ze zich
makkelijk door haar troosten. Hierdoor kan naar alle waarschijnlijkheid gezegd worden dat M. Eriksons
fase van vertrouwen versus wantrouwen goed heeft doorlopen.
Als peuter / kleuter was ze een lief, verlegen meisje met af en toe kwajongensstreken en driftbuien. Ze
werd door haar moeder gestimuleerd om zelf dingen te doen waardoor haar autonomie toe nam en ze
Eriksons volgende stadium van initiatief-versus-schuldgevoel kon bereiken. Niemand anders mocht met
haar fornuisje spelen. Dit egocentrisch gedrag is kenmerkend voor Piagets preoperationele stadium.
Voordat M. twee jaar werd was ze al zindelijk en heeft ze daarmee de anale fase van Freud glansrijk
doorstaan. Op de kleuterschool moest M. nablijven, maar klom op aandringen van haar zus uit het raam.
Ze had het gevoel dat ze iets verkeerd deed, iets deed wat niet mocht. Hierin zijn de eerste tekenen van
moreel besef te ontdekken. De theorieën van Kohlberg en de meer vrouw gerichte theorie van Gilligan
op het gebied van morele ontwikkeling lijken in dit voorbeeld samen te vallen waarbij de
gehoorzaamheid aan zus verkozen wordt boven de gehoorzaamheid aan juf.
Door het klassikaal opdreunen van de leesplaten tijdens de schooltijd werd het leren lezen onderwezen;
zowel het fonologisch bewustzijn ontwikkelt zich en tegelijkertijd werd ook de geheugenstrategie
herhalen van informatie getraind om zo de informatie zich beter te kunnen herinneren. Hieruit blijkt dat
ze zich in het concreet-operationele stadium van Piaget bevindt. Het lijkt erop dat M. Eriksons stadium
van vlijt-versus-minderwaardigheid redelijk goed is doorgekomen. Haar oudste zus kon goed leren,
maar ze had zelf niet het idee dat ze een achterstand had ten opzichte van haar. Ze hobbelde verder
ondanks onzeker gevoelens. Ze speelde heel graag buiten met haar vriendinnetjes en had veel
kinderfeestjes. Ze was minder egocentrisch wat past binnen het beeld van Freuds latentiefase.
M. zit op de HBS en volgt daarna universitair onderwijs. Het kunnen volgen van een opleiding op dat
niveau bewijst het vermogen tot hypothetisch-deductief redeneren, wat kenmerkend is voor Piagets
formeel-operationele stadium. M. heeft veel te vertellen over de adolescentie. In deze periode heeft
ziekte en overlijden van haar vader ingrijpende gevolgen gehad voor haar leven. Dat ook haar omgeving
en maatschappelijke overtuigingen uit die tijd van invloed zijn is omschreven volgens het bio-ecologisch
model van Bronfenbrenner. In deze periode is M. haar gevoel van veiligheid kwijtgeraakt. Dit heeft geleid
tot een onopgelost conflict in Eriksons stadium van identiteit versus identiteitsverwarring.
Het is de vraag of M. tijdens haar jongvolwassenheid voldoende in staat is gesteld om het postformeel
denken volgens Labouvie-Vief zich eigen te maken. Er was binnen het gezin weinig ruimte voor
discussie wat in de weg staat van een goede ontwikkeling van een dialectische denkwijze.
De beslissing om met haar oude buurjongen als partner door het leven te gaan en met hem een gezin
te stichten zijn keuzes die invloed hebben op de rest van haar leven en vallen binnen Schaie’s
uitvoerende stadium. Met haar partner ontwikkelt ze een hechte, intieme relaties waarin voelde ze dat
ze helemaal zichzelf kon zijn. Dit past binnen het beeld van Eriksons stadium van intimiteit versus
isolement.
Tijdens de middelbare leeftijd ligt Volgens Erikson de nadruk op zorg voor de volgende generatie in zijn
stadium van generativiteit versus stagnatie. M. heeft middels haar ouderschap vorm gegeven aan haar
behoefte te zorgen voor een volgende generatie.
M. is in de ouderdomsfase na dertig jaar huwelijk gescheiden. Ze merkt dat ze heel sterk op zoek naar
veiligheid was en is. Zelf koppelt ze dit aan het verlies van haar vader waardoor er veel onzekerheid is
gekomen en het veilige gevoel weg was. Ook geeft ze aan trots te zijn op haar kinderen. Hiermee blijkt
ze terug te blikken en te evalueren wat past binnen Eriksons stadium van (ik)-integriteit versus wanhoop.
ONTWIKKELINGS- EN LEVENSFASEPSYCHOLOGIE 3
, Inhoudsopgave
Voorwoord ............................................................................................................................................... 2
Samenvatting ........................................................................................................................................... 3
1. Inleiding ........................................................................................................................................... 5
2. Analyse levensloop .......................................................................................................................... 5
2.1 Introductie geïnterviewde .................................................................................................... 5
2.2 Babytijd (0 – 1,5 jaar)........................................................................................................... 5
2.2.1 Cognitieve ontwikkeling ....................................................................................................... 5
2.2.2 Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling ............................................................................. 5
2.3 Peuter- en kleutertijd (1,5 – 6 jaar) ...................................................................................... 6
2.3.1 Cognitieve ontwikkeling ....................................................................................................... 6
2.3.2 Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling ............................................................................. 6
2.4 Schooltijd (6 – 10/12 jaar) .................................................................................................... 7
2.4.1 Cognitieve ontwikkeling ....................................................................................................... 7
2.4.2 Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling ............................................................................. 8
2.5 Adolescentie (10/12 – 20 jaar) ............................................................................................. 8
2.5.1 Cognitieve ontwikkeling ....................................................................................................... 8
2.5.2 Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling ............................................................................. 8
2.6 Jongvolwassenheid (20 – 40 jaar) ..................................................................................... 10
2.6.1 Cognitieve ontwikkeling ..................................................................................................... 10
2.6.2 Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling ........................................................................... 10
2.7 Middelbare leeftijd (40 – 60 jaar) ....................................................................................... 10
2.7.1 Cognitieve ontwikkeling ..................................................................................................... 10
2.7.2 Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling ........................................................................... 10
2.8 Ouderdom (60 – overlijden) ............................................................................................... 11
2.8.1 Cognitieve ontwikkeling ..................................................................................................... 11
2.8.2 Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling ........................................................................... 11
3. Reflectie ......................................................................................................................................... 11
Literatuurlijst .......................................................................................................................................... 12
Bijlagen .................................................................................................................................................. 13
ONTWIKKELINGS- EN LEVENSFASEPSYCHOLOGIE 4
Naam xxxx
Studentnummer xxxx
Datum 6 maart 2018
Instelling NCOI
Opleiding HBO Bachelor Pedagogiek
Module Ontwikkelings- en levensfasepsychologie
Docent Klaas Soesbeek
,Voorwoord
Met gepaste trots presenteer ik hierbij de eindopdracht van mijn eerste module Ontwikkelings- en
levensfasepsychologie binnen de opleiding HBO Bachelor Pedagogiek.
Mijn naam is xxxx en ben momenteel werkzaam als ………………………
In september 2017 ben ik met veel enthousiasme aan de opleiding pedagogiek bij NCOI begonnen.
Deze moduleopdracht bestaat uit het beschrijven van de levensloop en het koppelen van
gebeurtenissen uit de levensloop aan relevante psychologische theorieën van Piaget, Erikson, Freud
en Kohlberg. Om de opdracht uit te kunnen voeren heb ik mijn moeder bereid gevonden om het interview
bij af te nemen. Om goed beslagen ten ijs te komen heb ik gedurende de module interviewvragen per
levensfase en/of psycholoog bedacht. Ik vond het een bijzondere ervaring om dit interview bij mijn
moeder af te nemen. Omdat de verhalen aardig loskwamen hebben we het interview drie maal opnieuw
moeten doen om uiteindelijk binnen de gestelde 45 minuten te blijven.
Mijn dankwoord gaat uit naar mijn docent Klaas Soesbeek. Met een professionele doch persoonlijk
begeleiding, vol aandacht voor zowel het groepsproces als individuele vragen en zorgen, wist hij theorie
en praktijk met groot gemak te koppelen. Wat erg van pas kwam bij het uitwerken van de opdracht.
Daarnaast wil ik mijn moeder bedanken voor haar openhartigheid tijdens het interview en
aanmoedigingen tijdens het uitwerken ervan. Zonder haar had ik deze opdracht niet kunnen volbrengen.
Ik nodig u uit mee te gaan op reis door de levensfasen van mijn moeder. En wens u daarbij veel
leesplezier.
Woonplaats
6 maart 2018
ONTWIKKELINGS- EN LEVENSFASEPSYCHOLOGIE 2
,Samenvatting
Van haar babytijd kan M. zich niks herinneren. Dit past binnen het beeld van infantiele amnesie waarbij
een kind zich voor het derde levensjaar zich niks weet te herinneren. Van haar moeder heeft ze gehoord
dat ze als baby veel huilde. Met ‘doen alsof’ in haar spel laat ze zien dat ze substadium zes: het beginnen
van het denken heeft bereikt binnen Piagets sensomotorische stadium. M. was graag bij haar moeder.
Haar moeder reageerde goed op de behoeften van M. en er veel werd geknuffeld. Ook liet ze zich
makkelijk door haar troosten. Hierdoor kan naar alle waarschijnlijkheid gezegd worden dat M. Eriksons
fase van vertrouwen versus wantrouwen goed heeft doorlopen.
Als peuter / kleuter was ze een lief, verlegen meisje met af en toe kwajongensstreken en driftbuien. Ze
werd door haar moeder gestimuleerd om zelf dingen te doen waardoor haar autonomie toe nam en ze
Eriksons volgende stadium van initiatief-versus-schuldgevoel kon bereiken. Niemand anders mocht met
haar fornuisje spelen. Dit egocentrisch gedrag is kenmerkend voor Piagets preoperationele stadium.
Voordat M. twee jaar werd was ze al zindelijk en heeft ze daarmee de anale fase van Freud glansrijk
doorstaan. Op de kleuterschool moest M. nablijven, maar klom op aandringen van haar zus uit het raam.
Ze had het gevoel dat ze iets verkeerd deed, iets deed wat niet mocht. Hierin zijn de eerste tekenen van
moreel besef te ontdekken. De theorieën van Kohlberg en de meer vrouw gerichte theorie van Gilligan
op het gebied van morele ontwikkeling lijken in dit voorbeeld samen te vallen waarbij de
gehoorzaamheid aan zus verkozen wordt boven de gehoorzaamheid aan juf.
Door het klassikaal opdreunen van de leesplaten tijdens de schooltijd werd het leren lezen onderwezen;
zowel het fonologisch bewustzijn ontwikkelt zich en tegelijkertijd werd ook de geheugenstrategie
herhalen van informatie getraind om zo de informatie zich beter te kunnen herinneren. Hieruit blijkt dat
ze zich in het concreet-operationele stadium van Piaget bevindt. Het lijkt erop dat M. Eriksons stadium
van vlijt-versus-minderwaardigheid redelijk goed is doorgekomen. Haar oudste zus kon goed leren,
maar ze had zelf niet het idee dat ze een achterstand had ten opzichte van haar. Ze hobbelde verder
ondanks onzeker gevoelens. Ze speelde heel graag buiten met haar vriendinnetjes en had veel
kinderfeestjes. Ze was minder egocentrisch wat past binnen het beeld van Freuds latentiefase.
M. zit op de HBS en volgt daarna universitair onderwijs. Het kunnen volgen van een opleiding op dat
niveau bewijst het vermogen tot hypothetisch-deductief redeneren, wat kenmerkend is voor Piagets
formeel-operationele stadium. M. heeft veel te vertellen over de adolescentie. In deze periode heeft
ziekte en overlijden van haar vader ingrijpende gevolgen gehad voor haar leven. Dat ook haar omgeving
en maatschappelijke overtuigingen uit die tijd van invloed zijn is omschreven volgens het bio-ecologisch
model van Bronfenbrenner. In deze periode is M. haar gevoel van veiligheid kwijtgeraakt. Dit heeft geleid
tot een onopgelost conflict in Eriksons stadium van identiteit versus identiteitsverwarring.
Het is de vraag of M. tijdens haar jongvolwassenheid voldoende in staat is gesteld om het postformeel
denken volgens Labouvie-Vief zich eigen te maken. Er was binnen het gezin weinig ruimte voor
discussie wat in de weg staat van een goede ontwikkeling van een dialectische denkwijze.
De beslissing om met haar oude buurjongen als partner door het leven te gaan en met hem een gezin
te stichten zijn keuzes die invloed hebben op de rest van haar leven en vallen binnen Schaie’s
uitvoerende stadium. Met haar partner ontwikkelt ze een hechte, intieme relaties waarin voelde ze dat
ze helemaal zichzelf kon zijn. Dit past binnen het beeld van Eriksons stadium van intimiteit versus
isolement.
Tijdens de middelbare leeftijd ligt Volgens Erikson de nadruk op zorg voor de volgende generatie in zijn
stadium van generativiteit versus stagnatie. M. heeft middels haar ouderschap vorm gegeven aan haar
behoefte te zorgen voor een volgende generatie.
M. is in de ouderdomsfase na dertig jaar huwelijk gescheiden. Ze merkt dat ze heel sterk op zoek naar
veiligheid was en is. Zelf koppelt ze dit aan het verlies van haar vader waardoor er veel onzekerheid is
gekomen en het veilige gevoel weg was. Ook geeft ze aan trots te zijn op haar kinderen. Hiermee blijkt
ze terug te blikken en te evalueren wat past binnen Eriksons stadium van (ik)-integriteit versus wanhoop.
ONTWIKKELINGS- EN LEVENSFASEPSYCHOLOGIE 3
, Inhoudsopgave
Voorwoord ............................................................................................................................................... 2
Samenvatting ........................................................................................................................................... 3
1. Inleiding ........................................................................................................................................... 5
2. Analyse levensloop .......................................................................................................................... 5
2.1 Introductie geïnterviewde .................................................................................................... 5
2.2 Babytijd (0 – 1,5 jaar)........................................................................................................... 5
2.2.1 Cognitieve ontwikkeling ....................................................................................................... 5
2.2.2 Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling ............................................................................. 5
2.3 Peuter- en kleutertijd (1,5 – 6 jaar) ...................................................................................... 6
2.3.1 Cognitieve ontwikkeling ....................................................................................................... 6
2.3.2 Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling ............................................................................. 6
2.4 Schooltijd (6 – 10/12 jaar) .................................................................................................... 7
2.4.1 Cognitieve ontwikkeling ....................................................................................................... 7
2.4.2 Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling ............................................................................. 8
2.5 Adolescentie (10/12 – 20 jaar) ............................................................................................. 8
2.5.1 Cognitieve ontwikkeling ....................................................................................................... 8
2.5.2 Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling ............................................................................. 8
2.6 Jongvolwassenheid (20 – 40 jaar) ..................................................................................... 10
2.6.1 Cognitieve ontwikkeling ..................................................................................................... 10
2.6.2 Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling ........................................................................... 10
2.7 Middelbare leeftijd (40 – 60 jaar) ....................................................................................... 10
2.7.1 Cognitieve ontwikkeling ..................................................................................................... 10
2.7.2 Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling ........................................................................... 10
2.8 Ouderdom (60 – overlijden) ............................................................................................... 11
2.8.1 Cognitieve ontwikkeling ..................................................................................................... 11
2.8.2 Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling ........................................................................... 11
3. Reflectie ......................................................................................................................................... 11
Literatuurlijst .......................................................................................................................................... 12
Bijlagen .................................................................................................................................................. 13
ONTWIKKELINGS- EN LEVENSFASEPSYCHOLOGIE 4
